giannisi 01

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θέτις και Αηδών της Φοίβης Γιαννίση εκτείνεται σε εκατόν τριάντα πέντε σημειώματα, καθένα εκ των οποίων φέρει την αρίθμησή του και τίτλο σε αγκύλες, ενώ διαρθρώνονται στις εξής ενότητες: «Προοίμιο», «Θέτις», «Αηδών», «Αμήχανος Μηχανικός», «Χελιδών», «Επίλογος». Η έκδοση συνοδεύεται από ένα επεξηγηματικό Παράρτημα και Βιβλιογραφία. Οι σελίδες του βιβλίου διανθίζονται με εικόνες από αγαλματίδια, πίνακες, σελίδες συγγραμάτων, αναπαραστάσεις κυρίως του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

Τα περισσότερα σημειώματα είναι απόψεις, ρεαλιστικές αποδόσεις. Λίγα είναι τα σημειώματα εκείνα που μπορούν να σταθούν ως ποιήματα ή έστω ως ποιητικές διατυπώσεις που κάπως λοξοδρομούν από μια συνήθη διατύπωση, ή προκύπτουν από μια ποιητική σκηνοθεσία των λέξεων. Η κατάσταση δεν σώζεται ξεκινώντας τις προτάσεις με πεζό γράμμα μετά από την τελεία.

«Όταν έρθει η στιγμή πρέπει να σπρώξεις.
να το σπρώξεις έξω
με όλη τη δύναμη της κοιλιάς
που το κρατούσε μέσα.
σπρώξε! τώρα!
Κι άλλο τώρα σπρώξε
πάρε μια ανάσα!» (σελ. 16)

Σε αυτή την άνευρη πεζολογία (για να ονομάσω κάπως αυτή την επικρατούσα τάση της σύγχρονης ποιητικής γραφής) τίθεται το ζήτημα αν μπορεί να αναδειχθεί συγκινησιακά δια της τέχνης η αναφερόμενη κατάσταση.

«να το!
έχει μαλλάκια στο κεφάλι!
παρ’ το!
βάζουν το πιθηκάκι στην κοιλιά σου!» (σελ. 20)

Λίγα είναι τα σημειώματα εκείνα που μπορούν να σταθούν ως ποιήματα ή έστω ως ποιητικές διατυπώσεις που κάπως λοξοδρομούν από μια συνήθη διατύπωση, ή προκύπτουν από μια ποιητική σκηνοθεσία των λέξεων. Η κατάσταση δεν σώζεται ξεκινώντας τις προτάσεις με πεζό γράμμα μετά από την τελεία.

Ακόμα και στην περιγραφή της γέννας στα πρώτα σημειώματα, γεγονός δυνατό και μείζον από μόνο του, αμηχανία προκαλούν οι ρεαλιστικές αποδόσεις (όπως «σπρώξε», «το πιθηκάκι», κ.ά.) και δύσκολα εκμαιεύεται η συγκίνηση ή έστω μια θαυμαστική απορία για το μεγαλείο της στιγμής, που ισορροπεί τόσο μοναδικά ανάμεσα σε ζωή και θάνατο, προσμονή και αγωνία, λύτρωση και πόνο. Αφού μας πληροφορεί δε η Γιαννίση ότι έμαθε Ισπανικά για χάρη του Λόρκα (σελ. 43), ας αναλογιστεί πώς πετυχαίνει στη Γέρμα ο μεγάλος Ισπανός να αποδώσει το μεγαλείο της γέννας μέσα από τα λόγια μιας άτεκνης γυναίκας, ή στον Ματωμένο Γάμο το μεγαλείο της πίστης στην ίδια τη ζωή, μέσα από την απιστία και την προδοσία.

Στις διατυπώσεις της ποιητικής συλλογής, υπάρχουν νησίδες που «ξεκολλάνε» από την άνευρη πεζολογία, όπως:

«Εμβολίζω το δέντρο
και ρουφώ
σε ίμερο μεταβολίζω
και τραγουδώ.
Να η μεταμόρφωση του τζίτζικα» (σελ. 28)

Από εκεί και πέρα το ενδιαφέρον στην ποιητική συλλογή της Γιαννίση βρίσκεται στη σύνθεση που επιτυγχάνει. Έχει ύφανση και ευδιάκριτη θέληση για δομή και αφηγηματικό ορίζοντα, με συγκεκριμένους θεματικούς κυματισμούς: η γυναίκα ως μητέρα, πάσχον υποκείμενο και θεά δημιουργός. Αποκτά δε επίκαιρο χαρακτήρα το μυθολογικό υπόβαθρο της Θέτιδας, ως μητέρα, θεά, που υπέστη βιασμό στο ακρωτήρι Σηπιάς (ακρωτήρι της Σουπιάς στο Πήλιο, όπως μας πληροφορεί η Γιαννίση στο Παράρτημα).

kastaniotis giannisi thetisΣτην αρχιτεκτονημένη αφήγηση ενσωματώνει ετερόκλητα στοιχεία, τόσο ως υλικό (με τις ένθετες εικόνες) όσο και ως λεκτικές διατυπώσεις: κείμενα από δοκίμια, λήμματα από λεξικά, βιβλιογραφικές αναφορές, χωρία από κείμενα στα αρχαία ελληνικά κ.ά.. Κάπως έτσι, η συλλογή διατρέχεται από κάτι πολύτροπο: έντονος συνθετικός χαρακτήρας, με ενσωμάτωση πραγματολογικών στοιχείων ή ετερόκλητων γλωσσικών τρόπων.

Τούτο το πολύτροπο όμως δεν σημαίνει ότι η συλλογή καταφέρνει να εισέλθει στο κάστρο της ποίησης. Δεν παύει η Θέτις και Αηδών να θυμίζει σημειώσεις για ένα δοκίμιο (ενίοτε ποιητικώ τω τρόπω). Θα πει κανείς, γιατί όχι; Είναι κι αυτή μια προσέγγιση: να ιδωθεί εν τω συνόλω και όχι με έμφαση στα επιμέρους σημειώματα. Όμως έτσι το αποτέλεσμα βγαίνει κάπως εγκεφαλικό. Ένα κτίσμα χωρίς ανοίγματα με σπάνια θέα, δωμάτια μέσα τους να ξεχαστείς, και να ανατροφοδοτήσουν ή αναζωογονήσουν την παραμονή σου στο κτίσμα.

Εξαιρέσεις υπάρχουν: ξεχωρίζοντας ένα ποιητικό σημείωμα, ας σταθούμε στο εβδομηκοστό τέταρτο.

74. [ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ – offspring]

«Σήμερα έσπασε το πήλινο λιοντάρι
Που κάποτε είχα πάρει
Και βάλαμε στη νυφική βεράντα.
Όταν χωρίσαμε μαζί το πήρα
Στα άλλα σπίτια.
Σε αυτό το τωρινό
Της θάλασσας
Η υγρασία
το θρυμμάτισε.
Μόλις το άγγιξα σχίστηκε κατά μήκος
Κι έπεσε χάμω το μισό του σώμα.
Το άλλο μισό, σακατεμένο και ζαβό
Ρίζωσε πεισματικά στο χώμα
Μαζί με του Ιβάν του σκύλου μας τις τρίχες.
Ποιος ξέρει μπορεί και να φυτρώσει
λιονταρόσκυλο
απ’ την αλλόκοτη σπορά
δυο εποχών μιας ζωής δύο εραστών».

Στον πρώτο στίχο κάνει την εμφάνισή του το σύμβολο που μέλλει να βρεθεί στο προσκήνιο του ποιήματος: ένα πήλινο λιοντάρι. Το ποίημα είναι γραμμένο σε δεύτερο πρόσωπο, έχει απεύθυνση και μάλιστα συγκεκριμένη: το έτερον ήμισυ («βάλαμε στη νυφική βεράντα»). Στον τέταρτο στίχο εμφανίζεται το συμβάν του χωρισμού ως τετελεσμένου. Οι δε υπόλοιποι στίχοι έχουν μια αξιόλογη γκροτέσκα περιγραφή. Το πήλινο λιοντάρι από την εποχή του γάμου, θρυμματίστηκε λόγω της θαλασσινής υγρασίας στο τωρινό σπίτι, ώσπου έσπασε, έμεινε το μισό και ρίζωσε στο χώμα. Εκεί ανακατεύεται με τις τρίχες του σκύλου και, ποιος ξέρει, διερρωτάται η ποιήτρια, μπορεί να φυτρώσει λιονταρόσκυλο.

Η περιγραφή συνδυάζει μοναδικά ορισμένα στοιχεία του γκροτέσκο: αφύσικο, φανταστικό, ανοίκειο, με μια αναίδεια στα όρια της γελοιογράφησης. Το δε τελείωμα του ποιήματος, χωρίς να αλλάζει τον χαρακτήρα του γκροτέσκο, προκαλεί επιπλέον κυματισμούς, ικανούς να διαφοροποιούνται σε κάθε αναγνώστη...

Πραγματικά η περιγραφή συνδυάζει μοναδικά ορισμένα στοιχεία του γκροτέσκο: αφύσικο, φανταστικό, ανοίκειο, με μια αναίδεια στα όρια της γελοιογράφησης. Το δε τελείωμα του ποιήματος, χωρίς να αλλάζει τον χαρακτήρα του γκροτέσκο, προκαλεί επιπλέον κυματισμούς, ικανούς να διαφοροποιούνται σε κάθε αναγνώστη, ισορροπώντας, όχι μόνο στο παράδοξο και τη γελοιογράφηση, αλλά ίσως και σε μια νοσταλγία, μια αδιόρατη συγκίνηση. Τούτες οι λιονταρότριχες, είναι «η αλλόκοτη σπορά δυο εποχών, μιας ζωής, δυο εραστών». Κάπως έτσι αναδεικνύεται η κρισιμότητα ενός συμβάντος, όπως ο χωρισμός, όχι μόνο ως μνημόσυνο, αλλά ξεδιπλώνοντας πτυχές τετελεσμένες πέριξ του σώματος: ενός, μισού, διπλού, ενίοτε θρυμματισμένου, αλλά πάντα με αξιώσεις πληρότητας.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ