alt

Για την συγκεντρωτική συλλογή ποιημάτων του Ηλία Γκρη Λήθαργος κόσμος (εκδ. Γκοβόστη).

Του Νικήτα Παρίση

Το πρώτο ξάφνιασμα –θετικά φορτισμένη η λέξη– το προκαλεί ο τίτλος: Λήθαργος κόσμος. Εύστοχος και εύγλωττος τίτλος, με έντονες ποιητικές αποχρώσεις και με χαρακτηριστική νοηματική προσημαντικότητα. Προσημαίνει και προϊδεάζει για νοήματα και θέσεις του ποιητή αλλά και καταστάσεις που απεικονίζουν την έννοια αυτής της ληθαργικότητας του κόσμου.

Ο λόγος για την πρόσφατη επανέκδοση ποιημάτων του Ηλία Γκρη από τις εκδόσεις Γκοβόστη. Σε μια πρώτη εξωτερική-περιγραφική παρουσίαση του βιβλίου, θα επιμέναμε κυρίως στα εξής: κάτω από τον προαναφερόμενο τίτλο, παρμένο από την ομότιτλη ποιητική συλλογή του 1987, συναθροίζονται και συστεγάζονται 4 ποιητικές συλλογές, που καλύπτουν, μαζί με τον άτιτλο ποιητικό πρόλογο, συγγραφική παραγωγή μιας δεκαετίας (1977 – 1987). Μια πέμπτη στη σειρά ενότητα, με τον τίτλο 13 φωνές στην Κύπρο, συναθροίζονται δεκατρία άκρως ολιγόστιχα ποιήματα ακαριαίας γραφής, που είχαν συνεκδοθεί με την ποιητική συλλογή Λήθαργος κόσμος το 1987.

Να επιμείνουμε λίγο ακόμη στην εξωτερική ταυτότητα και παρουσίαση του βιβλίου. Ο συνολικός ποιητικός τόμος, σε ένα ανάπτυγμα 139 σελίδων, ανοίγει με έναν ελάχιστο και λιτό πρόλογο του ποιητή και ακολουθεί ένα άτιτλο ποίημα 21 στίχων εν είδει ποιητικού προλόγου. Το ποίημα ανήκει στη συλλογή Ομολογίες και σημαδεύει το αφετηριακό έτος της δεκαετίας 1977 – 1987. Ακολουθεί το κυρίως ποιητικό σώμα, κατανεμημένο σε 5 ενότητες με τους τίτλους που είχαν στην πρώτη τους εκδοτική εμφάνιση: Ρημαγμένη πολιτεία (1980), Στα γεφύρια του κόσμου (1982), Εχθρικό τοπίο (1983), Λήθαργος κόσμος (1987) και η καταληκτική ενότητα: 13 φωνές στην Κύπρο (1987).

Ο Ζήρας, με την ευστοχία που τον διακρίνει στη μελέτη της ποίησης του μεταπολέμου, μας δίνει το στίγμα του καιρού, τις αναζητήσεις της ποίησης και την ιδιαιτερότητα της ποιητικής γραφής του Ηλία Γκρη.

Η συνολική έκδοση στρογγυλοποιείται με ένα μεστό, στοχαστικό και πυκνό σε θέσεις Επίμετρο του Αλέξη Ζήρα. Ο Ζήρας, με την ευστοχία που τον διακρίνει στη μελέτη της ποίησης του μεταπολέμου, μας δίνει το στίγμα του καιρού, τις αναζητήσεις της ποίησης και την ιδιαιτερότητα της ποιητικής γραφής του Ηλία Γκρη.

Συνολικά, και στις πέντε ενότητες του βιβλίου συναριθμούνται 68 ποιήματα, με μια ιδιαίτερη εμμονή στο σύντομο, μονολέλιδο και ολιγόστιχο ποίημα, που ξέρει να ανοίγει και να κλείνει το ποιητικό θέμα και να το αναδεικνύει με τρόπους λεκτικής λιτότητας, που δεν αρέσκεται σε πλατειάζοντες λυρισμούς.

Ιδιαίτερα σύντομα στην ανάπτυξή τους, με θαυμαστή οικονομία λόγου και νοηματική πυκνότητα, είναι τα 13 ποιήματα που ανήκουν στην κυπριακή ενότητα. Για να φανεί πληρέστερα και εμπράγματα η έννοια της νοηματικής πυκνότητας και της φραστικής οικονομίας, θα αρκούσε η αναφορά του καταληκτικού ποιήματος, που περιέχει, ως θαυμαστή νοηματική διδυμία, την αγάπη του ποιητή για την Κύπρο και την ματωμένη περιπέτεια του νησιού. Και όλα αυτά σε πεντε ολιγόλεξους στίχους – μέχρι και μονόλεξους:

Οχτώ μέρες
σε χάιδευα καθώς εραστής
ώσπου
είδα στα χέρια μου
αίμα.

Και κάτι ακόμα πιο ουσιαστικό για την εξωτερική ταυτότητα του βιβλίου: κάθε ποιητική ενότητα ανοίγει με ένα motto. Μόνο η 4η ενότητα, ο Λήθαργος κόσμος, έχει δύο. Προσωπικά πιστεύω ότι η επιλογή ενός motto έχει μια πολλαπλή νοηματική λειτουργικότητα. Καταρχήν, αποκαλύπτει τις αναγνωστικές προτιμήσεις του ποιητή, καθώς και τις σημαίνουσες για τον ίδιο αναγνωστικές μνήμες και παρακαταθήκες. Κυρίως, όμως, ένα motto, καθώς προϊδεάζει, έστω και αδρομερώς, για τη θεματική της ενότητας που ακολουθεί, γίνεται σημαίνον στοιχείο και ερμηνευτικό κλειδί, που συνεπικουρεί στην ερμηνεία και κατανόηση των ποιημάτων.

Με τις λέξεις κατανόηση και ερμηνεία, φθάσαμε στην ουσία των πραγμάτων και στο καίριο ερώτημα για το πώς πρέπει να λειτουργεί η κριτική της ποίησης. Καταρχήν, η μετά το 1930 ποίηση «πάσχει» από νοηματική ρευστότητα. Θέλω να πω ότι, ορισμένες φορές, είναι πολύ δύσκολο να συλλάβει κανείς το νοηματικό ειρμό πολλών σύγχρονων ποιημάτων, με αποτέλεσμα ο κριτικός να διατυπώνει ερμηνευτικές εικασίες ή να αρέσκεται σε μια ωραιόλεξη ερμηνευτική φλυαρία. Γι’ αυτό το ουσιώδες για την ανάγνωση της ποίησης δεν είναι τόσο το τι λέει το ποίημα αλλά το πώς το λέει.

Αν, για παράδειγμα,  σημειώσω ότι οι τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας του Γκρη είναι αυτές που άρθρωσαν τα πρώτα του ποιητικά φανερώματα, ντυμένα με έναν έκδηλο θυμό, αυτό που υποστηρίζω δεν είναι κάτι το ιδιαίτερα σημαίνον. Απλώς δηλώνω την καταγωγική προέλευση των στίχων, χωρίς να θίγω το ουσιώδες θέμα της ποιητικής τροπικότητατας, το πώς δηλαδή ντύνονται ποιητικά τα εκφραζόμενα νοήματα.

Η ποίηση του Γκρη έχει εξαρχής αγγίξει και, προϊούσης της ηλικιακής και ποιητικής ωριμότητας, ξέρει πλέον να γεωμετρεί την κάθε ποιητική πρόταση.

Αν, λοιπόν, σταθώ περισσότερο στη βαρύτητα αυτής της ποιητικής τροπικότητας, θα υποστήριζα, χωρίς δισταγμό και χωρίς περιφράσεις, ότι η ποίηση του Γκρη έχει εξαρχής αγγίξει και, προϊούσης της ηλικιακής και ποιητικής ωριμότητας, ξέρει πλέον να γεωμετρεί την κάθε ποιητική πρόταση. Αυτό σημαίνει ότι η ποίησή του δεν έχει περιττά εξογκώματα, εκφραστικά βουλιάγματα και άτεχνη εκφραστική τονικότητα. Για πιο εμπράγματη διαπίστωση, ένα, ακόμη, μικρό δείγμα αυτής της λιτής γεωμέτρησης του ποιητικού του λόγου:

Αυτό το κλάμα που ακούτε είναι δικό μου κρυμμένο συρτά σε αχόρταγες λέξεις.
Μην ψάξεις εδώ δε θα βρεις ρίγη μοναξιάς.
Έν’ άσπρο χαρτί είναι πεδίο ατέλειωτης μάχης.
Από μέσα του βγαίνει σχεδόν πάντα ζωντανό ένα ποίημα.

Οι προσωπικές μου  αναγνωστικές προτιμήσεις αρέσκονται πιο πολύ στην ποίηση των ηττημένων της ζωής, που πάντα έχει έντονο πάνω της το εύσημο μιας μαχόμενης ειλικρίνειας, έστω και ηττημένης. Είναι η περίπτωση που οι ποιητές, όπως ο Ηλίας Γκρης, διδάσκουν την ποιητική της πίκρας, του θυμού, των χαμένων ονείρων αλλά και της ονειρευόμενης προσδοκίας. Μοιάζουν τότε οι ποιητές με αχθοφόρους ματαιωμένων ονείρων αλλά, ταυτόχρονα, και με τις όμορφες φωνές που αρθρώνουν φωνήεντα και ελπίδες για το ερχόμενο.

* Ο ΝΙΚΗΤΑΣ ΠΑΡΙΣΗΣ είναι φιλόλογος κα συγγραφέας.

altΛήθαργος κόσμος
Ηλίας Γκρης
Επίμετρο: Αλέξης Ζήρας
Γκοβόστης 2014
Σελ. 146, τιμή εκδότη € 10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΓΚΡΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η ποιητική συλλογή του Αντώνη Φωστιέρη «Θάνατος ο Δεύτερος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θάνατος ο Δεύτ...

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση «Θυρίδα 1821», της Σοφίας Διονυσοπούλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. 

Της Τιτίκας Δημητρούλια

«Στην ποίηση οι στίχοι είναι σφαίρες», διαβάζαμε στην προηγούμενη ποιητική σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ