Literary Awards

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τα λογοτεχνικά βραβεία που δίνονται σε εθνικό ή παγκόσμιο επίπεδο δεν είναι μόνο ένας καλός τρόπος διαφήμισης του ποιοτικού βιβλίου και σύστασής του στο αναγνωστικό κοινό. Δεν είναι μόνο ένα είδος συλλογικής κριτικής, στην οποία συγκλίνουν οι εκτιμήσεις των μελών της εκάστοτε κριτικής επιτροπής, συναιρώντας αξιολογήσεις και διασταυρώνοντας κριτήρια και τάσεις. Δεν είναι μόνο ένα είδος ανάδειξης νέων «φωνών» και προώθησης μιας νέας τάσης, ενός λογοτεχνικού είδους ή μιας τεχνοτροπίας που θα μας απασχολήσει στο μέλλον. Δεν είναι πάλι απλώς ένας τρόπος συγχρονικής κατάρτισης μιας (καταρχάς) άτυπης Ιστορίας της Λογοτεχνίας, που κανονικοποιεί τα βιβλία που αξίζει να προσεχθούν. Είναι κι ένα πολιτισμικό γεγονός το οποίο παράγει και παράγεται από τις τρέχουσες πολιτιστικές εξελίξεις και συναντά τους προβληματισμούς της κοινωνίας, όπως αυτοί αποτυπώνονται στη λογοτεχνία.

Αλλά ας πάρω τα πράγματα με τη σειρά, για να πορευτούμε όλοι μαζί σε κοινό δρόμο, δηλώνοντας εξ αρχής ότι εκφράζω προσωπικές (φιλολογικές και κριτικές) απόψεις.

Τα μεγάλα βραβεία με κύρος, ειδικά σε χώρες με αναγνωστική κουλτούρα, οδηγούν σε πωλήσεις και μεταφράσεις, καθώς δίνουν το έναυσμα σε έναν μηχανισμό προώθησης.

Κάθε βραβείο είναι καταρχάς ένας τρόπος να ακουστούν σημαντικά καλλιτεχνικά έργα και να προβληθεί ο δημιουργός τους. Η βράβευση σημαίνει αυτόματα αξιολόγηση, φυσικά θετική, που αίρει το έργο τέχνης πάνω από τα ομοειδή του, τουλάχιστον τα σύγχρονά του. Έτσι, σε ένα άλλο επίπεδο από εκείνο της απλής βιβλιοκριτικής και της από στόμα σε στόμα διαφήμισης, ένα βραβείο κινητοποιεί, λίγο ή πολύ, το αναγνωστικό κοινό να προσεγγίσει αυτό που θεωρήθηκε (από κάποιους ειδικούς) αξιοπρόσεκτο. Τα μεγάλα βραβεία με κύρος, ειδικά σε χώρες με αναγνωστική κουλτούρα, οδηγούν σε πωλήσεις και μεταφράσεις, καθώς δίνουν το έναυσμα σε έναν μηχανισμό προώθησης.

Αυτό όμως δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι περισσότερο το ορατό αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που έχει πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, καθώς η κοινή συνισταμένη των μελών της εκάστοτε επιτροπής, που αποτελείται από βιβλιοκριτικούς, ακαδημαϊκούς καθηγητές και συγγραφείς, είναι κατά βάση η έκφραση μιας συλλογικής κριτικής στάσης. Πέρα από τις μεμονωμένες βιβλιοκρισίες των μελών, οι οποίες έχουν αυτόνομη θέση, και πέρα από τις βιβλιοκριτικές ή παρουσιάσεις των εκτός της επιτροπής κρινόντων, κάθε βραχεία λίστα και πολύ περισσότερο μια βράβευση σηματοδοτεί έναν κοινό ορίζοντα προσδοκιών, ο οποίος ορίζεται μέσω της γνώμης των ειδικών του χώρου. Συζητήσεις, συγκλίσεις και αποκλίσεις, υποχωρήσεις και αποδοχές, διασταυρούμενες απόψεις, όλες μαζί συνθέτουν τις ζυμώσεις που φέρνουν σε κοινό παρονομαστή τις θέσεις κάθε μέλους, παρονομαστή που τίθεται ως ένας από τους (λιγότερο ή περισσότερο φερέγγυους) άξονες της πρόσληψης του έργου από τη σύγχρονη κριτική.

Tα βραβεία ξεχωρίζουν τα βιβλία που αξίζει να μείνουν ως ποιοτικές κορυφές και να απασχολήσουν τον αναγνώστη και τον μελετητή, τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.

Αυτό καθεαυτό λειτουργεί σε εύρος χρόνου και ως μια άτυπη Ιστορία της Λογοτεχνίας, που βοηθάει τους ιστορικούς του μέλλοντος να κοσκινίσουν τα καλά από τα λιγότερο καλά βιβλία, να έχουν μπροστά τους τη γνώμη κάθε γενιάς για την παραγωγή της, να κρίνουν –με βάση τον ορίζοντα προσδοκιών της εποχής αλλά και με τα κριτήρια που διαμορφώνει ο χρόνος– τον Κανόνα της ελληνικής λογοτεχνίας. Με άλλα λόγια τα βραβεία ξεχωρίζουν τα βιβλία που αξίζει να μείνουν ως ποιοτικές κορυφές και να απασχολήσουν τον αναγνώστη και τον μελετητή, τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον. Έτσι, σε ένα εργοτάξιο αποκλεισμών και ιεραρχήσεων, προσωπικών και συλλογικών οπτικών, στενών ή ευρέων κριτηρίων, αξιολογήσεων, ερμηνειών και διακρίβωσης τάσεων, αναδεικνύεται συγχρονικά ένας μικρός κύκλος βιβλίων που θεωρούνται ικανά να προσεχθούν, αναγνωστικά και ιστορικά.

Οι βραχείες λίστες και η ίδια η βράβευση είναι ένα πολιτισμικό γεγονός που πυροδοτεί συζητήσεις, εγείρει ερωτήματα, προκαλεί θετικές κι αρνητικές αντιδράσεις, οι οποίες πρέπει να επιδιώκονται, ώστε να αναθερμαίνεται συνεχώς ο διάλογος για το βιβλίο και τη λογοτεχνία.

Κι ολοκληρώνοντας τις σκέψεις μου, χωρίς να παραβλέπω τις ποικίλες αντιρρήσεις, θα ήθελα να καταλήξω ότι όλα αυτά συντείνουν στην πολιτισμική διάσταση των βραβείων. Οι βραχείες λίστες και η ίδια η βράβευση είναι ένα πολιτισμικό γεγονός που πυροδοτεί συζητήσεις, εγείρει ερωτήματα, προκαλεί θετικές κι αρνητικές αντιδράσεις, οι οποίες πρέπει να επιδιώκονται, ώστε να αναθερμαίνεται συνεχώς ο διάλογος για το βιβλίο και τη λογοτεχνία. Όχι μόνο τα βραβευμένα έργα, αλλά γενικότερα η στάθμη της ποίησης, του διηγήματος, του μυθιστορήματος και του δοκιμίου, το επίπεδο της παιδικής λογοτεχνίας, οι θεματικές και μορφικές τάσεις της λογοτεχνίας, οι ιδεολογικές αποτυπώσεις ερεθίζουν –ή πρέπει να ερεθίζουν– το μυημένο κοινό, που βλέπει στα βραβεία ένα πεδίο ζυμώσεων και επιδράσεων. Η λογοτεχνία έτσι επικοινωνεί με το κοινωνικό γίγνεσθαι, αφού ναι μεν επηρεάζεται από αυτό, αλλά ταυτόχρονα, στις οξείες της γωνίες και στις ερεθιστικές της πλευρές, αφυπνίζει τη σκέψη και κινητοποιεί δυνάμεις που υπνώττουν. Δεν ξέρω αν στην αποπνευματοποιημένη νεοελληνική πραγματικότητα μια βράβευση μπορεί όντως να ξυπνήσει συζητήσεις και εντάσεις, να ακονίσει λεπίδες και να δείξει την όποια ισχυρή επίδραση της λογοτεχνίας στην κοινωνική και ιδεολογική κονίστρα, αλλά τα κορυφαία βραβεία ανά τον κόσμο (Nobel, Booker, Goncourt κλπ.) κατά κανόνα οπλίζουν τις γραφίδες και ανακινούν τη φωτιά της λογοτεχνικής δυναμικής.

Ασχέτως αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με τις κριτικές, ασχέτως να επιδοκιμάζουμε ή όχι την όποια βράβευση, αφού οι κρίνοντες με τη σειρά τους κρίνονται, κάθε βράβευση αφήνει το βραχυπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο στίγμα της· έτσι αναδιατάσσεται το λογοτεχνικό πεδίο, που δεν μένει ποτέ στατικό, αλλά αενάως κινούμενο και διαδραστικό.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Συμβουλές σε νέο λογοτέχνη

Συμβουλές σε νέο λογοτέχνη

«Βλέπε μπροστά. Δεν είναι το φευγαλέο παρόν, είναι το αύριο και το μέλλον που μετράνε. Αν θεωρείς πως στο ξεκίνημα οι συναναστροφές και οι παρέες είναι το παν, κάνεις λάθος. Στα γεράματα θα χρειαστείς ακόμη περισσότερο την ανεκτίμητη βοήθεια των Φίλων».

Του Κώστα Κουτσουρέλη...

Οι πατριάρχες της μεγάλης φόρμας και οι συνένοχοί τους

Οι πατριάρχες της μεγάλης φόρμας και οι συνένοχοί τους

Πέρα από τον κανόνα του λευκού άντρα: η ομιλία της βραβευμένης συγγραφέως στην απονομή του New Statesman/Goldsmiths Prize, είναι ένα μανιφέστο για τη δημιουργία ενός καινούργιου, λογοτεχνικού τοπίου που δεν θα αποκλείει κανέναν.

Της Μπερναντίν Εβαρίστο
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη

...
Η «Τζένη η Παλαβή» του  Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς

Η «Τζένη η Παλαβή» του Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς

Οι μεταφράσεις που ακολουθούν, από τον κύκλο ποιημάτων «Λόγια για μουσική ίσως», προέρχονται από μια ευρύτερη εργασία εν προόδω πάνω στο ποιητικό έργο του W.B. Yeats, η οποία θα εκδοθεί προσεχώς από τις εκδόσεις Gutenberg.

Εισ.-μτφρ.-σχόλια: Κώστας Κουτσουρέλης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Θοδωρή Παπαϊωάννου

5 λεπτά με τον Θοδωρή Παπαϊωάννου

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Θοδωρής Παπαϊωάννου, με αφορμή μυθιστόρημά του «Από την αρχή», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Η πλήξη, του Αλμπέρτο Μοράβια – η δύναμη του ενστίκτου

Η πλήξη, του Αλμπέρτο Μοράβια – η δύναμη του ενστίκτου

Για το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η πλήξη» (μτφρ. Ελένη Τουλούπη, εκδ. Ελληνικά Γράμματα).

Του Ιγνάτη Χουβαρδά

Μια αναψηλάφηση της ερωτικής προσέγγισης, με όρους ριζικούς, αποτελεί το γνωστό μυθιστόρημα Η πλήξη ...

Στήριξη των ανθρώπων του βιβλίου ζητά η Εταιρεία Συγγραφέων

Στήριξη των ανθρώπων του βιβλίου ζητά η Εταιρεία Συγγραφέων

Με ανακοίνωσή της, η μεγαλύτερη ένωση συγγραφέων στη χώρα, η Εταιρεία Συγγραφέων, κάνει έκκληση προς την Πολιτεία για «στήριξη σε ένα μεγάλο φάσμα δημιουργών, φορέων και συντελεστών του χώρου του βιβλίου».

Επιμέλεια: Book Press

Να ανοίξουν τα βιβλιοπωλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Τζορτζ (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Τζορτζ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Από τον Καποδίστρια στον Ίλον Μασκ: 17 βιογραφίες που ξεχωρίζουν

Από τον Καποδίστρια στον Ίλον Μασκ: 17 βιογραφίες που ξεχωρίζουν

Σημαντικές μορφές της Ιστορίας, της πολιτικής, της επιστήμης και της τέχνης βιογραφούνται: Νικηφόρος Χρυσοβέργης, Καποδίστριας, Μαρξ, Κολοκοτρώνης, Κεμάλ, Νταβιτσόν Εφέντης, Κανελλόπουλος, Θάτσερ, Τέσλα, Ίλον Μασκ, Τζερόλαμο Καρντάνο και Σωτηρία Μπέλλου, αλλά και απλοί άνθρωποι που η ζωή τους σημαδεύτηκε από την Ιστ...

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

13 Νοεμβρίου 2020 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

Οι πατριάρχες της μεγάλης φόρμας και οι συνένοχοί τους

Πέρα από τον κανόνα του λευκού άντρα: η ομιλία της βραβευμένης συγγραφέως στην απονομή του New Statesman/Goldsmiths Prize, είναι ένα μανιφέστο για τη δημιουργία ενός κα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ