logaras

Του Αργύρη Αρχάκη

Όταν πήρα στα χέρια μου το Πολύ πριν, λίγο μετά… του Κώστα Λογαρά, το φυλλομέτρησα και διάβασα διαγωνίως 2-3 από τις επιφυλλίδες του ώστε γρήγορα να κατατάξω τον ίδιο και το βιβλίο του. Τις επόμενες μέρες συνειδητοποίησα ότι το βιβλίο είχε καταλάβει τα μικρά διαστήματα του ελεύθερου χρόνου μου. Οι επιφυλλίδες του Λογαρά, κείμενα μικρά και δυναμικά, μου επέβαλαν το ρυθμό τους και επιβλήθηκαν στην αναγνωστική μου καθημερινότητα.

Όλες οι συγκεντρωμένες επιφυλλίδες του θέτουν περίπου το ίδιο εναγώνιο ερώτημα: την αναζήτηση ενός πλαισίου αξιών που θα συγκροτεί τον βίο μας, προσωπικό, κοινωνικό, εκπαιδευτικό, πολιτικό, ιδιαίτερα τώρα στα χρόνια της κρίσης. Το ζητούμενο είναι κοινό, αλλά οι αφετηρίες και οι διαδρομές που ακολουθούν τα μικροκείμενα του Λογαρά είναι πολύ διαφορετικές και πολύ συναρπαστικές. Και αυτό, νομίζω, κρατάει σε εγρήγορση τον αναγνώστη: το πώς ο λογοτέχνης και δοκιμιογράφος θα φτάσει στο τέρμα των 70 κειμενικών διαδρομών που χάραξε. Τα ερεθίσματα της γραφής του ποικίλα. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις αλλοδαπές γυναίκες του σπιτιού μας, τον ποδοσφαιριστή Ζιντάν, τους δημόσιους υπαλλήλους, τις τηλεπερσόνες, τους δασκάλους και τους μαθητές, τους πολιτικούς και τους αρχιερείς. Όλες αυτές οι ετερόκλητες και απροσδόκητες αφορμές της κοινής μας καθημερινότητας αποτελούν το πεδίο για να ψάξει ο διεισδυτικός συγγραφέας απαντήσεις στο ερώτημά του «πώς να συν-αγωνιστούμε τώρα όλοι μαζί;» (σ. 169).

Ο Κώστας Λογαράς φαίνεται να γνωρίζει καλά ότι ο προσδιορισμός ενός αξιακού πλαισίου δεν είναι εύκολη διαδικασία. Τα κείμενά του συζητούν προοπτικές, διερευνούν προτάσεις, πασχίζουν να οριοθετήσουν, αλλά όχι με απόλυτες κρίσεις. Φροντίζει να χωρέσουν στα κείμενά του οι γενικές διαπιστώσεις, αλλά και οι εξαιρέσεις, οι περιπτώσεις αλλά και οι υποπεριπτώσεις. Αποφεύγει τις εύκολες γενικεύσεις. Δεν ξεχνά τη λεπτομέρεια και την απόκλιση. Η γραφή του πολλές φορές είναι συναισθηματική, φορτισμένη, έχει θυμό, καταγγέλλει, αλλά δεν τσουβαλιάζει, δεν ισοπεδώνει.

Ο Κώστας Λογαράς φαίνεται επίσης να γνωρίζει καλά ότι αυτό που ψάχνει, δεν θα το βρει κάπου καθαρό και με σαφήνεια διατυπωμένο, ούτε και βέβαια επιχειρεί ο ίδιος να το διατυπώσει «ξεκάθαρα». Όσοι προσπαθούν να καθαρίσουν το μολυσμένο διαπλεκόμενο νεοελληνικό τοπίο επιβάλλοντας καθαρά, ορθολογικά, διαφανή πλαίσια κατηγοριοποιήσεων, κριτηρίων και κανόνων μάλλον έχουν ανιστόρητες, αν όχι μιαρές προθέσεις. Ή, όπως λέει ένα σύνθημα από παιδιά «αλλούταιρα» (όπως ίσως θα τα χαρακτήριζε ο ίδιος) «οι πιο καθαροί πολιτισμοί βρίσκονται στα πιο βρώμικα μυαλά».

Αλλά ας αφήσουμε την πολύ υποψιασμένη γραφή του Λογαρά ενδεικτικά να αποκαλύψει την μη καθαρή διάσταση των νεοελληνικών πραγμάτων μέσα από την οποία θα πρέπει να αναδυθεί και να αναδειχθεί ένα ανθρώπινο, δηλαδή μη καθαρό, αξιακό πλαίσιο.

Αίσθηση του μέτρου, άρνηση της υπερβολής

Ας ξεκινήσουμε διαβάζοντας ένα νεοελληνικό πολιτισμικό προσδιορισμό που προτείνει σε σαφή αντιπαράθεση με τα κυρίαρχα δυτικά νοήματα. Λέει: «Η λιτότητα για την οποία κάνω λόγο, δεν έχει σχέση με τον καταναγκασμό των αγορών ούτε με τους ενοχικούς κανόνες του προτεσταντικού βορρά. Σχετίζεται απόλυτα με την αίσθηση του μέτρου, με την άρνηση της υπερβολής. Ούτε το πάθος μειώνει της ζωής ούτε την έντασή της. Ίσα-ίσα, συνυφαίνεται με την γενναιοδωρία και τον πλούτο της ψυχής» (σ. 162). Προσέξτε την ανάδειξη των αναμείξεων, των διαπλοκών του μέτρου με το πάθος, της υλικής λιτότητας με τον ψυχικό πλούτο.

Και προχωρούμε σε προσδιορισμούς υπαρξιακής νεοελληνικής αυτογνωσίας, όπου επίσης αναδεικνύει την μη καθαρή συνύπαρξη των αντιθέτων. Λέει: «Άλλοτε βαθιά ανθρώπινοι κι άλλοτε ιδιοτελείς, διολισθαίνουμε με εκπληκτική ταχύτητα απ’ το φιλότιμο στον καιροσκοπισμό κι από την έγνοια για τους άλλους στον ολέθριο ατομικισμό» (σ. 137). Κι αυτή η ακατανόητη και ακατάτακτη για τους δυτικούς ψυχοσύνθεσή-μας μας οδηγεί σε μια εξίσου ακατανόητη σχέση με τον πολιτικό μας κόσμο που, όπως λέει, «μας έλκει και μας απωθεί μαζί. Που τον αποστρεφόμαστε κι ωστόσο μας εκφράζει απόλυτα. Τον απεχθανόμαστε και τον κατανοούμε πλήρως, γιατί είναι ένα κομμάτι του εαυτού μας. Απ’ το οποίο θα θέλαμε πολύ, μα δύσκολα μπορούμε να ξεφύγουμε» (σ. 135).

Ανεξάρτητα από το βαθμό με τον οποίο συμφωνεί κανείς με τις αξιακές κρίσεις του Λογαρά, δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει τον μόχθο και το ήθος της υποψιασμένης και επεξεργασμένης γραφής του. Μια γραφή που, κουβαλώντας βιώματα και μνήμες, καταφέρνει να αναδείξει κριτικά τον πλούτο των νεοελληνικών πραγμάτων στην προβληματική, για τους προτεστάντες καθαρολόγους κηδεμόνες μας, συνύπαρξη και διαπλοκή των αντιθέτων.

*Ο Αργύρης Αρχάκης είναι Αν. Καθηγητής Γλωσσολογίας Φιλολογικό Τμήμα Παν/μίου Πατρών

 

logaras_exofylloΠολύ πριν, λίγο μετά
Κώστας Λογαράς
Εκδόσεις Το Δόντι, 2013
Τιμή: € 10,00, σελ. 180

 

 

 

 

 

ΑΛΛΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

Για τη μελέτη του Δημήτρη Τζιόβα «Η Ελλάδα από τη Χούντα στην Κρίση – Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης» (μτφρ. Ζωή Μπέλλα, Γιάννης Στάμος, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στην εποχή των διεπιστημονικών συγκλίσεων, η Μεταπολίτευ...

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

Για τον συλλογικό τόμο «Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή» (εκδ. Αρμός). Ο Ηλίας Γκότσης υπογράφει την εισαγωγή, την επιστημονική επιμέλεια και τον συντονισμό των διαλόγων και η Βάσω Παπαδιώτη τον πρόλογο. Κεντρική φωτογραφία © Daria Nepriakhina / Unsplash. ...

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

Για το βιβλίο-μαρτυρία του Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) «Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» (μτφρ. Γιώργος Μπολιεράκης, εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Πολλές φορές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του μέλους της συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». Φωτογραφία: Areti Georgilis (facebook).

Επιμέλεια: ...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ