alt

Για την ποιητική συλλογή του Διονύση Μαρίνου «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).

Του Νίκου Ξένιου

Η ποιητική συλλογή Ποτέ πια εμείς (εκδ. Μελάνι) του Διονύση Μαρίνου είναι αφιερωμένη στο απόν πρόσωπο, στο αγαπημένο πρόσωπο που δεν θα ξαναδούμε. Ο ποιητής δίνει ένα κλώτσο στην ανέμη της εσωτερικής πάλης που, όταν ξεκινήσει, μας παρασύρει σ’ ένα τέλμα συναισθηματικό και ανοίγει από κάτω μας αβύσσους αβεβαιότητας, ενώ παράλληλα χρωματίζει κάθε δραστηριότητά μας με την αίσθηση της απόλυτης ματαιότητας. Ο στίχος του Βαρβέρη στο μότο και η δαμόκλειος σπάθη του ξένου στίχου δίνουν το απειλητικό στίγμα μιας ζοφερής στιγμής που έφτασε. Το πένθος μοιάζει με άλμα σε κενό που διενεργείται σε στάδια. Η ανασύνθεση της εκλιπούσης παρουσίας είναι, πάνω απ’ όλα, το μοτίβο που διατρέχει την όλη σύνθεση. Ο θάνατος ο φυσικός και η απομάκρυνση ως θάνατος υπαρξιακός. Η λύπη, όπως θα ’λεγε ο Χειμωνάς, ως φυσική κατάσταση του ανθρώπου.

Η ανασύνθεση της εκλιπούσης παρουσίας είναι, πάνω απ’ όλα, το μοτίβο που διατρέχει την όλη σύνθεση. Ο θάνατος ο φυσικός και η απομάκρυνση ως θάνατος υπαρξιακός. Η λύπη, όπως θα ’λεγε ο Χειμωνάς, ως φυσική κατάσταση του ανθρώπου.

Poème en prose 

Υπογείως η ποίηση αυτή τηρεί τον ρυθμό του βαδίσματος, χωρίς να πεζολογεί. Ένα πρόσωπο που απουσιάζει στοιχειώνει τον ποιητή στην πρώτη φάση βιώματος της απώλειας, όπου κυριαρχεί ο θυμός και μια μεγάλη αιτίαση:

«όχι που λείπεις,
μα που μου έκρυψες ζωή».

Το γνωστό ανατρίχιασμα στο κάτω μέρος των εντέρων, η αηδία προς τον ύπνο και το φαγητό, το κενό όπου κυκλοφορεί η απουσία του αγαπημένου προσώπου, όλα αυτά τα βιώματα «κοινά ανθρώπηισιν» δεν είναι παρά ένα στάδιο αρχικό αυτής της κατωφέρειας. Τα ονόματα κάποιων απολεσθέντων ποιητών μαζί με τα χρονολόγια του ανύσματος της ζωής τους (Άρης Κυριαζής, Μιλτιάδης Παπαγεωργίου και λοιποί) συνθέτουν μια νεκρολογία κατάλληλη στο να εισαγάγει στον ελεγειακό τόνο που χρειάζεται η σύνθεση. 

Τα βιώματα μιας μη επιτελεσθείσας συνύπαρξης στις αισθητηριακές της συντεταγμένες (μέρες και νύχτες συνεύρεσης, επίπλωση κλειστών χώρων, ερμητικά, περίκλειστα δωμάτια ξενοδοχείων, κάδρα που γέρνουν, κουρτίνες που αντιστέκονται, πόρτες που βγάζουν δόντια, ρούχα που τρέμουν απ’ το κρύο, αλλά και ένας σκύλος που κλαίει αλυχτώντας και η αναμονή που εκκρεμεί σ’ ένα σταθμό του τραίνου) τώρα συνιστούν παράγοντες μεταμόρφωσης: ο ποιητής αντικρίζει μιαν άλλη μορφή να αναδύεται στη θέση της παλιάς, ενώ μένει κενή η θέση της πρότερης μορφής. 

Όσο για τον «στριφνό επίλογο», την απότομη διακοπή και την αίσθηση του ανολοκλήρωτου που βιώνει ο ποιητής στο τέλος, αυτή γεμίζει με πικρία το παρόν του, ως βίωμα πολλών μικρών διαδοχικών «θανάτων» που θα μπορούσαν να είναι και υπαρξιακοί, αλλά θα μπορούσαν να είναι και μικρές αποστερήσεις από τους ζωτικούς χυμούς της ζωής. Μια περφόρμανς θανάτου. 

«Τα μάτια κλείστε μη χαθεί»

Η γήρανση δεν έχει θέση σε αυτήν τη συλλογή, που ακινητοποιεί το απείκασμα μιας ιδεώδους στιγμής συνάντησης, με τη χρονικότητα ακινητοποιημένη σε μια διαρκή παροντικότητα, πριν η συνάντηση δύο ανθρώπων φθαρεί από το «δηλητήριο της συνήθειας» και εκπέσει σ’ ένα κακέκτυπό της.

Πλατωνική ποίηση, ποίηση του ανέφικτου, του ιδεώδους, ποίηση μελαγχολική, με όλα τα αριστοκρατικά γνωρίσματα που συγκεντρώνει αυτό το αισθητικό ιδεώδες. Η «εικόνα 16» συνδέεται άρρηκτα με το βίωμα του θανάτου, τουλάχιστον σε επίπεδο στερητικού συνδρόμου, συνοδευόμενο από το «ύπουλο τσίμπημα του πόνου». Οι καρυωτακικές κάργιες που παρεπιδημούν σαν κοράκια του Πόε και κρώζουν στη μικρή αυτοκαταστροφική «Πρέβεζα» της «εικόνας 17» είναι μια ακόμη αναφορά σε πεσσιμιστικά πρότερα. Η γήρανση δεν έχει θέση σε αυτήν τη συλλογή, που ακινητοποιεί το απείκασμα μιας ιδεώδους στιγμής συνάντησης, με τη χρονικότητα ακινητοποιημένη σε μια διαρκή παροντικότητα, πριν η συνάντηση δύο ανθρώπων φθαρεί από το «δηλητήριο της συνήθειας» και εκπέσει σ’ ένα κακέκτυπό της.

«να είναι χθες 
που θα σε περίμενα
Να είναι αύριο που ήτανε να’ ρθεις»

Η «εικόνα 19» είναι καβαφικής έμπνευσης. Παραπέμποντας στο «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον», ο Μαρίνος γράφει: 

«μόνο μη στείλεις μήνυμα 
ότι έφυγες 
πως τάχα σε πήρε η ώρα 
και θ’ αργήσεις». 

Φυσικά, ο ειρμός της σκέψης οδηγεί απαρεγκλίτως στην αριστοκρατικήν αξιοπρέπεια που συνοδεύει την αποδοχή του όποιου τέλους. Μιαν αξιοπρέπεια της οποίας η πεισιθάνατη τραγικότητα εξισορροπείται από τον ιδεαλισμό που διαπνέει την ποίηση του Διονύση Μαρίνου, και που διαφαίνεται σε όλα τα σημεία που γι’ αυτόν συνιστούν την ουσία της ζωής και που παραμένουν ανεκπλήρωτα. Σαν σε απότιση τιμής στον λαϊκό βάρδο, η εικόνα κλείνει με ένα δημωδών αποχρώσεων στίχο: 

«πέτρα που δεν ταξίδεψε 
πληγή που δεν σε βρήκε».

alt
Ο Διονύσης Μαρίνος, αν και τα καταλογογραφημένος
ως πεζογράφος (Χαμένα κορμιά, Ουρανός κάτω, Όπως
κι αν έρθει αυτό το βράδυ), είναι η δεύτερη φορά που
εκδίδει μια ποιητική συλλογή, με πρώτη το Αναμνέζα.




“Each man kills the thing he loves”

Μπορεί κανείς να ισχυρισθεί –με αρκετή βεβαιότητα– πως ο Μαρίνος φιλοτεχνεί μια ποιητική σύνθεση για τα στάδια της απώλειας, χωρίς να φιλοδοξεί να δώσει απάντηση σε θεμελιώδη ερωτήματα: Tι άραγε μένει πίσω όταν ένας άνθρωπος χάνεται; Διατυπώνεται αυτό σε λέξεις; Μοιρολογούμε σε στίχο, αλλά όντως μπορούμε «κάτι» να κρατήσουμε στα χέρια μας όταν τελειώνει η φυσική παρουσία του άλλου (αυτού που κάποτε αγγίζαμε) και αρχίζει η αναμέτρηση με τη μοναξιά μας και την α-δυνατότητα επαφής; 

Από το αρχικό σοκ της απώλειας έως την αποδοχή της και την επιστροφή στον ρυθμό του «βαδίσματος» μιας καθημερινότητας, το ποιητικό υποκείμενο έχει διέλθει το στάδιο της άρνησης, του θυμού, της συντριβής, του θρήνου, της απομόνωσης, της ανάπλασης των εικόνων που χάθηκαν, της ελπίδας για κάποια αθανασία («τάχα σε Λάζαρο σ’ έχει μετατρέψει;») κατόπιν δε της υποκατάστασης, της αποστασιοποίησης, της απώλειας της μνήμης, της εκλογίκευσης, και τέλος του συμβιβασμού:

«θα πνίγομαι δίχως νερό,
αδιάκοπο νερό που τους βυθούς
αγάπησε
θα πω ήταν θέλημα Θεού
κι ας μην πιστεύω».

Ένα παρελθοντικό ανολοκλήρωτο «εμείς» τείνει να υποκαταστήσει το ελλειπτικό παρόν του «ποτέ πια εμείς», σαν ο ποιητής να τελεσιδικεί, σαν να θανατώνει τη δυνατότητα πληθυντικής συνύπαρξης.

Ένα παρελθοντικό ανολοκλήρωτο «εμείς» τείνει να υποκαταστήσει το ελλειπτικό παρόν του «ποτέ πια εμείς», σαν ο ποιητής να τελεσιδικεί, σαν να θανατώνει τη δυνατότητα πληθυντικής συνύπαρξης. Στο τέλος όμως την προσδοκά αυτήν την (πληθυντική) συνύπαρξη με διαφορετικό τρόπο: σαν μια φωτεινή δεσμίδα στο βάθος μιας ιδιότυπης παροντικότητας, σαν αχλύς μιας πρότερης ύπαρξης που έχει προσλάβει τις ποιότητες της ύπαρξής μας της τωρινής. 

Μα, στ’ αλήθεια, αναρωτιέται κανείς: τι είναι ο άνθρωπος, αν όχι μια διαρκής έλλειψη; Αν όχι μια στέρηση στο διηνεκές; Ει μη η νοσταλγία ενός χαμένου παραδείσου; Ο άνθρωπος καθορίζεται από απονενοημένες απολήξεις νευρώνων που, με συνεχείς εκρήξεις πόνου και ταλαιπωρίας, οδηγούν σ’ ένα περίπλοκο δίκτυο νευρικών ινών, που με τη σειρά τους τον χαστουκίζουν, τον μαστιγώνουν, τον ποδηγετούν, τον υποτάσσουν, τον κάνουν να σκύβει το κεφάλι και να βογγά, να βλαστημάει την ώρα και τη στιγμή που γεννήθηκε, ενώ παράλληλα και σταθερά τον οδηγούν σε μια πύλη ανοιχτή: από το κατώφλι αυτό και το μπροστόθυρο μπορεί κανείς στο βάθος να διακρίνει έναν εγκέφαλο ανοιχτό στα ερεθίσματα της Τέχνης και της ζωής. Κι αυτό, όπως θα ’λεγε ο Διονύσης Μαρίνος, «ακούγεται μελό, είναι όμως πραγματικό».

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

 Στην κεντρική εικόνα: Η Nathalie Baye και ο Sergi Lopez από την ταινία «Μια πορνογραφική σχέση» (1999) σε σκηνοθεσία του Frédéric Fonteyne.


altΠοτέ πια εμείς
Διονύσης Μαρίνος
Μελάνι 2019
Σελ. 42, τιμή εκδότη €8,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΗ ΜΑΡΙΝΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ