Abandoned Chernobyl 1

Για το βιβλίο της Svetlana Alexievich Τσερνομπίλ, Ένα χρονικό του μέλλοντος (μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης, εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

«Ένα γεγονός, όταν αναφέρεται από ένα μόνο πρόσωπο, είναι η μοίρα του. Όταν αναφέρεται από πολλούς, τότε πια είναι ιστορία».  Σβετλάνα Αλεξίεβιτς

Το βιβλίο Τσέρνομπιλ, Ένα χρονικό του μέλλοντος της Λευκορωσίδας νομπελίστριας του 2015 Σβετλάνα Αλεξίεβιτς είναι μία συγκλονιστική αποτύπωση του πυρηνικού ατυχήματος στο Τσέρνομπιλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης που, από εθνική καταστροφή, μέσα σε λίγες μέρες έγινε παγκόσμιο ζήτημα. Το βιβλίο της είναι συλλογή μαρτυριών από ανθρώπους που κοίταξαν την άβυσσο περπατώντας πάνω σε τεντωμένο σκοινί: πουθενά μέσα στις σελίδες δεν μιλάει το Τσέρνομπιλ, αντιθέτως αυτό το πράττουν οι ίδιοι οι άνθρωποί του, μέσα από όλα αυτά που κυκλώνουν τη συνθήκη της ζωής. Η γέννηση, ο θάνατος, ο χρόνος, ο έρωτας, ο πόλεμος, η φιλία, αλλά και ο ολοκληρωτισμός, κάνουν την εμφάνισή τους στις σελίδες αυτού του ντοκουμέντου. Το βιβλίο όμως κυρίως κάνει λόγο για τη σφοδρή αγάπη, αυτό το αιώνιο διακύβευμα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις μεγάλες ενότητες, που διευκολύνουν το διάβασμα κατατοπίζοντας χρονικά τον αναγνώστη, εκκινώντας από την πρώτη μέρα του ατυχήματος και καταλήγοντας στη ζωή μετά: ιστορίες για μια γυναίκα που έλεγε στον άντρα της τη φράση «σ’ αγαπώ», χωρίς να γνωρίζει πριν από το ατύχημα πόσο πολύ τον αγαπούσε· για έναν άντρα που το σώμα του παραμορφωνόταν καθημερινά μετά την έκρηξη, αλλά που διέθετε την ελάχιστη δύναμη να φυλάξει κάτω από το μαξιλάρι γαρίφαλα για να προσφέρει στη γυναίκα που αγαπούσε· για ηλικιωμένες γυναίκες που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τον τόπο που έζησαν όλη τους τη ζωή· για ανθρώπους που κοιτάζοντας τον καταγάλανο ουρανό αντίκριζαν τους νεκρούς φίλους τους... Εκατοντάδες ακόμη ιστορίες, όπου οι άνθρωποι μετατρέπονται σε πυρηνικούς υποδοχείς ενός ολόπικρου ατυχήματος.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο η συλλογή πληροφοριών της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία ως άνθρωπο.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο το βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία. Κάθε εκδοχή της ζωής, ενίοτε και ολοκληρωτικά αφύσικη ή αφύσικα ολοκληρωτική, «δοξάζεται» παράφορα: άνθρωποι που υπάκουγαν στις εντολές της ηγεσίας συσσωρεύοντας στο σώμα τους ραδιενέργεια· άνθρωποι που επέζησαν, αλλά έμοιαζαν πολύ με τους «χιμπακούσα», τους εξαθλιωμένους επιζώντες της Χιροσίμα· άλλοι που κατέληξαν στο συμπέρασμα πως είναι αμαρτία να αγαπάς, καθώς η αιωρούμενη σκόνη πάντα θα μεταφράζεται σε ραδιενεργή τέφρα· ερασιτέχνες λωποδύτες που πλιατσικολογούσαν στα εγκαταλελειμμένα σπίτια γύρω από την πυραμίδα του Τσέρνομπιλ· γριές γυναίκες που συμπεριφέρονταν σαν σταρ του σινεμά μιλώντας για το ατύχημα χύνοντας παράλληλα ψεύτικα δάκρυα· παιδιά που συνήθισαν στην ιδέα του θανάτου: «Απλά κοιμάσαι για πολύ καιρό και δεν ξαναξυπνάς», δηλώνει ένα αγόρι που δεν καταφέρνει να επιζήσει της αποκαλυπτικής καταστροφής.

«Το Τσέρνομπιλ είναι ένα θέμα πολύ ντοστογιεφσκικό!» συμπεραίνει ένας άλλος μάρτυρας του βιβλίου, και όντως έτσι είναι· όπως στον Σωσία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, όπου ο ήρωας  βλέπει τον εαυτό του μέσα στο πλήθος, έτσι και οι πρωταγωνιστές της τραγωδίας του Τσέρνομπιλ βλέπουν το θανατικό από μία απόσταση λίγων ετών: το χρονικό ποιόν όμως δεν φέρνει απαραίτητα και την κάθαρση. Εδώ η τραγωδία δεν φοράει μάσκες, παρά μόνο σέρνει το εκκύκλημα που πάνω του βρίσκονται χιλιάδες αληθινά πτώματα. Όσον αφορά στην απαγορευμένη ζώνη γύρω από τον μοιραίο αντιδραστήρα, αποδείχτηκε πως ολόκληρος ο κόσμος έχασε για πάντα τη νεανική του όψη, και μαζί με αυτήν και την ψευδαίσθηση της αθανασίας που τη συνόδευε.

alt
Η Svetlana Alexievich
 

Ορθώς στον πρόλογο του βιβλίου ο Θανάσης Τριαρίδης κάνει λόγο πως το σπαρακτικό βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι εξίσου σημαντικό για την ιστορία του 20ού αιώνα και της παγκόσμιας λογοτεχνίας με το Ημερολόγιο της Άννα Φρανκ και το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι. Τα παραπάνω λόγια επιβεβαιώνουν οι ίδιες οι μαρτυρίες των θυμάτων, που μας προσφέρουν την πιο ασφαλή πυξίδα για να αποτρέψουμε την επανάληψη μιας τέτοιας καταστροφής.

Η καταστροφή του πυρηνικού αντιδραστήρα δεν ήταν απλώς μία αιμορραγική ανθρώπινη κατάσταση στo πλαίσιo ενός μοιραίου ατυχήματος: ακόμη και σήμερα τα συμβάντα του Τσέρνομπιλ –όχι μόνο εκείνη τη μέρα, αλλά κυρίως τις χιλιάδες σταχτιές μέρες που ακολούθησαν– παραμένουν ανερμήνευτα, δυσεπίλυτα, τελειωτικά και απροσπέλαστα. Το Τσέρνομπιλ αποκάλυψε ένα ολοκαίνουργιο σύμπαν συναισθημάτων, που κατάφερε να φωλιάσει στον νου και στην ψυχή εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς αναδεικνύει την εγκιβωτισμένη τέχνη της μέσα από τις προσευχές των απλών ανθρώπων, που στην πραγματικότητα είναι σμιλεμένες στις μαρμαρόπετρες του χρόνου, και που μαρτυρούν εκείνο που όλοι αναγνωρίζουμε στα πρόσωπα των δικών μας ανθρώπων: την παλιά ανάγκη να αγαπάς παράφορα και να ελπίζεις μέχρι το τέλος.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι εκπαιδευτικός και βιβλιοκριτικός.

alexievichΤσερνομπίλ
Ένα χρονικό του μέλλοντος
Svetlana Alexievich
Μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 344, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ SVETLANA ALEXIEVICH


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα ζώα και εμείς, της Έλλης Βιντιάδη

Τα ζώα και εμείς, της Έλλης Βιντιάδη

Για το βιβλίο της Έλλης Βιντιάδη «Τα ζώα και εμείς» (σειρά Μικρές Εισαγωγές, εκδ. Παπαδόπουλος). Εικόνα: Υπεύθυνη κέντρου αποκατάστασης ζώων επιβραβεύει έναν μικρό ελέφαντα.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Δεν το περίμενα πως θα το έλ...

Στο βάθος του αιώνα – ένα αφήγημα για την Αθήνα, του Νίκου Βατόπουλου

Στο βάθος του αιώνα – ένα αφήγημα για την Αθήνα, του Νίκου Βατόπουλου

Για το βιβλίο του Νίκου Βατόπουλου «Στο βάθος του αιώνα – Ένα αφήγημα για την Αθήνα» (εκδ. Μεταίχμιο). Στην εικονογράφηση, φωτογραφία της Χριστίνας Κουτσογιάννη που αποτυπώνει ένα «τυπικό» στιγμιότυπο της αθηναϊκής ζωής. 

Της Έλενας Χουζούρη

...
Δύο προφητικά βιβλία για το 2021

Δύο προφητικά βιβλία για το 2021

Η χρονιά που ολοκληρώνεται προφανώς δεν ήταν μια συνηθισμένη χρονιά. Όσα συνέβησαν θα μείνουν στην Ιστορία και θα διαμορφώσουν τη γενιά μας και όλες τις επόμενες. Καθώς πλέον υπάρχουν οι πρώτες ενδείξεις ότι ο Covid θα ηττηθεί, πολλοί αναρωτιούνται αν αυτό που έρχεται θα είναι μια έκρηξη χαράς και ανάπτυξης, ή αν θα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν σήμερα τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021.

Επιμέλεια: Book Press

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ (2021) ...

Ντροπολιτσά  (διήγημα «1821»)

Ντροπολιτσά (διήγημα «1821»)

Διήγημα που διακρίθηκε στον διαγωνισμό «200 χρόνια τώρα...», με θέμα «200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση», που συνδιοργάνωσαν η Book Press με τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Τα διηγήματα που ξεχώρισαν θα κυκλοφορήσουν σε e-book στο τέλος Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Κεντρική εικόνα: Η μάχη του Βαλτετσίου.

...
Μικρές και βραβευμένες στο ψηφιακό κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση

Μικρές και βραβευμένες στο ψηφιακό κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση

Μια συνεργασία του Ιδρύματος Ωνάση με το Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας & το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας για την προβολή όλων των βραβευμένων στα δύο φεστιβάλ ελληνικών ταινιών μικρού μήκους του 2020.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ