maduro3

Για το βιβλίο του Ιάσωνα Πιπίνη Το πείραμα της Λατινικής Αμερικής. Από την περουβιανή επανάσταση του Βελάσκο στην μπολιβαριανή επανάσταση του Τσάβες (εκδ. Κέδρος).

Του Κωστή Παπαδημητρίου

Η «Αριστερή Στροφή» της Λατινικής Αμερικής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα πολιτικά φαινόμενα. Από τις αρχές του 21ου αιώνα σχεδόν τα ¾ του πληθυσμού της ηπείρου βρέθηκαν να κυβερνώνται από καθαρά αριστερά κόμματα ή την αριστερή πτέρυγα κεντροαριστερών κομμάτων που εγκατέλειψαν για τα καλά το νεοφιλελεύθερο consensus.

Σε αντίθεση με τον 20ο αιώνα, οι κυβερνήσεις αυτές δεν προέκυψαν από επαναστάσεις αλλά εκλέχτηκαν δημοκρατικά. Κατάφεραν επανειλημμένα την επανεκλογή τους παρά την σφοδρή αντιπολίτευση με θεμιτά ή και αθέμιτα μέσα από την εγχώρια ολιγαρχία. Και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι οι ΗΠΑ, επίσης σε αντίθεση με τον 20ο αιώνα, αυτή τη φορά εμφανίστηκαν απρόθυμες ή αδύναμες να τις ανατρέψουν υποστηρίζοντας στρατιωτικές δικτατορίες. Και μάλιστα την ίδια ώρα που αλλάζουν το χάρτη της Μέσης Ανατολής με άμεσες και τεράστιας κλίμακας στρατιωτικές επεμβάσεις στο Ιράκ και αλλού. Κατά τη γνώμη μου η «Αριστερή Στροφή» της Λατινικής Αμερικής θα πρέπει να αναγνωσθεί παράλληλα με τις εξελίξεις στη νοτιανατολική Ασία της ίδιας περιόδου όταν οι χώρες της περιοχής επίσης εγκαταλείπουν η μία μετά την άλλη το νεοφιλελεύθερο consensus. Εκτιμώ ότι και τα δύο φαινόμενα είναι αποτέλεσμα της Ασιατικής Κρίσης του 1997 που κλόνισε τις ελίτ απελευθερώνοντας κοινωνικές δυνάμεις με διαφορετικό τρόπο στις δύο αυτές μεγάλες περιοχές του κόσμου, ενώ απαξίωσε πλήρως το νεοφιλελεύθερο δόγμα. Αντίθετα, περισσότερο στην Ευρώπη αλλά και τις ΗΠΑ οι νεοφιλελεύθερες ελίτ και οι συμμαχίες τους εμφανίζονται, τουλάχιστον προς το παρόν, ιδιαίτερα ανθεκτικές, παρά την κρίση του 2008. 

Από τις αρχές του 21ου αιώνα σχεδόν τα ¾ του πληθυσμού της ηπείρου βρέθηκαν να κυβερνώνται από καθαρά αριστερά κόμματα ή την αριστερή πτέρυγα κεντροαριστερών κομμάτων που εγκατέλειψαν για τα καλά το νεοφιλελεύθερο consensus. Σε αντίθεση με τον 20ο αιώνα, οι κυβερνήσεις αυτές δεν προέκυψαν από επαναστάσεις αλλά εκλέχτηκαν δημοκρατικά.

Συνεπώς, Το Πείραμα της Λατινικής Αμερικής του Ιάσονα Πιπίνη, ένα βιβλίο για αυτό το φαινόμενο από έναν Έλληνα δημοσιογράφο για το ελληνικό κοινό, είναι ιδιαιτέρως καλοδεχούμενο. Ο Πιπίνης, δημοσιογράφος του Mega από το 2000, γνωρίζει σε βάθος τη Λατινική Αμερική καθώς έχει ταξιδέψει επανειλημμένα σε πολλές από τις χώρες της ηπείρου, έχει πάρει συνεντεύξεις από σημαντικούς πολιτικούς των χωρών αυτών και, άλλωστε, έχει ειδικό ενδιαφέρον για τη Λατινική Αμερική καθώς είναι ανιψιός του Χουάν Βελάσκο Αλβαράδο, προέδρου του Περού κατά την περίοδο 1968-1975. Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό ανταποκρίθηκε πολύ θετικά με το βιβλίο να έχει προχωρήσει στη δεύτερη έκδοσή του ήδη μετά το πρώτο εξάμηνο κυκλοφορίας.

Ο συγγραφέας κατατάσσει τα κινήματα που συγκλονίζουν και αλλάζουν τη Λατινική Αμερική τον 20ο και τον 21ο αιώνα σε αυτό που ίδιος επιλέγει, ορθά κατά τη γνώμη μου, να μεταφράσει ως «ποπουλισμό» (στα ισπανικά populismo) αποφεύγοντας τον όρο «λαϊκισμός», που είναι φορτισμένος μόνο αρνητικά στην ελληνική δημόσια συζήτηση. Αντίθετα, στη διεθνή συζήτηση το populism, που πάντως δύσκολα ορίζεται και οριοθετείται στην πολιτική επιστήμη, χρησιμοποιείται όχι μόνο αρνητικά αλλά εξίσου και με ουδέτερο, επιστημονικό τρόπο, για να περιγράψει μια σειρά από πολιτικά φαινόμενα ανά την υφήλιο και την ιστορία. Για τον Πιπίνη, η λατινοαμερικάνικη εκδοχή του ποπουλισμού, ή «νεοποπουλισμού» για τον 20ο αιώνα, ως λατινοαμερικανικό φαινόμενο είναι ένα «σοσιαλιστικό πολιτικό μοντέλο διακυβέρνησης που είναι δημοκρατικό και ταυτόχρονα αυταρχικό, έχει τις ρίζες του στις δεκαετίες του 1950 και 1960 και βασίζεται στην ύπαρξη ενός χαρισματικού ηγέτη, γνωστού και ως καουντίγιο».

Το βιβλίο ξεκινάει εξηγώντας με ποιον τρόπο η «επαναστατική Αριστερά» άφησε τα όπλα, πήγε στις κάλπες και έφθασε στην εξουσία.

Το βιβλίο ξεκινάει εξηγώντας με ποιον τρόπο η «επαναστατική Αριστερά» άφησε τα όπλα, πήγε στις κάλπες και έφθασε στην εξουσία. Διατρέχει την ιστορία της δράσης των ένοπλων κινημάτων, την περίφημη «Θεολογία της Απελευθέρωσης» της λατινοαμερικανικής Καθολικής Εκκλησίας αλλά και την αντίδραση με την εγκαθίδρυση δικτατοριών που ευθύνονται για χιλιάδες δολοφονίες, απαγωγές και «εξαφανίσεις» αντιφρονούντων ακόμη και με τις λεγόμενες «πτήσεις θανάτου» στο δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνα, πριν προχωρήσει στις σημερινές εξελίξεις. Ο Πιπίνης επικεντρώνεται κυρίως σε δύο προσωπικότητες, που θεωρεί ότι συνδέονται μεταξύ τους: τον Βελάσκο και τον Τσάβες.

Η Περουβιανή Επανάσταση του 1968-75 είναι μάλλον άγνωστη στην Ελλάδα σε αντίθεση με άλλα κινήματα (ένοπλα ή μη), όπως η κουβανική επανάσταση, οι σαντινίστας, οι ζαπατίστας, το Φωτεινό Μονοπάτι, ο Αλιέντε ή ο περονισμός. Ωστόσο ο Πιπίνης αναδεικνύει την περίπτωση του Βελάσκο θεωρώντας ότι αποτελεί το συνδετικό κρίκο της περιόδου εκείνης με το φαινόμενο Τσάβες και τελικά την συνολική «Αριστερή Στροφή» της ηπείρου. Άλλωστε ο νεαρός Τσάβες είχε γνωρίσει τον Βελάσκο στο Περού και όταν ο ίδιος απέκτησε την εξουσία στη Βενεζουέλα τόνιζε ότι ο Βελάσκο αποτελούσε την πολιτική έμπνευσή του μαζί με τον μεγάλο επαναστάτη Μπολιβάρ του 19ου αιώνα. Ο Βελάσκο, στρατιωτικός αλλά με αριστερόστροφη ιδεολογία όπως άλλωστε και ο Τσάβες, κατέλαβε την εξουσία με στρατιωτικό κίνημα το 1968, συγκρούστηκε με τις ΗΠΑ και εθνικοποίησε τις εγκαταστάσεις των πετρελαϊκών εταιρειών που εκμεταλλεύονταν οι Αμερικανοί αλλά και πολλούς άλλους εγχώριους οικονομικούς κλάδους για να ανατραπεί τελικά από τους συνεργάτες του το 1975 καθώς είχε ήδη πολύ εξασθενημένη υγεία. Η αφήγηση της ιστορίας του κινήματος του Βελάσκο συνοδεύεται από την δημοσίευση της τελευταίας συνέντευξης που έδωσε ο ίδιος μετά την ανατροπή του, αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της αμερικανικής κυβέρνησης αλλά και ένα κείμενο του πρώην προέδρου της Αργεντινής Φερνάρντο ντε Λα Ρούα που γράφτηκε ειδικά για το βιβλίο του Πιπίνη. 

Pipinis-tsaves
  Ο Ιάσωνας Πιπίνης με τον Ούγο Τσάβες
 

Στη συνέχεια, ο συγγραφέας μας μεταφέρει από το 1975 στο 1998 και την Μπολιβαριανή Επανάσταση του Ούγο Τσάβες στη Βενεζουέλα. Το μέρος αυτό καταλαμβάνει σχεδόν το ένα τρίτο του βιβλίου και καταγράφει τα γεγονότα με δημοσιογραφικό τρόπο και κρατώντας αποστάσεις και κριτική στάση παρά την όποια συμπάθεια διαφαίνεται. Γίνεται αναφορά στο αποτυχημένο πραξικόπημα που είχε κάνει ο Τσάβες το 1992 για να κατακτήσει την εξουσία, και στη συνέχεια αναπτύσσονται τα γεγονότα-σταθμοί της πολιτικής του διαδρομής, όπως η εκλογική νίκη το 1998, το πραξικόπημα των 48 ωρών που έγινε εναντίον του το 2002 (το λεγόμενο «Πραξικόπημα των μίντια»), η εκλογική νίκη του 2012, η περίοδος που έδινε μάχη με τον καρκίνο και οι τελευταίες στιγμές πριν από τον θάνατο του. Περιγράφεται η οικονομική του πολιτική υπέρ των φτωχών και των μεγάλων εθνικοποιήσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το επεισόδιο με το «Πραξικόπημα των μίντια» καθώς, παρά την επιτυχημένη αντιμετώπισή του από τον Τσάβες, αποτελεί πιλοτικό εγχείρημα των αντιδραστικών δυνάμεων για την ανατροπή μιας δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης σε μια περίοδο που δεν είναι πλέον δυνατή η χρήση στρατιωτικών πραξικοπημάτων. Άλλωστε, από ορισμένες απόψεις, πολύ κοντά σε κάτι τέτοιο φτάσαμε πρόσφατα και στην Ελλάδα.

Τέλος, γίνεται συνοπτική αναφορά στην μετα–Τσάβες εποχή, με την εκλογική νίκη του διαδόχου του Νικολάς Μαδούρο το 2013, καθώς και στα καθεστώτα του Έβο Μοράλες στη Βολιβία, του Ραφαέλ Κορέα στο Εκουαδόρ και του Ογιάντα Ουμάλα στο Περού, που θεωρούνται η πιο επιτυχημένη εξαγωγή του «τσαβισμού» στη Λατινική Αμερική. Αντίθετα, λείπουν οι αναφορές στην Αργεντινή των Κίρχνερ, τη Βραζιλία των Λούλα και Ρουσέφ ή την Χιλή των Ricardo Lagos και Michelle Bachelet, δηλαδή στο πιο ήπιο ρεύμα της λατινοαμερικανικής «Αριστερής Στροφής».

Η Λατινική Αμερική είναι ένα μέρος του πλανήτη που μας αφορά, ένα μέρος πολύ κοντινότερο ιδίως με τη Νότιο Ευρώπη από όσο φαίνεται στο χάρτη.

Το Πείραμα της Λατινικής Αμερικής περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από ντοκουμέντα που παρατίθενται στη ροή του κειμένου και όχι ως παράρτημα: αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του Λευκού Οίκου του 1971, τα οποία αποκαλύπτουν τα μυστικά σχέδια των ΗΠΑ για αποσταθεροποίηση των καθεστώτων Βελάσκο και Αλιέντε, δύο σημαντικές ομιλίες του Τσάβες αλλά και μια συνέντευξη που είχε δώσει στον συγγραφέα στο Καράκας το 2010 (στην οποία μεταξύ άλλων αναφερόταν στην οικονομική κρίση στη χώρα μας και στην επιθυμία του να επισκεφθεί την Ελλάδα) καθώς και ένα κείμενο που έγραψε ειδικά για το βιβλίο αυτό ο πρώην πρόεδρος της Αργεντινής, Φερνάντο Ντε Λα Ρούα (1999 – 2001) και το οποίο αναφέρεται στην εποχή της διακυβέρνησης του Χουάν Βελάσκο Αλβαράδο. Στο βιβλίο περιλαμβάνεται επίσης η συνέντευξη που είχε δώσει στον συγγραφέα ο πρώην πρόεδρος της Βολιβίας Κάρλος Μέσα (2003 – 2005). Στη συνέντευξη αυτή ανάμεσα στα άλλα ο Μέσα τονίζει κάτι που συνήθως ξεχνούμε, ότι «η Λατινική Αμερική είναι μέρος της Δύσης, αν και με τα δικά της χαρακτηριστικά».

Από αυτή την άποψη η Λατινική Αμερική είναι ένα μέρος του πλανήτη που μας αφορά, ένα μέρος πολύ κοντινότερο ιδίως με τη Νότιο Ευρώπη από όσο φαίνεται στο χάρτη. Ακόμη περισσότερο, η Λατινική Αμερική μαζί με τη νοτιοανατολική Ασία αποτελούν δύο περιοχές του κόσμου των οποίων η βαρύτητα στο παγκόσμιο γίγνεσθαι έχει αυξηθεί πολύ την τελευταία δεκαπενταετία και ενδεχομένως δεν έπονται πλέον των εξελίξεων στον αναπτυγμένο κόσμο αλλά αντίθετα προηγούνται. Συνεπώς, ο πολίτης που θέλει να είναι ενήμερος οφείλει να παρακολουθεί τις εξελίξεις εκεί. Η ζωντανή αφήγηση των γεγονότων και το πλούσιο υλικό που περιλαμβάνει το βιβλίο του Ιάσονα Πιπίνη προσφέρουν μια καλή βάση στον Έλληνα αναγνώστη για αυτό. 

* Ο ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι δημοσιογράφος - οικονομικός αναλυτής.

altΤο πείραμα της Λατινικής Αμερικής
Από την περουβιανή επανάσταση του Βελάσκο στην μπολιβαριανή επανάσταση του Τσάβες
Ιάσων Πιπίνης
Κέδρος 2014
Σελ. 312, τιμή εκδότη €14,83

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Το φαινόμενο της προσκόλλησης, του Πίτερ Λάβενχαϊμ

Για το βιβλίο «Το φαινόμενο της προσκόλλησης» του Peter Lovenheim (μτφρ. Χριστόδουλος Λιθαρής, εκδ. Διόπτρα). Η συναισθηματική «προσκόλληση» και η σημασία της για τις σχέσεις μας.

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Η θεωρία της προσκόλλησης (“attachment theory”) αποτ...

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Μια φορά κι έναν καιρό… των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη

Για τις μελέτες των Φωτεινής Μηλιώνη και Βασιλικής Μηλιώνη «Μια φορά κι έναν καιρό… – Μελέτες για τα αναμορφωτήρια και την παραβατικότητα των ανηλίκων» (εκδόσεις ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

Παραβατικότητα ανηλίκων κ...

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Η λυρική γενιά, του Φρανσουά Ρικάρ

Για το δοκίμιο του François Ricard «Η λυρική γενιά – Δοκίμιο για τη ζωή και το έργο των πρώτων baby boomers» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, επίμ. Λάκης Προγκίδης εκδ. Μάγμα).

Του Γιώργου Δρίτσα

Αποτελεί γεγονός ότι πο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ