TZIOBAS i ellada apo ti xounda stin krisi 2

Για τη μελέτη του Δημήτρη Τζιόβα «Η Ελλάδα από τη Χούντα στην Κρίση – Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης» (μτφρ. Ζωή Μπέλλα, Γιάννης Στάμος, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στην εποχή των διεπιστημονικών συγκλίσεων, η Μεταπολίτευση, που ξεκίνησε με την πτώση της δικτατορίας και έφτασε μέχρι την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το κρίσιμο 1989 και τη μετέπειτα πορεία της Ελλάδας μέχρι την οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010, αξίζει να εκτιμηθεί συνολικά. Όχι μεμονωμένα ιστορικά, πολιτικά, λογοτεχνικά, κοινωνικά, αλλά ευρύτερα πολιτισμικά ως ένα πεδίο ποικίλων δράσεων, οι οποίες αλληλεπιδρούν, ώστε να δημιουργήσουν το προφίλ του Νεοέλληνα, πριν και μετά την έλευση της τρίτης χιλιετίας.

Ο Δημήτρης Τζιόβας, γνωστός και εμβριθής Νεοελληνιστής, έχει περάσει, καιρό τώρα, από την ανάλυση της λογοτεχνίας ως φιλολογικού αντικειμένου στην πολιτισμική θεώρησή της και πλέον ανάγεται σε ευρύτερα κοινωνικοπολιτισμικά συμπεράσματα για όλη την ελληνική κουλτούρα. Μελετώντας, λοιπόν, την εποχή από το 1974 έως σήμερα συμπεραίνει ότι είναι η εποχή των ταυτοτήτων, καθώς όλα συγκλίνουν στην αναζήτηση προσωπικών και συλλογικών προσδιορισμών και εντάξεων, περισσότερο ρευστών ταυτίσεων και λιγότερο απόλυτων, δεσμευτικών αφοσιώσεων.

Μελετώντας, λοιπόν, την εποχή από το 1974 έως σήμερα συμπεραίνει ότι είναι η εποχή των ταυτοτήτων, καθώς όλα συγκλίνουν στην αναζήτηση προσωπικών και συλλογικών προσδιορισμών και εντάξεων, περισσότερο ρευστών ταυτίσεων και λιγότερο απόλυτων, δεσμευτικών αφοσιώσεων.

Με άλλα λόγια, ο Νεοέλληνας αναζητεί ιδεολογίες και σύνολα στα οποία μπορεί να εντοπίσει κοινές παραμέτρους με τις δικές του, όσο κι αν δεν προσχωρεί απόλυτα σ’ αυτές. Ανάμεσα στο άτομο και το έθνος, ανάμεσα στις φιλοδυτικές και αντιδυτικές απόψεις, ανάμεσα στο τοπικό και το παγκόσμιο, ανάμεσα στο προοδευτικό και το συντηρητικό, το παραδοσιακό και το νεωτερικό, ο σύγχρονος Έλληνας επιχειρεί να βρει το στίγμα του. Από την πολιτική δηλαδή εξουσία περνάμε στις έννοιες της πολιτισμικής ηγεμονίας, όπου η πολιτική, η κοινωνική, η καλλιτεχνική κ.λπ. πυραμίδα εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση πολιτισμικών πλειονοτήτων και μειονοτήτων, φωνών και ανταγωνισμών. Οι παλιές διαιρέσεις και διπολισμοί δεν έχουν πάψει να υπάρχουν, αλλά αφενός τα όριά τους μετακινούνται συνεχώς κι αφετέρου νέα χωράφια αναδιατάσσονται όσο το νερό του ποταμού οδηγείται σε πλημμυρίδες ή σε αμπώτιδες. Περισσότερο, ο Δημήτρης Τζιόβας βλέπει έναν πολυκεντρισμό, όπου ποικίλες τάσεις και πολιτισμικά μοντέλα συνυπάρχουν σε ένα είδος υβριδοποίησης, τέτοιας που δείχνει μια Ελλάδα αντιφατική όσο και πολύμορφη, ετερόκλιτη όσο και πολυδιάστατη.

TZIOBAS 2

Ο Δημήτρης Τζιόβας γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1957 και είναι καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Αγγλίας. Την περίοδο 2000-2003 διετέλεσε Διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του ιδίου Πενεπιστημίου. Έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής και διευθύνει τη μεταφραστική σειρά νεοελληνικής λογοτεχνίας που εκδίδεται από το Κέντρο Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Birmingham. To 2011 του απονεμήθηκε το βραβείο του περιοδικού Διαβάζω για το βιβλίο του Ο μύθος της Γενιάς του Τριάντα: Νεοτερικότητα, ελληνικότητα και πολιτισμική ιδεολογία (Πόλις 2011) και το 2022 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων για τη συνολική του προσφορά στα γράμματα. Η αγγλική έκδοση του παρόντος βιβλίου επελέγη από την αρμόδια επιτροπή για τη βραχεία λίστα του βραβείου Runciman.

Σ’ αυτόν τον παρονομαστή επίκεινται ποικίλοι αριθμητές, όπως ο αντιαμερικανισμός και οι φιλο/αντι-ευρωπαϊκές απόψεις, η ορθοδοξία και ο θρησκευτικός σκεπτικισμός, η σύνδεση με την αρχαιότητα και ο απογαλακτισμός από αυτήν, η ισχυρή παρουσία στο νεοελληνικό φαντασιακό του Εμφυλίου, η ελληνική ταυτότητα και η κρίση που επέφερε σ’ αυτήν η μετανάστευση και η παγκοσμιοποίηση, η σχέση με τον Άλλο, τον Τούρκο ή τον Εβραίο, οι μάχες για την ελληνική γλώσσα στις ποικίλες μορφές της, ο λογοτεχνικός παράγοντας από τα ευπώλητα ως την ποίηση κι από την πολύμορφη πεζογραφία μέχρι την κριτική, η (επιδιωκόμενη) πολυφωνία των ΜΜΕ, ο κινηματογράφος που εκτείνεται από τον προβληματισμό για την Ιστορία σ’ αυτόν για την οικογένεια, οι νέες υποκουλτούρες των νέων, των γυναικών, της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, η εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό κ.ά.

Ο καθηγητής κάνει μια εκτενή χαρτογράφηση των πολιτισμικών κομματιών ενός πολύχρωμου παζλ και δείχνει ότι όλα τα φαινόμενα διαρρηγνύουν παλιές βεβαιότητες κι ανοίγουν δρόμους προς ποικίλες, φυγόκεντρες συχνά, διευθύνσεις.

Έρχεται ως μια καθολική αρχή να συνομαδώσει πολλά ετερόκλιτα στοιχεία και να προτείνει μια συνολική θεώρησή τους, όχι στους μεμονωμένους χώρους της λογοτεχνίας ή της πολιτικής, αλλά στο φιλόξενο περιβάλλον των πολιτισμικών σπουδών.

Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι όλα τα παραπάνω συγκλίνουν σε έναν κοινό παρονομαστή, σ’ αυτόν της αναζήτησης ταυτότητας; Με άλλα λόγια, είναι πειστικό να εκλάβουμε τις ταυτότητες ως την ομπρέλα, κάτω από την οποία στεγάζονται τα ΜΜΕ κι η λογοτεχνία, ο φεμινισμός κι η ευρωπαϊκότητα στο ελλαδικό τοπίο των τελευταίων πενήντα χρόνων; Παρότι είναι μια φιλότιμη προσπάθεια για μια μεγάλη αφήγηση που να ομαδοποιεί, να ταξινομεί και να ερμηνεύει, θα έλεγα ότι, ακριβώς επειδή τα χρόνια αυτά διακρίνονται από φυγόκεντρες τάσεις και πολυεστιακά κέντρα, είναι δύσκολο να τα συμπεριλάβει κανείς σε έναν κοινό άξονα. Κι ακόμα περισσότερο, ο ίδιος ο συγγραφέας, ενώ περιγράφει εξαιρετικά όλες αυτές τις γραμμές της νεοελληνικής ζωής, δεν προχωρά ομαλά και πειστικά στη σύγκλισή τους, δεν αποδεικνύει δηλαδή εκτενώς πώς ορίζουν ταυτότητες· ο προσδοκώμενος στόχος της ταυτοτικής ερμηνείας μένει λίγο εκκρεμής και λιγότερο αιτιολογημένος απ’ όσο θα έπρεπε.

gutenberg TZIOBAS i ellada apo ti xounda stin krisiΧωρίς να έχω να αντιπροτείνω μια καθολική εξήγηση, νομίζω ότι είναι ποικίλα τα εκκρεμή που κινούνται και καλύπτουν τη νεοελληνική πραγματικότητα των τελευταίων πενήντα χρόνων. Ανάμεσα στο τοπικό και το παγκόσμιο, ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο, που προτείνει ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου στο βιβλίο του, ανάμεσα στο νεωτερικό και το προνεωτερικό, ίσως δεν υπάρχει μία και μόνη μεγάλη αφήγηση, που να στεγάζει επαρκώς όλα τα εξεταζόμενα φαινόμενα και να ερμηνεύει εν μέρει ή εν όλω τις κατευθύνσεις, τις τάσεις και τα μπρος-πίσω της ελληνικής σκέψης και πράξης. Μέχρι ενός σημείου αυτό μπορεί να θεωρηθεί αναζήτηση ταυτότητας, αλλά συνάμα προεκτείνεται και σε άλλες πολιτισμικές πρακτικές, πολιτικές επιλογές και κοινωνικές τάσεις. Το τοπικό με το επιμέρους αλλά και το εθνικό, με την Ιστορία αλλά και την παράδοση από τη μία και το παγκόσμιο με τις ξένες επιδράσεις, το άνοιγμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κοινωνικές αλλαγές φαίνεται ως μια εξίσου γενική τοποθέτηση, που μπορεί να ερμηνεύσει πολλά ή όλα.

Ούτως ή άλλως, η μελέτη του Δημήτρη Τζιόβα έρχεται σαν οδοστρωτήρας να ισιώσει τα ανώμαλα, ανεξερεύνητα και ασαφή σαμαράκια της ελληνικής ασφάλτου. Έρχεται ως μια καθολική αρχή να συνομαδώσει πολλά ετερόκλιτα στοιχεία και να προτείνει μια συνολική θεώρησή τους, όχι στους μεμονωμένους χώρους της λογοτεχνίας ή της πολιτικής, αλλά στο φιλόξενο περιβάλλον των πολιτισμικών σπουδών. Έτσι, όποιος μελετήσει το βιβλίο, θα έχει στα χέρια του ένα πολυεργαλείο, για να ξεκλειδώσει πολλές πτυχές του σύγχρονου βίου μας. Θα καταλάβει πιο ευρέως αυτή τη μετα- και διά- εποχή, όπως λέει ο ίδιος ο Δημήτρης Τζιόβας σε συνέντευξή του στον Γιάννη Πανταζόπουλο (Lifo, 7.8.2022), σε μια εποχή όπου όλα συνδέονται κι όλα βαραίνουν σε ένα (άδηλα) οργανωμένο χάος.

Το βιβλίο είναι ένας πολύτιμος οδηγός σκέψης και εξήγησης που με πανοραμικό τρόπο προσφέρει περιγραφικές και ερμηνευτικές εκδοχές της νεοελληνικής πραγματικότητας, έτσι ώστε ο καθένας να προεκτείνει ή να κρίνει αναλογικά πολλά επιμέρους σημεία του βίου μας.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» του Νίκου Μπακουνάκη (κριτική)

«Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» του Νίκου Μπακουνάκη (κριτική)

Για το βιβλίο του Νίκου Μπακουνάκη «Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: Ο Γουσταύος, η γυναίκα του Θωμαΐδα, το γένος Καρπούνη, και η κόρη τους Αμαλία. Φωτογραφία στούντιο, γύρω στο 1870, από τον φωτογράφο πορτρέτων του Μονάχου Ματίας Πέσενμπαχερ.

Γράφει ...

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

Για το βιβλίο του Μπεν Άνσελ [Ben Ansell] «Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Η πολιτική αποτυγχάνει όταν πιστεύουμε ή υποκρινόμαστε πως πιστεύουμε ότι μπορο...

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

Για τον τόμο του Ιδρύματος Ωνάση «Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Κεντρική εικόνα: (από αριστερά) Θεόδωρος Γαροφαλίδης, Σοφοκλής Βενιζέλος, Αριστοτέλης Ωνάσης. Πηγή: Αρχείο Ωνάση, Αρχείο Κλεισθένη Δασκαλάκου.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ