ioannidis 01

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Ιωαννίδη «Ρινόκερως» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Ρινόκερως του Ιωαννίδη, ξεκινά με πραγματολογικά στοιχεία σχετικά με τον ρινόκερο, τα οποία είναι πεζολογικά δοσμένα με αφηγητή τον ίδιο τον ρινόκερο: τι αναφέρει γι’ αυτόν ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ποια ήταν η τύχη του όταν ήρθε στην Ευρώπη από τις πορτογαλικές Ινδίες τον 16ο αιώνα, πώς τον απέδωσε χαρακτικά ο Ντύρερ. Εν τούτοις, ο ρινόκερος, είτε στην κυριολεξία του είτε ως σύμβολο, σα να ξεχνιέται στη συνέχεια της συλλογής (με λιγοστές εξαιρέσεις, όπως στο ποίημα «Το δέντρο της ζωής»). Στη θέση του, διάφοροι εκπρόσωποι του ζωικού βασιλείου εξακολουθούν να εμφανίζονται σκόρπια σε ποιήματα και πεζά της συλλογής: ένα σαλιγκάρι, μία γάτα, μία μαϊμού, ελάφια, μία κατσίκα, οι μέλισσες. Παράλληλα, παρεμβάλλονται ποιήματα με βιογραφικά στοιχεία από καλλιτέχνες όπως ο Ματίς, η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Ιάπωνας ποιητής χαϊκού Μπάσο, ο Ντεμπυσσύ.

Κάπως έτσι αχνοφαίνεται η διάθεση αντίστιξης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος με το ζωικό βασίλειο της φύσης. Τούτο γίνεται περισσότερο ορατή στο ποίημα «Δανεικά» με αναφορά στην περιοχή Vestmager της Κοπεγχάγης, εκεί που επιχειρείται η αρχιτεκτονική και πολεοδομική πρόταση να ενταχθούν στον σχεδιασμό της πόλης υγροβιότοποι και ατόφια κομμάτια φύσης. Παρόλ’ αυτά η πιο πάνω αντίστιξη δεν διατρέχει με συνέπεια τη συλλογή, θολώνοντας το στίγμα της. Ως αποτέλεσμα η θεματολογία στην ποιητική συλλογή του Ιωαννίδη είναι ανερμάτιστη. Η δε αναφορά στο ζωικό βασίλειο σα να γίνεται με τρόπο γραφικό, χωρίς κάτι να αναδιατάσσει εντός μας. Σα να θυμίζει ένα εικαστικό συμβάν που είχε γίνει πριν χρόνια στην Αθήνα, με διάφορες αγελάδες σε ποικίλες εικαστικές παραλλαγές να κοσμούν την είσοδο διαφόρων επαγγελματικών κτηρίων. Κάποιες ήταν συμπαθητικές, ξάφνιαζαν για λίγο. Όμως αλήθεια, έμεινε τίποτα από εκείνο το μάλλον διακοσμητικό εγχείρημα; Η τέχνη, ως ανατρεπτική δύναμη (και όχι μόνο αναπαραστατική), σα να χάθηκε κάπου μεταξύ χάπενινγκ και μάρκετινγκ.

Αν και ο ποιητής είναι μετρημένος στις λέξεις του, με μέριμνα για την οικονομία και τον ρυθμό, συχνά ακολουθεί την ποιητική κοινή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης: άνευρη πεζολογία.

Το θεματολογικά ανερμάτιστο μεταφέρεται και στην ποιητική τεχνοτροπία της συλλογής. Τα ποιήματα είναι ως επί το πλείστον πεζολογικά. Αν και ο ποιητής είναι μετρημένος στις λέξεις του, με μέριμνα για την οικονομία και τον ρυθμό, συχνά ακολουθεί την ποιητική κοινή της σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης: άνευρη πεζολογία.

«Η γάτα της γειτόνισσα το σκάει
απ’ τη μισανοιγμένη πόρτα –
πάει να βρει τον ήλιο

Με κάθε ευκαιρία δραπετεύει
Την βλέπεις κάθε μέρα να κυλιέται
Στα ζεσταμένα μάρμαρα
Πίσω απ’ την τζαμαρία της εισόδου».

Το ποίημα «Νίκος Βένιος, κτηνοτρόφος, 34 ετών, Ίος», αν και αναφέρεται ρητά (σελ. 78) ότι είναι σχεδόν επί λέξει μεταγραφή φράσεων από άρθρο εφημερίδας, προκαλεί απορία γιατί να αποδοθεί με μορφή στίχων, εντέλει άμουσων. Αν συγκίνησε τον συγγραφέα, ας το βάλει αυτούσιο, έστω και αποσπάσματά του, με κάτι από τον τρόπο του Βαλτινού ή τόσων άλλων.

Σίγουρα στην ποιητική συλλογή υπάρχουν οάσεις που ξεχωρίζουν, όπως τα ποιήματα «Αυτός δεν είναι ένας δερβίσης», «Ζωή ξανά» (εννιά ποιήματα-επεισόδια που αναφέρονται στη ζωή του Ματίς), «Αναπεπταμένη» (αναφορά στη Βιρτζίνια Γουλφ), «Ευχαριστία μετά από ανάρρωση», «Το Δωμάτιο ή το μυστικό της συνάντησης». Αν στεκόμασταν στα θετικά χαρακτηριστικά της κατά τόπους τεχνοτροπίας του Ιωαννίδη, τούτα θα ήταν η ένταξη πραγματολογικών στοιχείων στην ποιητική συλλογή, μια απόπειρα για συνθετικά ποιήματα και η πολυφωνικότητα.

Αν στεκόμασταν στα θετικά χαρακτηριστικά της κατά τόπους τεχνοτροπίας του Ιωαννίδη, τούτα θα ήταν η ένταξη πραγματολογικών στοιχείων στην ποιητική συλλογή, μια απόπειρα για συνθετικά ποιήματα και η πολυφωνικότητα.

Τα πραγματολογικά στοιχεία προσδίδουν πειστικότητα σε μια ποιητική συλλογή και την απομακρύνουν από μια εσωστρέφεια, όπως συμβαίνει με όσα αναφέρονται για την άφιξη του ρινόκερου στην Ευρώπη ή με τις προσωπογραφίες καλλιτεχνών που αποδίδει ποιητικά ο Ιωαννίδης. Όσο για την πολυφωνικότητα, στα ποιήματα αλλάζουν οι αφηγηματικές γωνίες (άλλοτε μιλάει ένας καλλιτέχνης από εκείνους που παρελαύνουν στη συλλογή, άλλοτε ένα ζώο, ή ένας αφηγητής). Παρόλ΄ αυτά δεν υπάρχει η οργανική ένταξη σε ένα ποιητικό ύφος, με κάποια ενότητα να διατρέχει τη συλλογή. Ποιήτριες και ποιητές της γενιάς του Ιωαννίδη (φορεμένος όρος, πλην όμως χρηστικός για κριτικούς και φιλολόγους που αναζητούν εκφραστικές διαφoροποιήσεις και αλληλεπιδράσεις κατά την πάροδο του χρόνου), φλερτάρουν με την πολυφωνικότητα, ως ένα γνώρισμα που τη διαφοροποιεί από προγενέστερους ποιητές. Αλλά όσες και όσοι την επιχειρούν (μετρημένοι στα δάκτυλα), λιγότερο ή περισσότερο ανά περίπτωση, δύσκολα φτάνουν σε διακριτό και αναγνωρίσιμο ύφος, με συγκεκριμένα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά. Ας σταθούμε τώρα σε ένα ποίημα του Ιωαννίδη στο οποίο υπάρχει ένας πολυφωνικός πειραματισμός.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΝΑΡΡΩΣΗ

ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ παρότι ήταν μαρτύριο ο χειμώνας

ΒΑΔΙΖΕΙ

από την εγκατάλειψη προς την πίστη
να φτάσει
από τις λέξεις
στη μουσική

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΡΩΣΗ      

με παλαιό
βηματισμό

Όχι –

ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ

δεν θα μπορούσε
Τα τραίνα ήδη τρέχουν προς τη στάχτη
Φλόγες πάλι καίνε τη σάρκα

Μα

ΑΙΣΘΗΜΑ ΝΕΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ

θα γεμίσει το σώμα
χάρη νοήματος
φως που πλημμυρίζει
και ακινητεί 

Το σώμα

ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ
ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ
ΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ
ΠΟΛΥ ΗΡΕΜΑ




εγκαταλείπει
την προσπάθεια των λέξεων

ΜΕ ΟΛΟΚΑΡΔΗ ΣΥΓΚΙΝΗΣΗ

καθώς τα λόγια 
παύουν 
μέσα του ακούγεται 
η μουσική
ώσπου πια 
δεν ακούγεται.


ioanndis rinokeros exΟι λέξεις με τα κεφαλαία μπορούν να διαβαστούν αυτόνομα, σαν ένα τηλεγράφημα ανθρώπου που μόλις ανάρρωσε. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λέξεις με πεζά. Φυσικά, το κείμενο μπορεί να διαβαστεί σε συνεχή ροή, κατά την εναλλαγή των πεζών και κεφαλαίων. Καίριες τομές, ρυθμός, προσεκτικές μεταφορές, λέξεις με φόρτιση, συμβολοποίηση της μουσικής, ένας αναβαλλόμενος επίλογος.

Στο ποίημα αυτό υπάρχει ένας πειραματισμός των λέξεων με ενδιαφέρον, μια πολυφωνικότητα που δεν στηρίζεται στην αλλαγή αφηγηματικής γωνίας (παραμένει τριτοπρόσωπη). Το κύριο όμως είναι ότι εδώ ο πειραματισμός καταφέρνει να αποσπάσει τη συγκίνηση. Σε τούτο βοηθά και η θεματική του που μας μεταφέρει στην ψυχολογία ανθρώπου που μόλις έχει αναρρώσει. Είναι τέτοια η βαρύτητα του συμβάντος που η φράση «ολόκαρδη συγκίνηση» στο τέλος, ακούγεται τόσο απλά, τόσο ανθρώπινα, τόσο δυνατά. Όπως και η μουσική που διαδέχεται την παύση των λέξεων.

* Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΑΚΚΑΣ είναι κριτικός ποίησης.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ