baladeur

Για την ποιητική συλλογή του Σωτήρη Σαράκη «Ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη» (φιλ. επιμ. Θεοδόσης Πυλαρινός, εκδ. Κουκκίδα). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από Massachusetts Office of Travel & Tourism.

Γράφει η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

«μεγάλη υπόθεση το δέντρο
Μεγάλη υπόθεση το κάθε
‘ξυλώδες πολυετές φυτό’».

Η τελευταία ποιητική συλλογή του Σωτήρη Σαράκη Ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη αποτελεί ένα άλμα, θα έλεγα, στην ποιητική του πορεία. Και αυτό οφείλεται όχι τόσο στον εμπλουτισμό της θεματολογίας, όσο στην οπτική μέσα από την οποία η βιωμένη πραγματικότητά του μετατρέπεται σε ποιητική τέχνη. Και στη συλλογή αυτή απασχολούν τον Σαράκη η καθημερινή ζωή, η ιστορία, η φύση και η σχέση του ανθρώπου μέσα σ’ αυτό το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.

Με ελεύθερο στίχο, συνειρμική γραφή, εικονοπλαστική δεξιότητα, εσωτερική αρμονία, με πεζολογικό-προφορικό συχνά ύφος, με ειρωνεία και σαρκασμό ή και αυτοσαρκασμό αναφέρεται ο ποιητής στη σχέση του με τη φύση, την ιστορία, την παιδική του ηλικία, την ποιητική του δημιουργία και τέχνη. Συχνά το φυσικό τοπίο συνδιαλέγεται με τη σύγχρονη πραγματικότητα, δίνοντας την αφορμή για υπαινικτικούς και ειρωνικούς σχολιασμούς της. Ένα τέτοιο ποίημα είναι το πρώτο, εισαγωγικό, θα λέγαμε, που δίνει τον τόνο του πολύτροπου ρόλου που διαδραματίζει ο τόπος στο κοινωνικό μας γίγνεσθαι. Ο ποιητικός σχολιασμός του ηλιοβασιλέματος στην Οία μάς παραπέμπει συνειρμικά στο κάλεσμα των τουριστών από επίσημα χείλη στην Ελλάδα.

«…. Να γράψεις για το ξακουστό
ηλιοβασίλεμα στην Οία όπου το πλήθος
φερμένο απ’ άκρη κόσμου συνωθείται, κάθεται
οκλαδόν πειθαρχικά, συντονισμένο
θαυμάζει δυτικά, φωτογραφίζει, κι όταν
ο ήλιος χάνεται στη θάλασσα ξεσπάει
αυθόρμητα σε καλοκουρδισμένο χειροκρότημα».

Η εικονοποιητική δύναμη του ποιητή αναδεικνύει με ενάργεια τον ρόλο του τοπίου στη ζωή και στο έργο του.

Ο ρόλος της φύσης είναι συνδεδεμένος με την πατρική γη, τις αναμνήσεις μιας ζωής και μετεξελίσσεται σε φορέα αξιών που ενώνουν το παρελθόν με το παρόν ή και το μέλλον. Αρκετά ποιήματα διακρίνονται και από τη νοσταλγία μιας ζωής πιο γνήσιας,πιο αληθινής και πιο επιθυμητής στις άνυδρες εποχές που ζούμε… Ποιήματα, όπως το «Θερινό ηλιοστάσιο», «Όταν κοιτάζεις δυτικά…», «Επισκέπτης», «Άνθρωποι και δέντρα», ανακαλούν πλήθος, στιγμών, σκηνών, περιστατικών, σκέψεων και συλλογισμών που έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του Σωτήρη Σαράκη. Η εικονοποιητική δύναμη του ποιητή αναδεικνύει με ενάργεια τον ρόλο του τοπίου στη ζωή και στο έργο του.

«αμέτρητα τα δειλινά, αμέτρητα
και τα βουνά, αλλεπάλληλα
μπερδεύονται καθώς
ήλιος θαμβωτικός τα περιζώνει
φως ακαταμάχητο, χρόνια
και χρόνια στοιβαγμένα πάνε
κι έρχονται, βουνά
κι άλλα βουνά παλιά σε ακολουθούνε…»
(«Όταν κοιτάζεις δυτικά…»)

Υπάρχουν όμως και στίχοι που ανακαλούν συγκεκριμένες στιγμές της προσωπικής διαδρομής του και της σχέσης του με τη φύση: «Ήταν ο σχοίνος πλάι/ στη χειμωνιάτικη αγροικία μας/ ήταν ο δέντρος στην κορφή του Ρουπακιά/ ήταν ο έλατος, η κουμαριά στ΄Αμπέλια/…ξέρεις/ του καθενός τη θέση στην πλαγιά, βαθιά/ στο δάσος, πλάι στο δρόμο σου/ κάθεσαι αργός στον ίσκιο του…»(«Άνθρωποι και δέντρα»).

Παράλληλα η χρήση διακειμένων διευρύνει τους αποδέκτες των νοημάτων γενικεύοντας τις ατομικές εμπειρίες. Έτσι αν στη ρίζα της βασιλικής δρυός κοιμάται ένα παιδί, «κι αν είναι/ το παιδί Παπαδιαμάντης» ο συμβολισμός του δέντρου και οι πολλαπλές σημασιοδοτήσεις του θα γίνουν γνωστές ευρύτερα.

Άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε με ευθείες παραπομπές σε συγγραφείς ή τίτλους έργων, ο Σαράκης διαπλέκει τον δικό του ποιητικό λόγο με εμπειρίες μυθοπλαστικών ηρώων της ελληνικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Η χρήση διακειμένων παίζει ένα ιδιαίτερο ρόλο στη συλλογή αυτή. Άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε με ευθείες παραπομπές σε συγγραφείς ή τίτλους έργων, ο Σαράκης διαπλέκει τον δικό του ποιητικό λόγο με εμπειρίες μυθοπλαστικών ηρώων της ελληνικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Με ιδιαίτερα παιγνιώδη τρόπο ενσωματώνει τα διακείμενα στα ποιήματα «Σχεδία για ένα καλοκαίρι» και «(Σχεδόν) τυχαία φθινοπωρινά» από την ενότητα «Τέσσερις εποχές». Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, Τένεσι Ουίλλιαμς και Γιώργος Σεφέρης συνδιαλέγονται παιγνιωδώς στο πρώτο, ενώ συνομιλούν φθινοπωρινά μέσα από τους στίχους ή τίτλους έργων τους οι Σεφέρης, Μπέργκμαν, Ουράνης και Καρυωτάκης στο δεύτερο. Η υφολογική ποικιλία είναι το στοιχείο που συνοδεύει τη χρήση διακειμένων. Έτσι, το παραδοσιακό «Χώμα ελληνικό» του Δροσίνη παίρνει άλλες διαστάσεις σε νέα ιστορικοκοινωνικά συγκείμενα.

koukkida hliovasilema sti santorini 2Η ιστορία δίνει το παρόν κυρίως στην ενότητα «Παλαιά και νέα», στην οποία γεγονότα ή πρόσωπα από την αρχαία περίοδο (Περσικοί πόλεμοι: Διηνέκης, Μ. Αλέξανδρος), τη ρωμαϊκή εποχή, τηνΕπανάσταση του 21 με αναφορά στον Μάρκο Μπότσαρη ως την Αγγλική κατοχή στην Κύπρο) προκαλούν την κριτική ματιά ποιητή και αναγνωστών. Ο Σαράκης με αυχμηρό και αιχμηρό τρόπο σχολιάζοντας τα γεγονότα, αναδεικνύει συγκλονιστικές ιστορικές στιγμές μέσα από λεπτομέρειες της Ιστορίας, ενώ συνδέει το ιστορικό παρελθόν με το σύγχρονο κοινωνικό παρόν, χρησιμοποιώντας και στην περίπτωση αυτή διακείμενα.

Η συλλογή αυτή, όπως και προηγούμενες περιλαμβάνει και ποιήματα ποιητικής που αποκαλύπτουν τη δουλειά του ποιητή στο εργαστήρι του. Ενδεικτικά αναφέρω τα ποιήματα « Τα άλλα του χαρτιά», «Στα ερείπια», «Δικαιωμένος», «Το πιο ωραίο ποίημα» από την ενότητα «Στο Τρίγωνο των Βερμούδων».

Συνολικά, το Ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη με τον χαμηλό τόνο ποιητικής έκφρασης, τον πεζολογικό χαρακτήρα της γραφής, με την υπόγεια τέχνη της φιλοσοφούσας σκέψης και τη σύνδεσή της με την καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου καθιστά τον αναγνώστη όχι απλά δέκτη και ερμηνευτή των στοχασμών του Σ. Σαράκη αλλά και «συνδημιουργό» της.


* Η ΆΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι Ομ. Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ.

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ