Abandoned Chernobyl 1

Για το βιβλίο της Svetlana Alexievich Τσερνομπίλ, «Ένα χρονικό του μέλλοντος» (μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης, εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

«Ένα γεγονός, όταν αναφέρεται από ένα μόνο πρόσωπο, είναι η μοίρα του. Όταν αναφέρεται από πολλούς, τότε πια είναι ιστορία».    Σβετλάνα Αλεξίεβιτς

Το βιβλίο Τσέρνομπιλ, Ένα χρονικό του μέλλοντος της Λευκορωσίδας νομπελίστριας του 2015 Σβετλάνα Αλεξίεβιτς είναι μία συγκλονιστική αποτύπωση του πυρηνικού ατυχήματος στο Τσέρνομπιλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης που, από εθνική καταστροφή, μέσα σε λίγες μέρες έγινε παγκόσμιο ζήτημα. Το βιβλίο της είναι συλλογή μαρτυριών από ανθρώπους που κοίταξαν την άβυσσο περπατώντας πάνω σε τεντωμένο σκοινί: πουθενά μέσα στις σελίδες δεν μιλάει το Τσέρνομπιλ, αντιθέτως αυτό το πράττουν οι ίδιοι οι άνθρωποί του, μέσα από όλα αυτά που κυκλώνουν τη συνθήκη της ζωής. Η γέννηση, ο θάνατος, ο χρόνος, ο έρωτας, ο πόλεμος, η φιλία, αλλά και ο ολοκληρωτισμός, κάνουν την εμφάνισή τους στις σελίδες αυτού του ντοκουμέντου. Το βιβλίο όμως κυρίως κάνει λόγο για τη σφοδρή αγάπη, αυτό το αιώνιο διακύβευμα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις μεγάλες ενότητες, που διευκολύνουν το διάβασμα κατατοπίζοντας χρονικά τον αναγνώστη, εκκινώντας από την πρώτη μέρα του ατυχήματος και καταλήγοντας στη ζωή μετά: ιστορίες για μια γυναίκα που έλεγε στον άντρα της τη φράση «σ’ αγαπώ», χωρίς να γνωρίζει πριν από το ατύχημα πόσο πολύ τον αγαπούσε· για έναν άντρα που το σώμα του παραμορφωνόταν καθημερινά μετά την έκρηξη, αλλά που διέθετε την ελάχιστη δύναμη να φυλάξει κάτω από το μαξιλάρι γαρίφαλα για να προσφέρει στη γυναίκα που αγαπούσε· για ηλικιωμένες γυναίκες που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τον τόπο που έζησαν όλη τους τη ζωή· για ανθρώπους που κοιτάζοντας τον καταγάλανο ουρανό αντίκριζαν τους νεκρούς φίλους τους... Εκατοντάδες ακόμη ιστορίες, όπου οι άνθρωποι μετατρέπονται σε πυρηνικούς υποδοχείς ενός ολόπικρου ατυχήματος.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο η συλλογή πληροφοριών της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία ως άνθρωπο.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο το βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία. Κάθε εκδοχή της ζωής, ενίοτε και ολοκληρωτικά αφύσικη ή αφύσικα ολοκληρωτική, «δοξάζεται» παράφορα: άνθρωποι που υπάκουγαν στις εντολές της ηγεσίας συσσωρεύοντας στο σώμα τους ραδιενέργεια· άνθρωποι που επέζησαν, αλλά έμοιαζαν πολύ με τους «χιμπακούσα», τους εξαθλιωμένους επιζώντες της Χιροσίμα· άλλοι που κατέληξαν στο συμπέρασμα πως είναι αμαρτία να αγαπάς, καθώς η αιωρούμενη σκόνη πάντα θα μεταφράζεται σε ραδιενεργή τέφρα· ερασιτέχνες λωποδύτες που πλιατσικολογούσαν στα εγκαταλελειμμένα σπίτια γύρω από την πυραμίδα του Τσέρνομπιλ· γριές γυναίκες που συμπεριφέρονταν σαν σταρ του σινεμά μιλώντας για το ατύχημα χύνοντας παράλληλα ψεύτικα δάκρυα· παιδιά που συνήθισαν στην ιδέα του θανάτου: «Απλά κοιμάσαι για πολύ καιρό και δεν ξαναξυπνάς», δηλώνει ένα αγόρι που δεν καταφέρνει να επιζήσει της αποκαλυπτικής καταστροφής.

«Το Τσέρνομπιλ είναι ένα θέμα πολύ ντοστογιεφσκικό!» συμπεραίνει ένας άλλος μάρτυρας του βιβλίου, και όντως έτσι είναι· όπως στον Σωσία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, όπου ο ήρωας  βλέπει τον εαυτό του μέσα στο πλήθος, έτσι και οι πρωταγωνιστές της τραγωδίας του Τσέρνομπιλ βλέπουν το θανατικό από μία απόσταση λίγων ετών: το χρονικό ποιόν όμως δεν φέρνει απαραίτητα και την κάθαρση. Εδώ η τραγωδία δεν φοράει μάσκες, παρά μόνο σέρνει το εκκύκλημα που πάνω του βρίσκονται χιλιάδες αληθινά πτώματα. Όσον αφορά στην απαγορευμένη ζώνη γύρω από τον μοιραίο αντιδραστήρα, αποδείχτηκε πως ολόκληρος ο κόσμος έχασε για πάντα τη νεανική του όψη, και μαζί με αυτήν και την ψευδαίσθηση της αθανασίας που τη συνόδευε.

alt
Η Svetlana Alexievich
 

Ορθώς στον πρόλογο του βιβλίου ο Θανάσης Τριαρίδης κάνει λόγο πως το σπαρακτικό βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι εξίσου σημαντικό για την ιστορία του 20ού αιώνα και της παγκόσμιας λογοτεχνίας με το Ημερολόγιο της Άννα Φρανκ και το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι. Τα παραπάνω λόγια επιβεβαιώνουν οι ίδιες οι μαρτυρίες των θυμάτων, που μας προσφέρουν την πιο ασφαλή πυξίδα για να αποτρέψουμε την επανάληψη μιας τέτοιας καταστροφής.

Η καταστροφή του πυρηνικού αντιδραστήρα δεν ήταν απλώς μία αιμορραγική ανθρώπινη κατάσταση στo πλαίσιo ενός μοιραίου ατυχήματος: ακόμη και σήμερα τα συμβάντα του Τσέρνομπιλ –όχι μόνο εκείνη τη μέρα, αλλά κυρίως τις χιλιάδες σταχτιές μέρες που ακολούθησαν– παραμένουν ανερμήνευτα, δυσεπίλυτα, τελειωτικά και απροσπέλαστα. Το Τσέρνομπιλ αποκάλυψε ένα ολοκαίνουργιο σύμπαν συναισθημάτων, που κατάφερε να φωλιάσει στον νου και στην ψυχή εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς αναδεικνύει την εγκιβωτισμένη τέχνη της μέσα από τις προσευχές των απλών ανθρώπων, που στην πραγματικότητα είναι σμιλεμένες στις μαρμαρόπετρες του χρόνου, και που μαρτυρούν εκείνο που όλοι αναγνωρίζουμε στα πρόσωπα των δικών μας ανθρώπων: την παλιά ανάγκη να αγαπάς παράφορα και να ελπίζεις μέχρι το τέλος.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι εκπαιδευτικός και βιβλιοκριτικός.

alexievichΤσερνομπίλ
Ένα χρονικό του μέλλοντος
Svetlana Alexievich
Μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 344, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ SVETLANA ALEXIEVICH

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

Για τη μελέτη του Δημήτρη Τζιόβα «Η Ελλάδα από τη Χούντα στην Κρίση – Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης» (μτφρ. Ζωή Μπέλλα, Γιάννης Στάμος, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στην εποχή των διεπιστημονικών συγκλίσεων, η Μεταπολίτευ...

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

Για τον συλλογικό τόμο «Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή» (εκδ. Αρμός). Ο Ηλίας Γκότσης υπογράφει την εισαγωγή, την επιστημονική επιμέλεια και τον συντονισμό των διαλόγων και η Βάσω Παπαδιώτη τον πρόλογο. Κεντρική φωτογραφία © Daria Nepriakhina / Unsplash. ...

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

Για το βιβλίο-μαρτυρία του Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) «Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» (μτφρ. Γιώργος Μπολιεράκης, εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Πολλές φορές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ