alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Άγη Πετάλα Η δύναμη του κυρίου Δ* (Αντίποδες).

Της Έλενας Μαρούτσου

«Απαλλαγμένη από τα στίγματα της εμπειρίας, η μουσική περιδινίζεται αμέριμνη, ελεύθερη, ειρωνικά υπέροχη και μόνιμα υπονομευτική. Κανείς δεν μπορεί να την εγκλωβίσει σε τρυφερές περιγραφές και αγαθά νοήματα», λέει αναφερόμενος στην μουσική ο ιδιότυπος αφηγητής και κεντρικός ήρωας του βιβλίου με το οποίο συστήνεται στο κοινό ο πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Άγης Πετάλας. Διαβάζοντας αυτό το μικρό απόσπασμα με το οποίο ξεκινά μια από τις ιστορίες της συλλογής διηγημάτων Η Δύναμη του κύριου Δ*, είχα την αίσθηση πως ο αφηγητής, ο περίφημος κύριος Δ*, δεν πλέκει μόνο το εγκώμιο της μουσικής, εξηγώντας τους λόγους που την κάνουν να υπερτερεί απ’ τις άλλες τέχνες, αλλά κατά κάποιον τρόπο εκφράζει τις απόψεις του συγγραφέα για τις αρετές που θαυμάζει στη λογοτεχνία ή, εν πάσει περιπτώσει, τις αρετές που σίγουρα χαρακτηρίζουν το συγκεκριμένο βιβλίο.

Η γραφή του Άγη Πετάλα μοιάζει να στοχεύει στην λεπτή ειρωνεία και την υπονόμευση όχι τόσο μέσω της πλοκής όσο μέσω της γλώσσας.

Δ όπως λέμε Διάβολος

Μακράν, πράγματι, από τρυφερές περιγραφές και αγαθά νοήματα, η γραφή του Άγη Πετάλα μοιάζει να στοχεύει στην λεπτή ειρωνεία και την υπονόμευση όχι τόσο μέσω της πλοκής –η οποία συχνά ξαφνιάζει, βέβαια, μέσω παράδοξων μικροσυμβάντων κι αναπάντεχων ανατροπών– όσο μέσω της γλώσσας. Δεδομένου ότι ο αφηγητής είναι ο ίδιος ο Διάβολος –ο οποίος φοράει τη μάσκα ενός σύγχρονου επιχειρηματία με έναν αριστοκρατικό αέρα εστέτ– η γλώσσα με την οποία αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο, είναι εξαιρετικά εύστοχα πλασμένη, ένα πρωτότυπο μίγμα χιούμορ, εκλέπτυνσης, σαρκασμού κι εκφραστικής ευστροφίας.

Παρότι δεν είναι πολύ αγαπητοί οι πρωτοπρόσωποι αφηγητές με τους οποίους δεν μπορεί να ταυτιστεί ο αναγνώστης –μην φανταστείτε τον κύριο Δ* ως κάποιον συμπαθή και χαριτωμένο διαβολάκο– ο συγγραφέας έχει καταφέρει να πλάσει έναν ενδιαφέροντα Κακό με ένα εξίσου ενδιαφέρον πεδίο δράσης: την Αθήνα σε εποχή κρίσης. Έτσι, ο συγγραφέας πετυχαίνει μια αρκετά ιδιότυπη σύζευξη του παράδοξου και του φανταστικού με την πραγματικότητα και το ρεαλισμό. Τα διηγήματα της συλλογής μοιάζουν με το ένα πόδι ριζωμένα στον χώρο και το χρόνο ενώ με το άλλο περιδινίζονται ελεύθερα κι αμέριμνα, για να θυμηθούμε τα λόγια του εωσφορικού αφηγητή, στο άχρονο, εκεί που ο τόπος δεν είναι παρά μια μεταφορά.

Ο αναγνώστης, διαβάζοντας ετούτες τις ιστορίες συχνά γελά, ή μάλλον χαμογελά, ενώ ακόμα συχνότερα νιώθει κι ένα σφίξιμο στο στομάχι, μια που το χιούμορ του κυρίου Δ* δεν μπορεί παρά να είναι μακάβριο.

Μακάβρια οχήματα

Όχημα αυτής της μεταφοράς, είναι το αστείο. Ο αναγνώστης, διαβάζοντας ετούτες τις ιστορίες συχνά γελά, ή μάλλον χαμογελά, ενώ ακόμα συχνότερα νιώθει κι ένα σφίξιμο στο στομάχι, μια που το χιούμορ του κυρίου Δ* δεν μπορεί παρά να είναι μακάβριο. «Όλοι μπορούν να γίνουν μακάβριοι στις μέρες μας», λέει σ’ ένα από τα διηγήματα ο αφηγητής δείχνοντας με το βλέμμα τον εκφωνητή ενός δελτίου ειδήσεων στην τηλεόραση, αφού έχει μπει με κάποια προσχηματική αφορμή στο σπίτι μιας γειτόνισσάς του. «Το ζήτημα είναι να είναι κανείς υπερβολικά μακάβριος, έτσι ώστε το πράγμα να δείχνει τουλάχιστον αστείο», προσθέτει. Καθώς μάλιστα, σύμφωνα πάντα με τη διάγνωση του κύριου Δ*, η γειτόνισσά του πάσχει από προχωρημένη πλήξη, της προτείνει να βγούνε στο μπαλκόνι και να απειλήσουν τους περαστικούς πως θα πέσουν στο κενό, για να σπάσουν πλάκα. Η γυναίκα δέχεται χωρίς να γνωρίζει, ούτε η ίδια αλλά ούτε κι εμείς, πως ο αφηγητής είχε κατά νου μια ακόμα πιο ριζική θεραπεία της πλήξης. Μόλις φτάσουνε στο κιγκλίδωμα, ο κύριος Δ* θα σπρώξει όντως τη γυναίκα κάτω.

Αβάσταχτη ελαφρότητα

Μια παρόμοια εξέλιξη θα μπορούσε σε ένα άλλο πλαίσιο να αποτελέσει υλικό τραγωδίας ή έστω σύγχρονου δράματος μια που οι δημοσιολόγοι, σύμφωνα με τον αφηγητή, θα καταχωρούσαν τον φόνο ως αυτοκτονία λόγω κρίσης. Εδώ όμως, πέραν απ’ το στιγμιαίο σφίξιμο στο στομάχι που προανέφερα, ο αναγνώστης μένει σχετικά απαθής. Φυσικά, το μέγεθος των διηγημάτων –όλα είναι εξαιρετικά σύντομα– αποτρέπει τις ταυτίσεις και την συνακόλουθη ψυχική συμμετοχή που θα επέτρεπε μια πιο πλατιά ανάπτυξη των ιστοριών. Όμως δεν είναι μόνο η φόρμα του πολύ ευσύνοπτου κειμένου που κρατάει τον αναγνώστη σε μια απόσταση ασφαλείας. Είναι, πιστεύω, συνειδητή επιλογή του συγγραφέα να αφαιρέσει βάρος από τις ιστορίες του, σαν να τις θέλει να ίπτανται με ελαφράδα, ελεύθερες, απαλλαγμένες από τα στίγματα της εμπειρίας (για να ανατρέξω πάλι στο απόσπασμα που παρέθεσα στην αρχή), απαλλαγμένες δηλαδή από το φορτίο της βιωματικής συγκίνησης. Μοιάζει ο νέος αυτός συγγραφέας να «ποντάρει» σε μια άλλου είδους συμμετοχή του αναγνώστη, περισσότερο στοχαστική και παιγνιώδη.

Μοιάζει ο νέος αυτός συγγραφέας να «ποντάρει» σε μια άλλου είδους συμμετοχή του αναγνώστη, περισσότερο στοχαστική και παιγνιώδη.

Το τελευταίο μάλιστα διήγημα, το οποίο μοιάζει να δικαιώνει το μότο του Μάρξ με το οποίο «ανοίγει» αυτή η συλλογή (και που εν πολλοίς ευαγγελίζεται τη μέρα που το Κακό θα ανατραπεί από τις δυνάμεις που η ίδια του η ύπαρξη έχει θέσει σε κίνηση μέσω της διαλεκτικής πορείας της ιστορίας) τοποθετεί εν τέλει αυτές τις ιστορίες μέσα σ’ ένα πλαίσιο πολιτικού στοχασμού, μπρεχτικού, θα τολμούσα να πω, χαρακτήρα.

Αφού μάλιστα ο νέος αυτός συγγραφέας έχει επιλέξει ως μετερίζι του (για να χρησιμοποιήσω κι εγώ μια αγαπημένη λέξη των παλαιών κομμουνιστών) την πολιτική και κοινωνική σάτιρα κι αφού ως όπλο του έχει διαλέξει τη γλώσσα, θα χαιρόμουν αν στο μέλλον έβλεπα την πένα του ακόμα πιο ακονισμένη, απαλλαγμένη από κάποια εύκολα ή βεβιασμένα λογοπαίγνια, αιχμηρή κι εύστροφη, όπως ήδη είναι, χωρίς να κατρακυλάει στιγμή σε εξυπνακισμούς. Κι αν επιλογή του είναι όντως η ελαφράδα, σκόπιμο θα ήταν να κρατάει καλά το νήμα της πλοκής ώστε να μην ξεφεύγουν μερικές ιστορίες, τόσο πανάλαφρες, που να κινδυνεύουν να αναληφθούν στον αχανή ουρανό του ανούσιου.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΗ δύναμη του κυρίου Δ*
Άγης Πετάλας
Αντίποδες 2015
Σελ. 146, τιμή εκδότη € 9,20

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ