Ron Mueck 728

Για τις ποιητικές συλλογές του Μανόλη Νταγιαντά «Θα ξαναγίνει» και «Χωρίς μετρήσιμα ίχνη» (εκδ. Γκοβόστη). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Ron Mueck.

Του Νίκου Χρυσού

dagiantas syllogi 01Ριζωμένος στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη, ο Μανόλης Νταγιαντάς, από την πρώτη κιόλας συλλογή του, Θα ξαναγίνει (Γκοβόστης, 2020), αποδεικνύει ότι οι ποιητικές ρίζες του αρδεύονται από τις θάλασσες και τα ποτάμια όλου του κόσμου, και εκβλαστάνουν άλλοτε στη Σαγκάη ή τη Βαρκελώνη κι άλλοτε στο Σαν Φρανσίσκο ή τη Σιουδάδ Χουάρες. Ο υπαρκτοί τόποι συνθέτουν μια μυθική γεωγραφία υποδεικνύοντας τον οδικό χάρτη της ποίησής του. Ο τίτλος της συλλογής, δανεισμένος από τη Νεολιθική Νυχτωδία στην Κρονστάνδη του Ν. Καρούζου, είναι ενδεικτικός του αμφίσημου τόνου που χαρακτηρίζει την ποίηση του Νταγιαντά, μια ποίηση της ήττας και της ελπίδας την ίδια στιγμή:

«κι έτσι μια μέρα φύγαμε
χωρίς προορισμό και χωρίς μπαγκάζια
φορτωμένοι μονάχα
ό,τι κι όσα μας σμίλεψαν
φτερά και βαρίδια
μ’ αυτά θα πάμε»
                          «Φτερά και βαρίδια», Θα ξαναγίνει, σ. 68

Ο ποιητής απαντά στο «θηριώδες κάλεσμα» της Ιστορίας («Σαγκάη», Θα ξαναγίνει, σ. 11) δοκιμάζοντας να διερευνήσει τα διαφορετικά πρόσωπά του, ενδυώμενος μάσκες και ρόλους που τον καθιστούν κάθε φορά φορέα άλλης εποχής κι άλλου μύθου, καταφέρνοντας ωστόσο να διατυπώσει τις αγωνίες του, να επαναδιατυπώσει κοινές απορίες για την ανθρώπινη περιπέτεια, πέρα από εθνικά σύνορα και ιστορικά επεισόδια. Ίσως γι’ αυτό επιλέγει στις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου να συνομιλήσει με ποιητές που χαρακτήρισαν και χαρακτηρίστηκαν τόσο βαθιά από την εποχή τους, με τον Λόρκα, τον Τσέλαν, τον Τρακλ. Ο διάλογος μαζί τους συνεχίζεται σε όλο το βιβλίο – ο Νταγιαντάς δοκιμάζει τους δικούς τους ποιητικούς τρόπους, διατηρώντας πάντως αδιάρρηκτη την προσωπική του φωνή, που φαίνεται να καλοδέχεται και να αφομοιώνει τις επιρροές και τις επιδράσεις. Η ποιητική πράξη για τον Νταγιαντά είναι αναντίρρητα η απόπειρα σύνθεσης μιας νέας γλώσσας:

«κι αν θα μπορούσες να μιλήσεις
ίσως και να λεγες
πράγματ’ ανείπωτα
σε μια καινούργια γλώσσα επινοημένη»
                           «Αλλάζει ο καιρός», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 18

Η χρήση λέξεων της κρητικής διαλέκτου (ο πάσπαρος, το νέφαλο, το τζουγκρί, ο τζεμπερές) ή τοπωνυμιών και η παρουσία του γενέθλιου τόπου στο βιβλίο υπενθυμίζουν ότι ακόμα και μέσα σε αυτόν το πελώριο κόσμο, η ποικιλία έχει την ίδια θεμελιώδη σημασία με την ενότητα. Το μπόλιασμα της στενοτοπικής εμπειρίας στο ετερόκλητο και ποικιλόμορφο ποιητικό τοπίο που συνθέτει έχει σαν αποτέλεσμα την επιδίωξη και την επίτευξη της νέας αυτής γλώσσας, τη μετάδοση δηλαδή μιας νέας εμπειρίας ή έστω την έκφραση κοινών εμπειριών με τρόπους οι οποίοι αναζωογονούν την αντίληψή μας. Εξάλλου, ακόμα κι αν η παρουσία της τοπικής ιδιολέκτου και του δεκαπεντασύλλαβου υποδεικνύουν μια τέχνη «επίμονα» εθνική –με την έννοια ότι μέσω της γλώσσας μεταφέρει αποχρώσεις και εμπειρίες δύσκολα «μεταφράσιμες»– γίνεται εντέλει υπερεθνική, τόσο προς το αντικείμενο, όσο και προς τις επιρροές και τα «βιώματά» της.

Ο ποιητής άλλωστε μπολιάζει την ποιητική γλώσσα με λέξεις από διαφορετικά πεδία, ενισχύοντας έτσι την πολυσημία και την αμφισημία του κειμένου, αλλά και των ίδιων των λέξεων. Οι λέξεις-όροι της σκακιστικής τέχνης αποκτούν εδώ μια εντελώς διαφορετική σημασία:

«πάνω που λες να ξεμυτίσεις
θαρραλέα με φόρα
κι όχι διστακτικά και μεσοβέζικα
μια κραυγή
– “Αν πασάν!”
σε σφάζει
πεθαίνεις λοιπόν κι εσύ που θέλησες να προσπεράσεις
όπως κι εκείνοι που με το κουτσό τους βήμα αντίκρυσαν τον θάνατο στα μάτια
κι όσο οι κανόνες δεν αλλάζουν θα πεθαίνεις»
                         «En passant», Θα ξαναγίνει, σ. 37

Το σκάκι όπως και το ποδόσφαιρο, στην ποίηση του Νταγιαντά, γίνονται πεδία αναπαράστασης άλλου είδους αγώνων –πολιτικών, κοινωνικών, υπαρξιακών–, υπενθυμίζοντας διαρκώς πως η ποίηση η ίδια είναι ένα παιχνίδι συναρπαστικό, άλλοτε λυτρωτικό και άλλοτε επικίνδυνο:

«ίσως με την φωτιά να παραπαίξαμε [...]
μη χολοσκάς
εμείς θα φύγουμε πετώντας»
                             «Εμείς θα φύγουμε πετώντας», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 52

Οι ημερομηνίες, όπως ακριβώς και στο τσελανικό σύμπαν, λειτουργούν εδώ με διττό τρόπο, υπενθυμίζοντας την κυκλική ροή του χρόνου και ανακαλώντας στιγμές-ορόσημα της ιστορίας κι εντέλει της μνήμης, δημιουργώντας νησίδες επικοινωνίας με τους αναγνώστες. Η γόνιμη επιμειξία της γλώσσας ενισχύει τις πυκνώσεις και τις αφαιρέσεις του ποιητικού κειμένου.

dagiantas syllogi 02Με τη δεύτερη συλλογή του Χωρίς μετρήσιμα ίχνη (Γκοβόστης, 2021) οι προσδοκίες, που καλλιέργησε με την πρώτη εμφάνισή του, δικαιώνονται. Η ίδια αμφίσημη διάθεση, η γνώριμη πύκνωση του στίχου, η προσεκτική εκλογή κάθε λέξης, τα μακρινά λιμάνια, τα ξένα μέρη και πλάι τους, του τόπου του οι γυναίκες, «ανέγγιχτες του έρωτα» (σ. 20-21), «μαύρες απ’ την κορφή ως τα νύχια»· στο ίδιο πάντα κλίμα μεταξύ απορίας και θαύματος:

«μπορεί να παραπέσω στα κενά
των λέξεων καθώς θα ψάχνω νέες συζεύξεις
κι όπως θα τρώω τα μούτρα μου
πάνω στους απαγκιστρωμένους φθόγγους
κι όπως θα τζαγκουρνώ τα χέρια μου
γύρω από αρμούς
που δεν εδέσαν ομοιόμορφα
κάπου εκεί
ίσως μια πάλλουσα συγκίνηση
το οικοδόμημα θα σώσει»
                                «Αρμολόγηση», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 55

Η ποίηση του Νταγιαντά είναι βαθιά πολιτική γιατί, εκτός του ότι αναστοχάζεται τα περιστατικά της Ιστορίας, χαρακτηρίζεται από μια θαυμαστή ιδιότητα, αυτή του να εμβαθύνεις στην κατάσταση του άλλου –συχνά στις μέρες μας καλείται «ενσυναίσθηση», ενώ η βαθύτερη ουσία της εκφράζεται επακριβώς από το ρήμα «συμπάσχω»– ιδιότητα πολύτιμη, αν όχι άκρως απαραίτητη για κάθε ποιητή:

«κι η ποίηση ένα ασύνταχτο αντάρτικο
στους δρόμους τσούρμο
μονιάδες στα βουνά»
                       «Τι να προκάνει κι η ποίηση...» Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 78

Η οξυδέρκεια της παρατήρησης, η ακρίβεια, η αντίληψη των αποχρώσεων διαφυλάττουν και αποκαθιστούν την ομορφιά της γλώσσας, ενώ κάθε τόσο μια εύστοχη ειρωνεία σώζει τον στίχο από αποφάνσεις και βεβαιότητες:

«αλήθεια πόσο εύκολα διολισθαίνουμε στο απόλυτο
γιατί όσο να πεις κάτι κινούνταν»
                        «Τα βράδια εκείνα», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 75

Τα ποιήματα αποκαλύπτουν το σώμα του ποιητικού υποκειμένου στην απολύτως ευρύτατη σημασία του, όχι δηλαδή μονάχα εμπειρίες, δοκιμές, δοκιμασίες και συγκινήσεις αλλά και διανοητικά τοπία και καθοριστικές απορίες. Φαίνεται πως ο Νταγιαντάς γράφει για να κατανοήσει τον κόσμο, για να αντιληφθεί τη θέση του μέσα σε αυτόν, για να συνδιαλλαγεί με τις ήττες και τις διαψεύσεις. Συνθέτει το ποιητικό σύμπαν του σε μια προσπάθεια να ξανασυνθέσει τον κόσμο,

«μιαν άλλη επανάσταση γυρεύουμε
καθώς συντρίβεται η δική μας»
                            «Obituary», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 36

υπενθυμίζοντας ότι η γλώσσα δεν είναι απλώς και μόνο ένας κώδικας δηλωτικός υποταγής, ή όπως λέει ο ποιητής:

«με μια λευκή σελίδα κι ένα μολύβι στο χέρι
βρίσκομαι τώρα στην περιοχή μου
θα κάνω ό,τι θέλω – έτσι δεν κάνω πάντα;
κι όποτε θέλω θα ’μαι νεκρός
κι όποτε θέλω όχι
–σχεδόν σαν του Αυστριακού τη γάτα–»
                                 «Κηδεία», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 61


Ο ΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Καινούργια μέρα» (εκδ. Καστανιώτη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ