giannisi 01

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θέτις και Αηδών της Φοίβης Γιαννίση εκτείνεται σε εκατόν τριάντα πέντε σημειώματα, καθένα εκ των οποίων φέρει την αρίθμησή του και τίτλο σε αγκύλες, ενώ διαρθρώνονται στις εξής ενότητες: «Προοίμιο», «Θέτις», «Αηδών», «Αμήχανος Μηχανικός», «Χελιδών», «Επίλογος». Η έκδοση συνοδεύεται από ένα επεξηγηματικό Παράρτημα και Βιβλιογραφία. Οι σελίδες του βιβλίου διανθίζονται με εικόνες από αγαλματίδια, πίνακες, σελίδες συγγραμάτων, αναπαραστάσεις κυρίως του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

Τα περισσότερα σημειώματα είναι απόψεις, ρεαλιστικές αποδόσεις. Λίγα είναι τα σημειώματα εκείνα που μπορούν να σταθούν ως ποιήματα ή έστω ως ποιητικές διατυπώσεις που κάπως λοξοδρομούν από μια συνήθη διατύπωση, ή προκύπτουν από μια ποιητική σκηνοθεσία των λέξεων. Η κατάσταση δεν σώζεται ξεκινώντας τις προτάσεις με πεζό γράμμα μετά από την τελεία.

«Όταν έρθει η στιγμή πρέπει να σπρώξεις.
να το σπρώξεις έξω
με όλη τη δύναμη της κοιλιάς
που το κρατούσε μέσα.
σπρώξε! τώρα!
Κι άλλο τώρα σπρώξε
πάρε μια ανάσα!» (σελ. 16)

Σε αυτή την άνευρη πεζολογία (για να ονομάσω κάπως αυτή την επικρατούσα τάση της σύγχρονης ποιητικής γραφής) τίθεται το ζήτημα αν μπορεί να αναδειχθεί συγκινησιακά δια της τέχνης η αναφερόμενη κατάσταση.

«να το!
έχει μαλλάκια στο κεφάλι!
παρ’ το!
βάζουν το πιθηκάκι στην κοιλιά σου!» (σελ. 20)

Λίγα είναι τα σημειώματα εκείνα που μπορούν να σταθούν ως ποιήματα ή έστω ως ποιητικές διατυπώσεις που κάπως λοξοδρομούν από μια συνήθη διατύπωση, ή προκύπτουν από μια ποιητική σκηνοθεσία των λέξεων. Η κατάσταση δεν σώζεται ξεκινώντας τις προτάσεις με πεζό γράμμα μετά από την τελεία.

Ακόμα και στην περιγραφή της γέννας στα πρώτα σημειώματα, γεγονός δυνατό και μείζον από μόνο του, αμηχανία προκαλούν οι ρεαλιστικές αποδόσεις (όπως «σπρώξε», «το πιθηκάκι», κ.ά.) και δύσκολα εκμαιεύεται η συγκίνηση ή έστω μια θαυμαστική απορία για το μεγαλείο της στιγμής, που ισορροπεί τόσο μοναδικά ανάμεσα σε ζωή και θάνατο, προσμονή και αγωνία, λύτρωση και πόνο. Αφού μας πληροφορεί δε η Γιαννίση ότι έμαθε Ισπανικά για χάρη του Λόρκα (σελ. 43), ας αναλογιστεί πώς πετυχαίνει στη Γέρμα ο μεγάλος Ισπανός να αποδώσει το μεγαλείο της γέννας μέσα από τα λόγια μιας άτεκνης γυναίκας, ή στον Ματωμένο Γάμο το μεγαλείο της πίστης στην ίδια τη ζωή, μέσα από την απιστία και την προδοσία.

Στις διατυπώσεις της ποιητικής συλλογής, υπάρχουν νησίδες που «ξεκολλάνε» από την άνευρη πεζολογία, όπως:

«Εμβολίζω το δέντρο
και ρουφώ
σε ίμερο μεταβολίζω
και τραγουδώ.
Να η μεταμόρφωση του τζίτζικα» (σελ. 28)

Από εκεί και πέρα το ενδιαφέρον στην ποιητική συλλογή της Γιαννίση βρίσκεται στη σύνθεση που επιτυγχάνει. Έχει ύφανση και ευδιάκριτη θέληση για δομή και αφηγηματικό ορίζοντα, με συγκεκριμένους θεματικούς κυματισμούς: η γυναίκα ως μητέρα, πάσχον υποκείμενο και θεά δημιουργός. Αποκτά δε επίκαιρο χαρακτήρα το μυθολογικό υπόβαθρο της Θέτιδας, ως μητέρα, θεά, που υπέστη βιασμό στο ακρωτήρι Σηπιάς (ακρωτήρι της Σουπιάς στο Πήλιο, όπως μας πληροφορεί η Γιαννίση στο Παράρτημα).

kastaniotis giannisi thetisΣτην αρχιτεκτονημένη αφήγηση ενσωματώνει ετερόκλητα στοιχεία, τόσο ως υλικό (με τις ένθετες εικόνες) όσο και ως λεκτικές διατυπώσεις: κείμενα από δοκίμια, λήμματα από λεξικά, βιβλιογραφικές αναφορές, χωρία από κείμενα στα αρχαία ελληνικά κ.ά.. Κάπως έτσι, η συλλογή διατρέχεται από κάτι πολύτροπο: έντονος συνθετικός χαρακτήρας, με ενσωμάτωση πραγματολογικών στοιχείων ή ετερόκλητων γλωσσικών τρόπων.

Τούτο το πολύτροπο όμως δεν σημαίνει ότι η συλλογή καταφέρνει να εισέλθει στο κάστρο της ποίησης. Δεν παύει η Θέτις και Αηδών να θυμίζει σημειώσεις για ένα δοκίμιο (ενίοτε ποιητικώ τω τρόπω). Θα πει κανείς, γιατί όχι; Είναι κι αυτή μια προσέγγιση: να ιδωθεί εν τω συνόλω και όχι με έμφαση στα επιμέρους σημειώματα. Όμως έτσι το αποτέλεσμα βγαίνει κάπως εγκεφαλικό. Ένα κτίσμα χωρίς ανοίγματα με σπάνια θέα, δωμάτια μέσα τους να ξεχαστείς, και να ανατροφοδοτήσουν ή αναζωογονήσουν την παραμονή σου στο κτίσμα.

Εξαιρέσεις υπάρχουν: ξεχωρίζοντας ένα ποιητικό σημείωμα, ας σταθούμε στο εβδομηκοστό τέταρτο.

74. [ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ – offspring]

«Σήμερα έσπασε το πήλινο λιοντάρι
Που κάποτε είχα πάρει
Και βάλαμε στη νυφική βεράντα.
Όταν χωρίσαμε μαζί το πήρα
Στα άλλα σπίτια.
Σε αυτό το τωρινό
Της θάλασσας
Η υγρασία
το θρυμμάτισε.
Μόλις το άγγιξα σχίστηκε κατά μήκος
Κι έπεσε χάμω το μισό του σώμα.
Το άλλο μισό, σακατεμένο και ζαβό
Ρίζωσε πεισματικά στο χώμα
Μαζί με του Ιβάν του σκύλου μας τις τρίχες.
Ποιος ξέρει μπορεί και να φυτρώσει
λιονταρόσκυλο
απ’ την αλλόκοτη σπορά
δυο εποχών μιας ζωής δύο εραστών».

Στον πρώτο στίχο κάνει την εμφάνισή του το σύμβολο που μέλλει να βρεθεί στο προσκήνιο του ποιήματος: ένα πήλινο λιοντάρι. Το ποίημα είναι γραμμένο σε δεύτερο πρόσωπο, έχει απεύθυνση και μάλιστα συγκεκριμένη: το έτερον ήμισυ («βάλαμε στη νυφική βεράντα»). Στον τέταρτο στίχο εμφανίζεται το συμβάν του χωρισμού ως τετελεσμένου. Οι δε υπόλοιποι στίχοι έχουν μια αξιόλογη γκροτέσκα περιγραφή. Το πήλινο λιοντάρι από την εποχή του γάμου, θρυμματίστηκε λόγω της θαλασσινής υγρασίας στο τωρινό σπίτι, ώσπου έσπασε, έμεινε το μισό και ρίζωσε στο χώμα. Εκεί ανακατεύεται με τις τρίχες του σκύλου και, ποιος ξέρει, διερρωτάται η ποιήτρια, μπορεί να φυτρώσει λιονταρόσκυλο.

Η περιγραφή συνδυάζει μοναδικά ορισμένα στοιχεία του γκροτέσκο: αφύσικο, φανταστικό, ανοίκειο, με μια αναίδεια στα όρια της γελοιογράφησης. Το δε τελείωμα του ποιήματος, χωρίς να αλλάζει τον χαρακτήρα του γκροτέσκο, προκαλεί επιπλέον κυματισμούς, ικανούς να διαφοροποιούνται σε κάθε αναγνώστη...

Πραγματικά η περιγραφή συνδυάζει μοναδικά ορισμένα στοιχεία του γκροτέσκο: αφύσικο, φανταστικό, ανοίκειο, με μια αναίδεια στα όρια της γελοιογράφησης. Το δε τελείωμα του ποιήματος, χωρίς να αλλάζει τον χαρακτήρα του γκροτέσκο, προκαλεί επιπλέον κυματισμούς, ικανούς να διαφοροποιούνται σε κάθε αναγνώστη, ισορροπώντας, όχι μόνο στο παράδοξο και τη γελοιογράφηση, αλλά ίσως και σε μια νοσταλγία, μια αδιόρατη συγκίνηση. Τούτες οι λιονταρότριχες, είναι «η αλλόκοτη σπορά δυο εποχών, μιας ζωής, δυο εραστών». Κάπως έτσι αναδεικνύεται η κρισιμότητα ενός συμβάντος, όπως ο χωρισμός, όχι μόνο ως μνημόσυνο, αλλά ξεδιπλώνοντας πτυχές τετελεσμένες πέριξ του σώματος: ενός, μισού, διπλού, ενίοτε θρυμματισμένου, αλλά πάντα με αξιώσεις πληρότητας.


* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η συμμιγή» του Βαγγέλη Τασιόπουλου – Από τα ομηρικά έπη στην Ανάσταση

«Η συμμιγή» του Βαγγέλη Τασιόπουλου – Από τα ομηρικά έπη στην Ανάσταση

Για την ποιητική συλλογή του Βαγγέλη Τασιόπουλου «Η συμμιγή» (εκδ. Ρώμη). Στην κεντρική εικόνα: «Η επιστροφή του Οδυσσέα» (1968) του Τζόρτζιο Ντε Κίρικο. 

Γράφει ο Γιώργος Γκόζης

Ήρθε η στιγμή όπου εκτός από τους συμμιγείς αριθμούς,...

«Σερμίν» του Τεβφίκ Φικρέτ (κριτική) – σημαντικού Τούρκου ποιητή των αρχών του 20ου αιώνα

«Σερμίν» του Τεβφίκ Φικρέτ (κριτική) – σημαντικού Τούρκου ποιητή των αρχών του 20ου αιώνα

Για την ποιητική συλλογή του Τεβφίκ Φικρέτ [Tevfik Fikret] «Σερμίν» (μτφρ. από τα τουρκικά Δημήτρης Χουλιαράκης, εκδ. Το Ροδακιό).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Προσφάτως η καθ’ ημάς αγορά του πολιτισμού ενισχύθηκε με ένα ενδιαφέρον προϊόν δημιουργικής...

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση» του Κώστα Κουτσουρέλη (κριτική)

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση» του Κώστα Κουτσουρέλη (κριτική)

Κριτική παρουσίαση των θέσεων και των επιχειρημάτων που αναπτύσσει ο Κώστας Κουτσουρέλης στο βιβλίο του «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Του Διογένη Σακκά

Το βιβλίο του Κώστα Κουτσουρέλη Τι είναι και τι δεν είναι η ποί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους New York Times

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους New York Times

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ