Για τη νουβέλα του Γιώργου Συμπάρδη «Μεγάλες γυναίκες» (εκδ. Μεταίχμιο).
Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
Πριν από λίγα χρόνια η ηρωίδα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη στο Μυστικό της Έλλης (2012) συνήπτε δεσμό με έναν νεότερό της, παντρεμένο με παιδί, μια σχέση ερωτική και φιλική μαζί, μια σχέση παράλογη όσο και ιδεαλιστική, κινούμενη στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας. Ένα ανάλογο πλαίσιο περιβάλλει και την ιστορία της Σοφίας στο νέο βιβλίο του Γιώργου Συμπάρδη.
Η Σοφία Ματρόζου, λοιπόν, μεσήλικας, χωρισμένη, μόνη σε μια πολυκατοικία των δυτικών συνοικιών, συμμετέχει στα συσσίτια της εκκλησίας, όπου γνωρίζει τον γοητευτικό παπα-Γιάννη και ελκύεται από την παρουσία του. Παράλληλα, βρίσκει πως ο νεαρός Σταύρος –ένα εικοσάχρονο παιδί που συχνάζει στο νοικιασμένο ισόγειο της πολυκατοικίας της και που διακρίνεται από περίσσιο θράσος– μοιάζει πολύ με τον μεγαλύτερο απ’ αυτόν ιερέα, σαν να είναι γιος του. Η ίδια ανέχεται την παρεμβατική του συμπεριφορά, αφού τον αφήνει να καθίσει στο τραπέζι της και εν μέρει να μπει στην καθημερινότητά της. Ανάμεσα λοιπόν σε δύο απρεπείς έρωτες, η Σοφία αναζητεί τη δική της πλέον θέση στη ζωή.
Όλο το κείμενο κινείται στα όρια του άρρητου και του υπόρρητου, χωρίς να αίρεται ο ρεαλιστικός χαρακτήρας του.
Όλο το κείμενο κινείται στα όρια του άρρητου και του υπόρρητου, χωρίς να αίρεται ο ρεαλιστικός χαρακτήρας του. Η προσέγγιση της ηρωίδας προς τον παπά ενέχει σπέρματα αδήλωτου ερωτισμού, ενώ η φιλοξενία της προς τον νεαρό –ο οποίος προβάλλεται ως το προσιτό ομοίωμα του ιερωμένου– εμφανίζει πιο εναργή τα σημάδια του ερωτικού ξανανιώματος. Κι η συμ-πάθειά της προς την Ιουλία Προμπονά, η οποία κατηγορείται από τις άλλες γυναίκες του συσσιτίου για απρεπή γεροντικά ολισθήματα, ίσως και προς τον ίδιο τον Σταύρο, αναδεικνύει την ίδια λαχτάρα να πλησιάσει ό,τι ώς τώρα τής στέρησε η ζωή.
Η περίθαλψη του ορφανού Σταύρου μετατρέπεται σε υπόθαλψη εγκληματία, αφού η αστυνομία κάνει έρευνες για το άτομό του, μόλις αυτός και η παρέα του εξαφανίζεται. Η Σοφία μένει μετέωρη ανάμεσα στους ρόλους της στοργικής μάνας και της ώριμης ερωμένης, ο παπα-Γιάννης μένει πάντα το άπιαστο ερωτικό πρότυπο, η ζωή της μένει για άλλη μια φορά στο ημίφως, χωρίς τη χαρά του φωτός αλλά και χωρίς τη γαλήνη του σκοταδιού. Όλα μέσα στη νουβέλα διατηρούν τη γοητεία του αμφιλεγόμενου, αλλά και τη μαγεία του υποσυνείδητου που παίρνει τη μορφή οιδιπόδειου αλλά και θείου έρωτα, τη μορφή της σύγκρουσης μεταξύ του κοινωνικά πρέποντος και του ιδιωτικά ηθελημένου.
Νομίζω ότι ο Γιώργος Συμπάρδης είναι πολύ καλύτερος σε ένα κείμενο μεσαίας έκτασης, σαν αυτό, παρά στα πολυσέλιδα κείμενά του, όπως τα μυθιστορήματά του.
Νομίζω ότι ο Γιώργος Συμπάρδης είναι πολύ καλύτερος σε ένα κείμενο μεσαίας έκτασης, σαν αυτό, παρά στα πολυσέλιδα κείμενά του, όπως τα μυθιστορήματά του που εύλογα κανείς θα μπορούσε να κατακρίνει για αδολεσχία, επιμονή στην άχαρη λεπτομέρεια, αμήχανους διαλόγους, πλαδαρές σκηνές. Αντίθετα, εδώ λέγονται λιγότερα απ’ όσα «πρέπει», σκόπιμα για να κινητοποιηθεί ο αναγνώστης, γράφονται μόνο όσα συντηρούν την ιστορία και καλλιεργούν την ατμόσφαιρα, χωρίς να τη φορτώνουν με βαριά σεμεδάκια, και σκιτσάρονται όσα ακριβώς χρειάζονται για να αποδοθεί το ημίφως των ανθρώπινων επιλογών.
Ανάμεσα στη δοτικότητα και στο συναισθηματικό δόσιμο, ανάμεσα στην αγάπη και τον έρωτα, ανάμεσα στην ανιδιοτελή προσφορά στον συνάνθρωπο και την ιδιοτελή ερωτική απλοχεριά, πόσα τετραγωνικά εκατοστά συνείδησης χωράνε; Τα όρια συχνά είναι χαραγμένα στην άμμο, η καρδιά δεν νογάει από πειθαρχία, τα ξέβαθα νερά από τα βαθιά είναι πολύ κοντά. Ο άνθρωπος που αναζητεί τον άλλο μπορεί να βρεθεί στην παγίδα να ολισθήσει από τις φιλάνθρωπες εκδηλώσεις προς τον συνάνθρωπο σε έναν απραγματοποίητο έρωτα κι από τη ανιδιοτελή δοτικότητα στην γκρίζα ζώνη μιας αφύσικης σχέσης.
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Μεγάλες γυναίκες
Γιώργος Συμπάρδης
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 112, τιμή εκδότη €9,90
