Ron Mueck 728

Για τις ποιητικές συλλογές του Μανόλη Νταγιαντά «Θα ξαναγίνει» και «Χωρίς μετρήσιμα ίχνη» (εκδ. Γκοβόστη). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Ron Mueck.

Του Νίκου Χρυσού

dagiantas syllogi 01Ριζωμένος στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη, ο Μανόλης Νταγιαντάς, από την πρώτη κιόλας συλλογή του, Θα ξαναγίνει (Γκοβόστης, 2020), αποδεικνύει ότι οι ποιητικές ρίζες του αρδεύονται από τις θάλασσες και τα ποτάμια όλου του κόσμου, και εκβλαστάνουν άλλοτε στη Σαγκάη ή τη Βαρκελώνη κι άλλοτε στο Σαν Φρανσίσκο ή τη Σιουδάδ Χουάρες. Ο υπαρκτοί τόποι συνθέτουν μια μυθική γεωγραφία υποδεικνύοντας τον οδικό χάρτη της ποίησής του. Ο τίτλος της συλλογής, δανεισμένος από τη Νεολιθική Νυχτωδία στην Κρονστάνδη του Ν. Καρούζου, είναι ενδεικτικός του αμφίσημου τόνου που χαρακτηρίζει την ποίηση του Νταγιαντά, μια ποίηση της ήττας και της ελπίδας την ίδια στιγμή:

«κι έτσι μια μέρα φύγαμε
χωρίς προορισμό και χωρίς μπαγκάζια
φορτωμένοι μονάχα
ό,τι κι όσα μας σμίλεψαν
φτερά και βαρίδια
μ’ αυτά θα πάμε»
                          «Φτερά και βαρίδια», Θα ξαναγίνει, σ. 68

Ο ποιητής απαντά στο «θηριώδες κάλεσμα» της Ιστορίας («Σαγκάη», Θα ξαναγίνει, σ. 11) δοκιμάζοντας να διερευνήσει τα διαφορετικά πρόσωπά του, ενδυώμενος μάσκες και ρόλους που τον καθιστούν κάθε φορά φορέα άλλης εποχής κι άλλου μύθου, καταφέρνοντας ωστόσο να διατυπώσει τις αγωνίες του, να επαναδιατυπώσει κοινές απορίες για την ανθρώπινη περιπέτεια, πέρα από εθνικά σύνορα και ιστορικά επεισόδια. Ίσως γι’ αυτό επιλέγει στις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου να συνομιλήσει με ποιητές που χαρακτήρισαν και χαρακτηρίστηκαν τόσο βαθιά από την εποχή τους, με τον Λόρκα, τον Τσέλαν, τον Τρακλ. Ο διάλογος μαζί τους συνεχίζεται σε όλο το βιβλίο – ο Νταγιαντάς δοκιμάζει τους δικούς τους ποιητικούς τρόπους, διατηρώντας πάντως αδιάρρηκτη την προσωπική του φωνή, που φαίνεται να καλοδέχεται και να αφομοιώνει τις επιρροές και τις επιδράσεις. Η ποιητική πράξη για τον Νταγιαντά είναι αναντίρρητα η απόπειρα σύνθεσης μιας νέας γλώσσας:

«κι αν θα μπορούσες να μιλήσεις
ίσως και να λεγες
πράγματ’ ανείπωτα
σε μια καινούργια γλώσσα επινοημένη»
                           «Αλλάζει ο καιρός», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 18

Η χρήση λέξεων της κρητικής διαλέκτου (ο πάσπαρος, το νέφαλο, το τζουγκρί, ο τζεμπερές) ή τοπωνυμιών και η παρουσία του γενέθλιου τόπου στο βιβλίο υπενθυμίζουν ότι ακόμα και μέσα σε αυτόν το πελώριο κόσμο, η ποικιλία έχει την ίδια θεμελιώδη σημασία με την ενότητα. Το μπόλιασμα της στενοτοπικής εμπειρίας στο ετερόκλητο και ποικιλόμορφο ποιητικό τοπίο που συνθέτει έχει σαν αποτέλεσμα την επιδίωξη και την επίτευξη της νέας αυτής γλώσσας, τη μετάδοση δηλαδή μιας νέας εμπειρίας ή έστω την έκφραση κοινών εμπειριών με τρόπους οι οποίοι αναζωογονούν την αντίληψή μας. Εξάλλου, ακόμα κι αν η παρουσία της τοπικής ιδιολέκτου και του δεκαπεντασύλλαβου υποδεικνύουν μια τέχνη «επίμονα» εθνική –με την έννοια ότι μέσω της γλώσσας μεταφέρει αποχρώσεις και εμπειρίες δύσκολα «μεταφράσιμες»– γίνεται εντέλει υπερεθνική, τόσο προς το αντικείμενο, όσο και προς τις επιρροές και τα «βιώματά» της.

Ο ποιητής άλλωστε μπολιάζει την ποιητική γλώσσα με λέξεις από διαφορετικά πεδία, ενισχύοντας έτσι την πολυσημία και την αμφισημία του κειμένου, αλλά και των ίδιων των λέξεων. Οι λέξεις-όροι της σκακιστικής τέχνης αποκτούν εδώ μια εντελώς διαφορετική σημασία:

«πάνω που λες να ξεμυτίσεις
θαρραλέα με φόρα
κι όχι διστακτικά και μεσοβέζικα
μια κραυγή
– “Αν πασάν!”
σε σφάζει
πεθαίνεις λοιπόν κι εσύ που θέλησες να προσπεράσεις
όπως κι εκείνοι που με το κουτσό τους βήμα αντίκρυσαν τον θάνατο στα μάτια
κι όσο οι κανόνες δεν αλλάζουν θα πεθαίνεις»
                         «En passant», Θα ξαναγίνει, σ. 37

Το σκάκι όπως και το ποδόσφαιρο, στην ποίηση του Νταγιαντά, γίνονται πεδία αναπαράστασης άλλου είδους αγώνων –πολιτικών, κοινωνικών, υπαρξιακών–, υπενθυμίζοντας διαρκώς πως η ποίηση η ίδια είναι ένα παιχνίδι συναρπαστικό, άλλοτε λυτρωτικό και άλλοτε επικίνδυνο:

«ίσως με την φωτιά να παραπαίξαμε [...]
μη χολοσκάς
εμείς θα φύγουμε πετώντας»
                             «Εμείς θα φύγουμε πετώντας», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 52

Οι ημερομηνίες, όπως ακριβώς και στο τσελανικό σύμπαν, λειτουργούν εδώ με διττό τρόπο, υπενθυμίζοντας την κυκλική ροή του χρόνου και ανακαλώντας στιγμές-ορόσημα της ιστορίας κι εντέλει της μνήμης, δημιουργώντας νησίδες επικοινωνίας με τους αναγνώστες. Η γόνιμη επιμειξία της γλώσσας ενισχύει τις πυκνώσεις και τις αφαιρέσεις του ποιητικού κειμένου.

dagiantas syllogi 02Με τη δεύτερη συλλογή του Χωρίς μετρήσιμα ίχνη (Γκοβόστης, 2021) οι προσδοκίες, που καλλιέργησε με την πρώτη εμφάνισή του, δικαιώνονται. Η ίδια αμφίσημη διάθεση, η γνώριμη πύκνωση του στίχου, η προσεκτική εκλογή κάθε λέξης, τα μακρινά λιμάνια, τα ξένα μέρη και πλάι τους, του τόπου του οι γυναίκες, «ανέγγιχτες του έρωτα» (σ. 20-21), «μαύρες απ’ την κορφή ως τα νύχια»· στο ίδιο πάντα κλίμα μεταξύ απορίας και θαύματος:

«μπορεί να παραπέσω στα κενά
των λέξεων καθώς θα ψάχνω νέες συζεύξεις
κι όπως θα τρώω τα μούτρα μου
πάνω στους απαγκιστρωμένους φθόγγους
κι όπως θα τζαγκουρνώ τα χέρια μου
γύρω από αρμούς
που δεν εδέσαν ομοιόμορφα
κάπου εκεί
ίσως μια πάλλουσα συγκίνηση
το οικοδόμημα θα σώσει»
                                «Αρμολόγηση», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 55

Η ποίηση του Νταγιαντά είναι βαθιά πολιτική γιατί, εκτός του ότι αναστοχάζεται τα περιστατικά της Ιστορίας, χαρακτηρίζεται από μια θαυμαστή ιδιότητα, αυτή του να εμβαθύνεις στην κατάσταση του άλλου –συχνά στις μέρες μας καλείται «ενσυναίσθηση», ενώ η βαθύτερη ουσία της εκφράζεται επακριβώς από το ρήμα «συμπάσχω»– ιδιότητα πολύτιμη, αν όχι άκρως απαραίτητη για κάθε ποιητή:

«κι η ποίηση ένα ασύνταχτο αντάρτικο
στους δρόμους τσούρμο
μονιάδες στα βουνά»
                       «Τι να προκάνει κι η ποίηση...» Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 78

Η οξυδέρκεια της παρατήρησης, η ακρίβεια, η αντίληψη των αποχρώσεων διαφυλάττουν και αποκαθιστούν την ομορφιά της γλώσσας, ενώ κάθε τόσο μια εύστοχη ειρωνεία σώζει τον στίχο από αποφάνσεις και βεβαιότητες:

«αλήθεια πόσο εύκολα διολισθαίνουμε στο απόλυτο
γιατί όσο να πεις κάτι κινούνταν»
                        «Τα βράδια εκείνα», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 75

Τα ποιήματα αποκαλύπτουν το σώμα του ποιητικού υποκειμένου στην απολύτως ευρύτατη σημασία του, όχι δηλαδή μονάχα εμπειρίες, δοκιμές, δοκιμασίες και συγκινήσεις αλλά και διανοητικά τοπία και καθοριστικές απορίες. Φαίνεται πως ο Νταγιαντάς γράφει για να κατανοήσει τον κόσμο, για να αντιληφθεί τη θέση του μέσα σε αυτόν, για να συνδιαλλαγεί με τις ήττες και τις διαψεύσεις. Συνθέτει το ποιητικό σύμπαν του σε μια προσπάθεια να ξανασυνθέσει τον κόσμο,

«μιαν άλλη επανάσταση γυρεύουμε
καθώς συντρίβεται η δική μας»
                            «Obituary», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 36

υπενθυμίζοντας ότι η γλώσσα δεν είναι απλώς και μόνο ένας κώδικας δηλωτικός υποταγής, ή όπως λέει ο ποιητής:

«με μια λευκή σελίδα κι ένα μολύβι στο χέρι
βρίσκομαι τώρα στην περιοχή μου
θα κάνω ό,τι θέλω – έτσι δεν κάνω πάντα;
κι όποτε θέλω θα ’μαι νεκρός
κι όποτε θέλω όχι
–σχεδόν σαν του Αυστριακού τη γάτα–»
                                 «Κηδεία», Χωρίς μετρήσιμα ίχνη, σ. 61


Ο ΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Καινούργια μέρα» (εκδ. Καστανιώτη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη «Γυναικών τε, Ποίηση», (εκδ. Εύμαρος). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Γιάννη Μόραλη «Νέα γυναίκα». 

Γράφει η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη

...

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι ...

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

Για την ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα «Το πιο ωραίο τοπίο» (εκδ. Νησίδες). Kεντρική εικόνα: πίνακας της ζωγράφου Ντι Νίκερσον. 

Γράφει ο Ιγνάτης Χουβαρδάς

Στην σχετικά πρόσφατη ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ