Για το δοκίμιο του Βασίλη Κασκαρέλη «Η ελληνική τέλεια καταιγίδα και τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2004-2013» (εκδ. Μεταίχμιο). Εικόνα: Ο Κασκαρέλης στο κέντρο, με τον Γιώργο Α. Παπανδρέου στα αριστερά και τον Κώστα Σημίτη στα δεξιά.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Έλλειψη γνώσης των ισορροπιών που αναπτύσσονται εντός της Ε.Ε., αδυναμία του ελληνικού δημοσίου να λειτουργήσει με σύγχρονους όρους, μικροπολιτική που μετατρέπει την εξωτερική πολιτική σε όχημα για ψήφους, ανοργανωσιά, αδιαφορία και ψευτοπαλικαρισμοί για να ευαρεστηθούν οι λογής «υπερπατριώτες» στο εσωτερικό.
Αν μαζέψει κανείς τα κακά της ελληνικής μοίρας, δίχως καμία διάθεση να ισοπεδώσει όσα συμβαίνουν εντός των τειχών μας, θα βρει και την απάντηση γιατί έχουν περάσει από πάνω μας τα τελευταία χρόνια τόσες πολλές κρίσεις. Είναι άλλο να τα καταγράφουν τα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ, με τη σκιά της μεροληψίας πάντα να τα ακολουθεί, κι άλλο να τα σημειώνει ένας άνθρωπος που έζησε το προσκήνιο και το παρασκήνιο των τελευταίων ετών από μέσα.
Άνθρωπος που ξέρει
Ο Βασίλης Κασκαρέλης υπήρξε μέλος της Ελληνικής Διπλωματικής Υπηρεσίας από το 1974 έως το 2013, που αφυπηρέτησε από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Εξωτερικών. Την περίοδο 2009-2012 υπηρέτησε ως πρέσβης της Ελλάδας στην Ουάσιγκτον, ενώ υπήρξε μόνιμος αντιπρόσωπος της χώρας στην Ε.Ε. (2004-2009). Όλες αυτές οι θέσεις, και κάμποσες άλλες που έχει υπηρετήσει, φανερώνουν έναν άνθρωπο που χειρίστηκε από πολύ κοντά καίριες και σημαντικές καταστάσεις.
Ως εκ τούτου, η γνώση και η γνώμη του είναι άκρως χρήσιμες για να κατανοήσουμε, με σχεδόν αντικειμενικό τρόπο, τα λάθη στα οποία έχουμε υποπέσει όλα αυτά τα χρόνια. Κάτι που ποτέ δεν μας αρέσει να μας λένε, εξού και μας φταίει πάντα ο ξένος παράγοντας για τις κακοδαιμονίες μας, ενώ θα έπρεπε να αποτελεί μέγιστο μάθημα για την αποφυγή μελλοντικών σφαλμάτων.
Από την περίοδο που ετοιμαζόταν η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. έως τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ και από τη διασύνδεση της Τουρκίας και της Βόρειας Μακεδονίας με την Ε.Ε. έως τα προμηνύματα της οικονομικής κρίσης, ο συγγραφέας δείχνει με πράξεις και αποδείξεις πως πέραν των ιδεολογημάτων ή των επίσημων αφηγημάτων που επιλέγουν οι εκάστοτε κυβερνώντες, υπάρχει και η αλήθεια της διπλωματίας, η οποία είναι ύψιστη τέχνη αν ξέρει μια χώρα να την ασκεί και να περιμένει θετικές εξελίξεις για τα συμφέροντά της.
Κύπρος και Τουρκία
Ο κ. Κασταρέλης, όπως σημειώνει ο ίδιος, συνεργάστηκε με πέντε Έλληνες πρωθυπουργούς, επομένως γνωρίζει εις βάθος ποιος εξ αυτών έπραξε σωστά ή ποιος υπέπεσε σε λάθη που δεν έπρεπε να γίνουν. Μιλάει ευθαρσώς για την επαμφοτερίζουσα στάση της Κύπρου επί εποχής Τάσσου Παπαδόπουλου, όπου είχε κρυφή ατζέντα, με αποτέλεσμα να μπλέξει η Ελλάδα με την Τουρκία, τις πραγματικές επιδιώξεις του Ερντογάν, αλλά και το λάθος των τότε κυβερνήσεων να αφήσουν την οικονομική διείσδυση στα Σκόπια, για να μην δυσαρεστηθούν οι γνωστοί «πατριώτες». Λάθη, λάθη, λάθη, τα οποία τα βρήκαμε μπροστά μας στην πορεία.
Έπειτα από την Τέλεια καταιγίδα (εκδ. Μεταίχμιο), στην οποία ο συγγραφέας αναφέρεται εν πολλοίς στο πώς άλλαξε ο κόσμος μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η Ελληνική τέλεια καταιγίδα έρχεται να καταδείξει μια σειρά από σημαντικά γεγονότα που καθόρισαν τις τύχες της χώρας μας από το 2004 έως το 2013.
Πολιτική, κυνισμός και… μετεωρολογία
Καταρχάς, όπως σημειώνει ο κ. Κασκαρέλης, «τέλεια καταιγίδα» είναι όρος στη μετεωρολογία, που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο με καταστροφικές συνέπειες, το οποίο εμφανίζεται σπανιότατα, ίσως και μία φορά κάθε εκατό χρόνια, και για την εκδήλωση του οποίου συνδυάζονται πολλοί παράγοντες. Συνήθως περιλαμβάνει στοιχεία τροπικού κυκλώνα, τυφώνα, ακραία υγρασία, υψηλή παλίρροια, ισχυρότατους ανέμους και τεράστια κύματα. Το φαινόμενο αρχίζει με απόλυτη νηνεμία και καλοκαιρία και εξελίσσεται σε καταιγίδα-τέρας, που αλλάζει δραματικά όλα τα δεδομένα στην περιοχή στην οποία εκδηλώνεται, οδηγώντας σε πρωτοφανή αποτελέσματα.
Τη στιγμή που άλλες χώρες, ορθώς πράττοντας, κοιτούσαν να προασπίσουν τα εθνικά τους συμφέροντα, εμείς αρκετές φορές βρεθήκαμε να είμαστε αιχμάλωτοι της νωθρότητας ή της αδυναμίας να ξεκαθαρίσουμε το δέον του πράγματος.
Αυτό που οφείλουμε να κατανοήσουμε, και το βιβλίο το σημειώνει με κάθε τρόπο, είναι ότι η διπλωματία δεν γίνεται με ιδεολογήματα και συναισθηματισμούς, αλλά με κυνισμό και πρακτικό πνεύμα. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι Γάλλοι, επί παραδείγματι, κοίταξαν το συμφέρον τους, και όχι το γνωστό «Ελλάς-Γαλλία-συμμαχία», που έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε. Τη στιγμή που άλλες χώρες, ορθώς πράττοντας, κοιτούσαν να προασπίσουν τα εθνικά τους συμφέροντα, εμείς αρκετές φορές βρεθήκαμε να είμαστε αιχμάλωτοι της νωθρότητας ή της αδυναμίας να ξεκαθαρίσουμε το δέον του πράγματος. Να πώς ο λαϊκισμός έχει εισχωρήσει όχι μόνο στην κοινωνία, αλλά και στους πολιτικούς ταγούς.
ΟΠΕΚΕΠΕ και ΟΣΕ
Μια και είναι θέμα των ημερών, ο κ. Κασκαρέλης αναφέρει πως από το 2009 ο πολύπαθος ΟΠΕΚΕΠΕ είχε μπει στο μικροσκόπιο της Ε.Ε. για τις παθογένειές του. Ποια ήταν η αντίδραση της τότε κυβέρνησης; Αβουλία και ερασιτεχνισμός. Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε έκτυπα σήμερα. Το ίδιο συνέβη με την οικονομική κρίση, που βοούσε ότι θα μας ερχόταν ως άγριο κύμα, αλλά και πάλι περί άλλα τυρβάζαμε. Όσο καλούς διπλωμάτες κι αν έχει μια χώρα, και, όντως, η Ελλάδα διαθέτει πολύ καλούς, δεν γίνεται να περισώσουν τα κακώς κείμενα των κρατούντων.
Τι μπορεί να κάνει, άραγε, ένας διπλωμάτης όταν μια κυβέρνηση δεν μπορεί να μετατρέψει το υδροκεφαλικό Δημόσιο σε μια μηχανή που θα δουλεύει έστω στοιχειωδώς καλά;
Παρόμοιοι κακοί χειρισμοί υπήρξαν στην περίπτωση της Ολυμπιακής Αεροπορίας, του Ελληνικού Νηογνώμονα ΑΕ και του σκανδάλου με την αξιοπλοΐα τουριστικών και αλιευτικών σκαφών, καθώς και με τον ΟΣΕ. Πραγματικά, δεν έχει τέλος ο κατάλογος των περιπτώσεων όπου οι εκάστοτε ελληνικές κυβερνήσεις στάθηκαν κατώτερες των περιστάσεων.
Τι μπορεί να κάνει, άραγε, ένας διπλωμάτης όταν μια κυβέρνηση δεν μπορεί να μετατρέψει το υδροκεφαλικό Δημόσιο σε μια μηχανή που θα δουλεύει έστω στοιχειωδώς καλά; Τι μπορεί να κάνει όταν για χρόνια δεν μπορούμε να απορροφήσουμε τα κοινοτικά κονδύλια και δεχόμαστε το ένα πρόστιμο μετά το άλλο; Τι μπορεί να κάνει όταν δεν έχουμε σταθερή πολιτική απέναντι στην Τουρκία και τη Β. Μακεδονία, αλλά οι αποφάσεις μας εκπορεύονται -ή, έστω, επηρεάζονται- από το εσωτερικό ακροατήριο και τη λογική του κόσμου που δεν θα βλάψει το κυβερνών κόμμα στις εκλογές;
Θλίψη και αλήθειες
Το βιβλίο καταλήγει με ένα συμπέρασμα που πρέπει όλους να μας βάλει σε σκέψεις:
«Με βάση τα σημερινά δεδομένα, ιδίως μετά την κατάρρευση του γαλλογερμανικού άξονα και την αλλαγή των πολιτικών της Ουάσιγκτον, η εικόνα δεν επιτρέπει ούτε συγκρατημένη αισιοδοξία. Γιατί, όπως έγραψε ο Θουκυδίδης στο έργο του Ιστορίαι (Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου), ‘’Διάλογος Μηλίων και Αθηναίων’’ (Βιβλίο 5, κεφ . 89 .1), ‘’τὰ δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι, καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσι’’· σε ελεύθερη μετάφραση: ‘’Οι ισχυροί επιβάλλουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους, και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η αδυναμία τους’’. Η Ιστορία θα δείξει».
Δυστυχώς, το βιβλίο του Βασίλη Κασκαρέλη διαβάζεται με ένα αίσθημα θλίψης για τις χαμένες ευκαιρίες που θα μπορούσαν να είναι κερδισμένες για τη χώρα μας. Ποιος φταίει; Σίγουρα όχι οι εταίροι μας. Θα μας άρεσε να ίσχυε, αλλά αυτό το παραμύθι δεν φαίνεται να έχει δράκο. Ή, κι αν υπάρχει τέτοιος, θα πρέπει να τον αναζητήσουμε μεταξύ ημών και όχι των άλλων.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Πρέσβης Βασίλης Κασκαρέλης υπήρξε μέλος της Ελληνικής Διπλωματικής Υπηρεσίας από το 1974. Τον Μάιο του 2009 ανέλαβε Πρέσβης της Ελλάδας στην Ουάσιγκτον, ύστερα από 16 έτη συνεχούς υπηρεσίας στις Μόνιμες Αντιπροσωπείες της χώρας μας σε πολύ σημαντικούς διεθνείς οργανισμούς, αποκτώντας έτσι μια ευρύτερη γνώση και πολύτιμη εμπειρία του συνόλου των ευρωπαϊκών και παγκόσμιων ζητημάτων, καθώς και των διατλαντικών σχέσεων.
Έχει υπηρετήσει ως Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (2004-2009), συμμετέχοντας ενεργά στη λήψη πολύ σημαντικών αποφάσεων για το μέλλον της Ένωσης (Συνθήκη της Λισσαβόνας, Δημοσιονομικές Προοπτικές, Διεύρυνση, σχέσεις με τη Ρωσία και την Τουρκία, Διατλαντικές Σχέσεις κ.ά.). Ειδικότερα, διαπραγματεύτηκε από ελληνικής πλευράς την τελική φάση της ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και την έναρξη της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας.
Νωρίτερα είχε διατελέσει Μόνιμος Αντιπρόσωπος της χώρας μας στο ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο (2000-2004) κατά την οποία έλαβαν χώρα εξαιρετικά κρίσιμα γεγονότα, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και σε περιφερειακό. Παράλληλα, ήταν Διαπραγματευτής για την οικοδόμηση μέτρων εμπιστοσύνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Την περίοδο 1994-2000 υπηρέτησε ως Αναπληρωτής Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, έχοντας μια ευρύτερη επίβλεψη σημαντικών ζητημάτων σε μια εξαιρετικά σημαντική περίοδο για τον Οργανισμό. Οργάνωσε την υποψηφιότητα της Ελλάδας για τη θέση του μη Μόνιμου Μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας και υπήρξε Αναπληρωτής Διαπραγματευτής στις συνομιλίες για την επίλυση της διαφοράς του ονόματος μεταξύ Ελλάδας και Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Επίσης, υπηρέτησε στις Ελληνικές Πρεσβείες Άγκυρας και Λευκωσίας, καθώς και ως Γενικός Πρόξενος της χώρας μας στο Δυτικό Βερολίνο την περίοδο της πτώσης του Τείχους, παρακολουθώντας εκ του σύνεγγυς όλα τα δραματικά γεγονότα που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη Ευρώπη.
Έχει παρασημοφορηθεί από την Ελληνική και τη Γαλλική Δημοκρατία, ενώ το 2011 ανακηρύχθηκε Διπλωμάτης της Χρονιάς, μεταξύ 183 αλλοδαπών Πρέσβεων, από το World Affairs Council, σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες στις ΗΠΑ. Υπηρέτησε ως Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Εξωτερικών από τον Ιούλιο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2013, όπου ανέλαβε Σύμβουλος του Διοικητικού Συμβουλίου και Μέλος της Εκτελεστικής Διοίκησης του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
