logaras

Του Αργύρη Αρχάκη

Όταν πήρα στα χέρια μου το Πολύ πριν, λίγο μετά… του Κώστα Λογαρά, το φυλλομέτρησα και διάβασα διαγωνίως 2-3 από τις επιφυλλίδες του ώστε γρήγορα να κατατάξω τον ίδιο και το βιβλίο του. Τις επόμενες μέρες συνειδητοποίησα ότι το βιβλίο είχε καταλάβει τα μικρά διαστήματα του ελεύθερου χρόνου μου. Οι επιφυλλίδες του Λογαρά, κείμενα μικρά και δυναμικά, μου επέβαλαν το ρυθμό τους και επιβλήθηκαν στην αναγνωστική μου καθημερινότητα.

Όλες οι συγκεντρωμένες επιφυλλίδες του θέτουν περίπου το ίδιο εναγώνιο ερώτημα: την αναζήτηση ενός πλαισίου αξιών που θα συγκροτεί τον βίο μας, προσωπικό, κοινωνικό, εκπαιδευτικό, πολιτικό, ιδιαίτερα τώρα στα χρόνια της κρίσης. Το ζητούμενο είναι κοινό, αλλά οι αφετηρίες και οι διαδρομές που ακολουθούν τα μικροκείμενα του Λογαρά είναι πολύ διαφορετικές και πολύ συναρπαστικές. Και αυτό, νομίζω, κρατάει σε εγρήγορση τον αναγνώστη: το πώς ο λογοτέχνης και δοκιμιογράφος θα φτάσει στο τέρμα των 70 κειμενικών διαδρομών που χάραξε. Τα ερεθίσματα της γραφής του ποικίλα. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις αλλοδαπές γυναίκες του σπιτιού μας, τον ποδοσφαιριστή Ζιντάν, τους δημόσιους υπαλλήλους, τις τηλεπερσόνες, τους δασκάλους και τους μαθητές, τους πολιτικούς και τους αρχιερείς. Όλες αυτές οι ετερόκλητες και απροσδόκητες αφορμές της κοινής μας καθημερινότητας αποτελούν το πεδίο για να ψάξει ο διεισδυτικός συγγραφέας απαντήσεις στο ερώτημά του «πώς να συν-αγωνιστούμε τώρα όλοι μαζί;» (σ. 169).

Ο Κώστας Λογαράς φαίνεται να γνωρίζει καλά ότι ο προσδιορισμός ενός αξιακού πλαισίου δεν είναι εύκολη διαδικασία. Τα κείμενά του συζητούν προοπτικές, διερευνούν προτάσεις, πασχίζουν να οριοθετήσουν, αλλά όχι με απόλυτες κρίσεις. Φροντίζει να χωρέσουν στα κείμενά του οι γενικές διαπιστώσεις, αλλά και οι εξαιρέσεις, οι περιπτώσεις αλλά και οι υποπεριπτώσεις. Αποφεύγει τις εύκολες γενικεύσεις. Δεν ξεχνά τη λεπτομέρεια και την απόκλιση. Η γραφή του πολλές φορές είναι συναισθηματική, φορτισμένη, έχει θυμό, καταγγέλλει, αλλά δεν τσουβαλιάζει, δεν ισοπεδώνει.

Ο Κώστας Λογαράς φαίνεται επίσης να γνωρίζει καλά ότι αυτό που ψάχνει, δεν θα το βρει κάπου καθαρό και με σαφήνεια διατυπωμένο, ούτε και βέβαια επιχειρεί ο ίδιος να το διατυπώσει «ξεκάθαρα». Όσοι προσπαθούν να καθαρίσουν το μολυσμένο διαπλεκόμενο νεοελληνικό τοπίο επιβάλλοντας καθαρά, ορθολογικά, διαφανή πλαίσια κατηγοριοποιήσεων, κριτηρίων και κανόνων μάλλον έχουν ανιστόρητες, αν όχι μιαρές προθέσεις. Ή, όπως λέει ένα σύνθημα από παιδιά «αλλούταιρα» (όπως ίσως θα τα χαρακτήριζε ο ίδιος) «οι πιο καθαροί πολιτισμοί βρίσκονται στα πιο βρώμικα μυαλά».

Αλλά ας αφήσουμε την πολύ υποψιασμένη γραφή του Λογαρά ενδεικτικά να αποκαλύψει την μη καθαρή διάσταση των νεοελληνικών πραγμάτων μέσα από την οποία θα πρέπει να αναδυθεί και να αναδειχθεί ένα ανθρώπινο, δηλαδή μη καθαρό, αξιακό πλαίσιο.

Αίσθηση του μέτρου, άρνηση της υπερβολής

Ας ξεκινήσουμε διαβάζοντας ένα νεοελληνικό πολιτισμικό προσδιορισμό που προτείνει σε σαφή αντιπαράθεση με τα κυρίαρχα δυτικά νοήματα. Λέει: «Η λιτότητα για την οποία κάνω λόγο, δεν έχει σχέση με τον καταναγκασμό των αγορών ούτε με τους ενοχικούς κανόνες του προτεσταντικού βορρά. Σχετίζεται απόλυτα με την αίσθηση του μέτρου, με την άρνηση της υπερβολής. Ούτε το πάθος μειώνει της ζωής ούτε την έντασή της. Ίσα-ίσα, συνυφαίνεται με την γενναιοδωρία και τον πλούτο της ψυχής» (σ. 162). Προσέξτε την ανάδειξη των αναμείξεων, των διαπλοκών του μέτρου με το πάθος, της υλικής λιτότητας με τον ψυχικό πλούτο.

Και προχωρούμε σε προσδιορισμούς υπαρξιακής νεοελληνικής αυτογνωσίας, όπου επίσης αναδεικνύει την μη καθαρή συνύπαρξη των αντιθέτων. Λέει: «Άλλοτε βαθιά ανθρώπινοι κι άλλοτε ιδιοτελείς, διολισθαίνουμε με εκπληκτική ταχύτητα απ’ το φιλότιμο στον καιροσκοπισμό κι από την έγνοια για τους άλλους στον ολέθριο ατομικισμό» (σ. 137). Κι αυτή η ακατανόητη και ακατάτακτη για τους δυτικούς ψυχοσύνθεσή-μας μας οδηγεί σε μια εξίσου ακατανόητη σχέση με τον πολιτικό μας κόσμο που, όπως λέει, «μας έλκει και μας απωθεί μαζί. Που τον αποστρεφόμαστε κι ωστόσο μας εκφράζει απόλυτα. Τον απεχθανόμαστε και τον κατανοούμε πλήρως, γιατί είναι ένα κομμάτι του εαυτού μας. Απ’ το οποίο θα θέλαμε πολύ, μα δύσκολα μπορούμε να ξεφύγουμε» (σ. 135).

Ανεξάρτητα από το βαθμό με τον οποίο συμφωνεί κανείς με τις αξιακές κρίσεις του Λογαρά, δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει τον μόχθο και το ήθος της υποψιασμένης και επεξεργασμένης γραφής του. Μια γραφή που, κουβαλώντας βιώματα και μνήμες, καταφέρνει να αναδείξει κριτικά τον πλούτο των νεοελληνικών πραγμάτων στην προβληματική, για τους προτεστάντες καθαρολόγους κηδεμόνες μας, συνύπαρξη και διαπλοκή των αντιθέτων.

*Ο Αργύρης Αρχάκης είναι Αν. Καθηγητής Γλωσσολογίας Φιλολογικό Τμήμα Παν/μίου Πατρών

 

logaras_exofylloΠολύ πριν, λίγο μετά
Κώστας Λογαράς
Εκδόσεις Το Δόντι, 2013
Τιμή: € 10,00, σελ. 180

 

 

 

 

 

ΑΛΛΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Ένα κείμενο με αφορμή το βιβλίο του William James «Οι παραλλαγές της θρησκευτικής εμπειρίας» (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες) και το βιβλίο της Anne-Clémentine Larroque «Η γεωπολιτική των ισλαμισμών» (μτφρ. Γιάννης Σιδέρης, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: «Η έκσταση της Αγίας Θηρεσίας», του&nbs...

Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021, του Χέιρτ Μακ

Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021, του Χέιρτ Μακ

Για το βιβλίο του Ολλανδού δημοσιογράφου Χέιρτ Μακ «Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021» (μτφρ. Ινώ βαν Ντάικ-Μπαλτά), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ένα πανόραμα για τα όνειρα και τις ματαιώσεις των Ευρωπαίων τα τελευταία 20 χρόνια. 

Του Κ. Β. Κατσουλάρη ...

«Metropolis» του Μπεν Γουίλσον – Ένα βιβλίο για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου

«Metropolis» του Μπεν Γουίλσον – Ένα βιβλίο για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου

Για το βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Ben Wilson «Metropolis, η ιστορία των πόλεων, της μεγαλύτερης ανακάλυψης του ανθρώπου» (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Ένα βιβλίο που μας κάνει να δούμε τον κόσμο μας με νέα μάτια.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τ...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ