ioannidis 01

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Ιωαννίδη «Ρινόκερως» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Ρινόκερως του Ιωαννίδη, ξεκινά με πραγματολογικά στοιχεία σχετικά με τον ρινόκερο, τα οποία είναι πεζολογικά δοσμένα με αφηγητή τον ίδιο τον ρινόκερο: τι αναφέρει γι’ αυτόν ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ποια ήταν η τύχη του όταν ήρθε στην Ευρώπη από τις πορτογαλικές Ινδίες τον 16ο αιώνα, πώς τον απέδωσε χαρακτικά ο Ντύρερ. Εν τούτοις, ο ρινόκερος, είτε στην κυριολεξία του είτε ως σύμβολο, σα να ξεχνιέται στη συνέχεια της συλλογής (με λιγοστές εξαιρέσεις, όπως στο ποίημα «Το δέντρο της ζωής»). Στη θέση του, διάφοροι εκπρόσωποι του ζωικού βασιλείου εξακολουθούν να εμφανίζονται σκόρπια σε ποιήματα και πεζά της συλλογής: ένα σαλιγκάρι, μία γάτα, μία μαϊμού, ελάφια, μία κατσίκα, οι μέλισσες. Παράλληλα, παρεμβάλλονται ποιήματα με βιογραφικά στοιχεία από καλλιτέχνες όπως ο Ματίς, η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Ιάπωνας ποιητής χαϊκού Μπάσο, ο Ντεμπυσσύ.

Κάπως έτσι αχνοφαίνεται η διάθεση αντίστιξης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος με το ζωικό βασίλειο της φύσης. Τούτο γίνεται περισσότερο ορατή στο ποίημα «Δανεικά» με αναφορά στην περιοχή Vestmager της Κοπεγχάγης, εκεί που επιχειρείται η αρχιτεκτονική και πολεοδομική πρόταση να ενταχθούν στον σχεδιασμό της πόλης υγροβιότοποι και ατόφια κομμάτια φύσης. Παρόλ’ αυτά η πιο πάνω αντίστιξη δεν διατρέχει με συνέπεια τη συλλογή, θολώνοντας το στίγμα της. Ως αποτέλεσμα η θεματολογία στην ποιητική συλλογή του Ιωαννίδη είναι ανερμάτιστη. Η δε αναφορά στο ζωικό βασίλειο σα να γίνεται με τρόπο γραφικό, χωρίς κάτι να αναδιατάσσει εντός μας. Σα να θυμίζει ένα εικαστικό συμβάν που είχε γίνει πριν χρόνια στην Αθήνα, με διάφορες αγελάδες σε ποικίλες εικαστικές παραλλαγές να κοσμούν την είσοδο διαφόρων επαγγελματικών κτηρίων. Κάποιες ήταν συμπαθητικές, ξάφνιαζαν για λίγο. Όμως αλήθεια, έμεινε τίποτα από εκείνο το μάλλον διακοσμητικό εγχείρημα; Η τέχνη, ως ανατρεπτική δύναμη (και όχι μόνο αναπαραστατική), σα να χάθηκε κάπου μεταξύ χάπενινγκ και μάρκετινγκ.

Αν και ο ποιητής είναι μετρημένος στις λέξεις του, με μέριμνα για την οικονομία και τον ρυθμό, συχνά ακολουθεί την ποιητική κοινή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης: άνευρη πεζολογία.

Το θεματολογικά ανερμάτιστο μεταφέρεται και στην ποιητική τεχνοτροπία της συλλογής. Τα ποιήματα είναι ως επί το πλείστον πεζολογικά. Αν και ο ποιητής είναι μετρημένος στις λέξεις του, με μέριμνα για την οικονομία και τον ρυθμό, συχνά ακολουθεί την ποιητική κοινή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης: άνευρη πεζολογία.

«Η γάτα της γειτόνισσα το σκάει
απ’ τη μισανοιγμένη πόρτα –
πάει να βρει τον ήλιο

Με κάθε ευκαιρία δραπετεύει
Την βλέπεις κάθε μέρα να κυλιέται
Στα ζεσταμένα μάρμαρα
Πίσω απ’ την τζαμαρία της εισόδου».

Το ποίημα «Νίκος Βένιος, κτηνοτρόφος, 34 ετών, Ίος», αν και αναφέρεται ρητά (σελ. 78) ότι είναι σχεδόν επί λέξει μεταγραφή φράσεων από άρθρο εφημερίδας, προκαλεί απορία γιατί να αποδοθεί με μορφή στίχων, εντέλει άμουσων. Αν συγκίνησε τον συγγραφέα, ας το βάλει αυτούσιο, έστω και αποσπάσματά του, με κάτι από τον τρόπο του Βαλτινού ή τόσων άλλων.

Σίγουρα στην ποιητική συλλογή υπάρχουν οάσεις που ξεχωρίζουν, όπως τα ποιήματα «Αυτός δεν είναι ένας δερβίσης», «Ζωή ξανά» (εννιά ποιήματα-επεισόδια που αναφέρονται στη ζωή του Ματίς), «Αναπεπταμένη» (αναφορά στη Βιρτζίνια Γουλφ), «Ευχαριστία μετά από ανάρρωση», «Το Δωμάτιο ή το μυστικό της συνάντησης». Αν στεκόμασταν στα θετικά χαρακτηριστικά της κατά τόπους τεχνοτροπίας του Ιωαννίδη, τούτα θα ήταν η ένταξη πραγματολογικών στοιχείων στην ποιητική συλλογή, μια απόπειρα για συνθετικά ποιήματα και η πολυφωνικότητα.

Αν στεκόμασταν στα θετικά χαρακτηριστικά της κατά τόπους τεχνοτροπίας του Ιωαννίδη, τούτα θα ήταν η ένταξη πραγματολογικών στοιχείων στην ποιητική συλλογή, μια απόπειρα για συνθετικά ποιήματα και η πολυφωνικότητα.

Τα πραγματολογικά στοιχεία προσδίδουν πειστικότητα σε μια ποιητική συλλογή και την απομακρύνουν από μια εσωστρέφεια, όπως συμβαίνει με όσα αναφέρονται για την άφιξη του ρινόκερου στην Ευρώπη ή με τις προσωπογραφίες καλλιτεχνών που αποδίδει ποιητικά ο Ιωαννίδης. Όσο για την πολυφωνικότητα, στα ποιήματα αλλάζουν οι αφηγηματικές γωνίες (άλλοτε μιλάει ένας καλλιτέχνης από εκείνους που παρελαύνουν στη συλλογή, άλλοτε ένα ζώο, ή ένας αφηγητής). Παρόλ΄ αυτά δεν υπάρχει η οργανική ένταξη σε ένα ποιητικό ύφος, με κάποια ενότητα να διατρέχει τη συλλογή. Ποιήτριες και ποιητές της γενιάς του Ιωαννίδη (φορεμένος όρος, πλην όμως χρηστικός για κριτικούς και φιλολόγους που αναζητούν εκφραστικές διαφoροποιήσεις και αλληλεπιδράσεις κατά την πάροδο του χρόνου), φλερτάρουν με την πολυφωνικότητα, ως ένα γνώρισμα που τη διαφοροποιεί από προγενέστερους ποιητές. Αλλά όσες και όσοι την επιχειρούν (μετρημένοι στα δάκτυλα), λιγότερο ή περισσότερο ανά περίπτωση, δύσκολα φτάνουν σε διακριτό και αναγνωρίσιμο ύφος, με συγκεκριμένα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά. Ας σταθούμε τώρα σε ένα ποίημα του Ιωαννίδη στο οποίο υπάρχει ένας πολυφωνικός πειραματισμός.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΝΑΡΡΩΣΗ

ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ παρότι ήταν μαρτύριο ο χειμώνας

ΒΑΔΙΖΕΙ

από την εγκατάλειψη προς την πίστη
να φτάσει
από τις λέξεις
στη μουσική

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΡΩΣΗ      

με παλαιό
βηματισμό

Όχι –

ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ

δεν θα μπορούσε
Τα τραίνα ήδη τρέχουν προς τη στάχτη
Φλόγες πάλι καίνε τη σάρκα

Μα

ΑΙΣΘΗΜΑ ΝΕΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ

θα γεμίσει το σώμα
χάρη νοήματος
φως που πλημμυρίζει
και ακινητεί 

Το σώμα

ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ
ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ
ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ
ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ




εγκαταλείπει
την προσπάθεια των λέξεων

ΜΕ ΟΛΟΚΑΡΔΗ ΣΥΓΚΙΝΗΣΗ

καθώς τα λόγια 
παύουν 
μέσα του ακούγεται 
η μουσική
ώσπου πια 
δεν ακούγεται.


ioanndis rinokeros exΟι λέξεις με τα κεφαλαία μπορούν να διαβαστούν αυτόνομα, σαν ένα τηλεγράφημα ανθρώπου που μόλις ανάρρωσε. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λέξεις με πεζά. Φυσικά, το κείμενο μπορεί να διαβαστεί σε συνεχή ροή, κατά την εναλλαγή των πεζών και κεφαλαίων. Καίριες τομές, ρυθμός, προσεκτικές μεταφορές, λέξεις με φόρτιση, συμβολοποίηση της μουσικής, ένας αναβαλλόμενος επίλογος.

Στο ποίημα αυτό υπάρχει ένας πειραματισμός των λέξεων με ενδιαφέρον, μια πολυφωνικότητα που δεν στηρίζεται στην αλλαγή αφηγηματικής γωνίας (παραμένει τριτοπρόσωπη). Το κύριο όμως είναι ότι εδώ ο πειραματισμός καταφέρνει να αποσπάσει τη συγκίνηση. Σε τούτο βοηθά και η θεματική του που μας μεταφέρει στην ψυχολογία ανθρώπου που μόλις έχει αναρρώσει. Είναι τέτοια η βαρύτητα του συμβάντος που η φράση «ολόκαρδη συγκίνηση» στο τέλος, ακούγεται τόσο απλά, τόσο ανθρώπινα, τόσο δυνατά. Όπως και η μουσική που διαδέχεται την παύση των λέξεων.

* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

Αντιγόνη, της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Τα αυλάκια της Ιστορίας

Αντιγόνη, της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Τα αυλάκια της Ιστορίας

Για την ποιητική συλλογή της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου «Αντιγόνη – Μια κόρη, μια χώρα» (εκδ. Άγρα).

Του Θάνου Κάππα

Το ποιητικό κείμενο της Ευαγγελίας Ανδριτσάνου ξεκινά να επιβάλλει τον ρυθμό του ήδη από το εξώφυλλο. Τίτλος κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ