Raffaello Putti Madonna Sistina

Για το δοκίμιο της Bérénice Levet «Η θεωρία του φύλου – ή Ένας κόσμος αγγελικά πλασμένος» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ποικίλη Στοά).

Της Εύας Στάμου

Η φιλόσοφος Μπερενίς Λεβέ εξετάζει σε αυτό το δοκίμιο τη «θεωρία του φύλου» η οποία, όπως καταδεικνύει η συγγραφέας, κυριαρχεί στα ευρωπαϊκά Μ.Μ.Ε., στον λόγο των πολιτικών κάθε απόχρωσης, στα εκπαιδευτικά προγράμματα των γαλλικών Λυκείων. Με τον όρο «θεωρία του φύλου» η Λεβέ φαίνεται να αναφέρεται σε ένα σύνολο θεωρήσεων που ερμηνεύουν το φύλο ως μια αυθαίρετη, ενδεχομενική, και άσχετη από φυσικούς παράγοντες κατασκευή.

Αντλώντας τα επιχειρήματά της κυρίως από τη φιλοσοφία και δευτερευόντως από τις νευροεπιστήμες, την ψυχολογία ή τη θεολογία, η Λεβέ επισημαίνει ότι η «θεωρία του φύλου» ευελπιστεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από το βάρος του φύλου του.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Λεβέ, η θεωρία του φύλου τείνει να γίνει ιδεολογία που μπορεί να εφαρμόζεται κυρίως από την αριστερά αλλά δεν αφήνει ανεπηρέαστο τον λόγο δεξιών, ακόμα και ακροδεξιών πολιτικών, όπως η Μαρί Λεπέν. Αντλώντας τα επιχειρήματά της κυρίως από τη φιλοσοφία και δευτερευόντως από τις νευροεπιστήμες, την ψυχολογία ή τη θεολογία, η Λεβέ επισημαίνει ότι η «θεωρία του φύλου» ευελπιστεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από το βάρος του φύλου του, εξαλείφοντας τις σεξουαλικές διαφορές ανάμεσα στα άτομα, εφόσον οι υποστηρικτές της διατείνονται ότι το θηλυκό και το αρσενικό είναι απλώς κοινωνικές και ιστορικές επινοήσεις.

Πρόκειται για τους διανοητές της «οντολογικής ελευθερίας» που αρνούνται τη σημασία του σώματος, απορρίπτουν την αναγκαία σύνδεση σωματικών και ψυχικών καταστάσεων, και υποτιμούν τη σχέση της θεωρητικής ή πρακτικής νόησης με τη σωματικότητα, πρεσβεύοντας ότι δεν είμαστε παρά πολιτιστικές κατασκευές. Οι έμφυλες ταυτότητες – σύμφωνα με τους υπέρμαχους της «θεωρίας του φύλου», κατασκευάστηκαν με μοναδικό άξονα την κυριαρχία των αντρών στις γυναίκες και δεν έχουν τίποτα το φυσικό. Επομένως, κάθε μορφή σεξουαλικότητας –ετεροφυλοφιλία, ομοφυλοφιλία, αμφιφυλοφιλία, διεμφυλικότητα– δεν έχει καμία βάση στη φύση, είναι απλώς μια πολιτιστική κατασκευή την οποία κάθε άτομο μπορεί να επιλέξει ή και να αλλάξει κατά βούληση.

Αυτή η απόλυτη και δίχως όρια ρευστότητα της σεξουαλικότητας προϋποθέτει σώματα ουδέτερα, άφυλα, και εύπλαστα, ακριβώς όπως τα σώματα των αγγέλων της χριστιανικής παράδοσης. Η Λεβέ ανησυχεί ότι μια απεικόνιση του κόσμου όπου δεν θα υπάρχουν πια άντρες και γυναίκες αλλά ουδέτερα πλάσματα μπορεί να οδηγήσει τελικά σε ένα νέο είδος προκατάληψης, ενισχύοντας μια κατά μέτωπο επίθεση στην ετεροφυλοφιλική ερωτική επιθυμία και έκφραση, δημιουργώντας με τη σειρά της έναν πουριτανισμό που, αντί να απελευθερώνει, εγκλωβίζει τους πολίτες σε περιοριστικούς και καταπιεστικούς ρόλους, λειτουργώντας για την πλειονότητά τους με τρόπο απαγορευτικό και τιμωρητικό.

Συνολικά, η κριτική της Λεβέ στη «θεωρία του φύλου» είναι εύλογη και οι εύστοχες ενστάσεις που εγείρει αποτελούν αφορμή για να στοχαστούμε πάνω στις συχνά δυσδιάκριτες αλλά σημαντικές συνέπειες που μπορεί να έχει η τρέχουσα διανοητική μόδα για ένα πλήθος ζητημάτων.

Το κείμενο της Λεβέ διαβάζεται πολύ ευχάριστα, δεν είναι όμως πάντα σαφές ποιος ακριβώς είναι ο θεωρητικός της αντίπαλος, καθόσον υπό τον όρο «θεωρία του φύλου» η συγγραφέας επιχειρεί να συμπεριλάβει ποικιλία προσεγγίσεων, που θίγουν μεγάλο εύρος επιστημολογικών, σημασιολογικών, ψυχολογικών, και κοινωνιολογικών θεμάτων. Δεν είμαι επίσης βέβαιη ότι η θετική πρόταση που αρθρώνει η Λεβέ στο τελευταίο τμήμα του βιβλίου της αποφεύγει κάποια από τα ηθικολογικά ατοπήματα που χαρακτήριζαν προ-νεωτερικές αντιλήψεις περί των ουσιωδών χαρακτηριστικών της «θηλυκότητας» – αντιλήψεις που ορθώς, κατά τη γνώμη μου, προσπάθησε να επερωτήσει η νεωτερική σκέψη, κυρίως μέσα από τους κλασικούς του αστικού μυθιστορήματος, από τον Φλωμπέρ και την Έλιοτ ώς τον Τζόις και τη Γουλφ και από φιλοσόφους όπως η Σιμόν ντε Μπωβουάρ, η Σούζαν Μπόρντο κι η Άιρις Γιανγκ.

Το δοκίμιο της Λεβέ είναι πολύ ενδιαφέρον και ευανάγνωστο και αξίζει να διαβαστεί όχι μόνο από όσους ασχολούνται με ζητήματα ισότητας και σεξουαλικότητας, αλλά και από κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να ενημερωθεί για την τρέχουσα διαμάχη και για τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει τη ζωή μας. Συνολικά, η κριτική της Λεβέ στη «θεωρία του φύλου» είναι εύλογη και οι εύστοχες ενστάσεις που εγείρει αποτελούν αφορμή για να στοχαστούμε πάνω στις συχνά δυσδιάκριτες αλλά σημαντικές συνέπειες που μπορεί να έχει η τρέχουσα διανοητική μόδα για ένα πλήθος ζητημάτων που αφορούν την εκπαίδευση, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ποικίλες διαστάσεις των πολιτικών επιλογών μας.

* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

 Στην κεντρική εικόνα, πίνακας της ζωγράφου Gluck «Self-Portrait», 1942


altΗ θεωρία του φύλου
ή Ένας κόσμος αγγελικά πλασμένος
Bérénice Levet
Μτφρ. Μυρσίνη Γκανά
Ποικίλη Στοά 2019
Σελ. 272, τιμή εκδότη €15,00

alt

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους», της Κλαρίσα Πίνκολα Εστές – Στα λημέρια της θηλυκότητας

«Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους», της Κλαρίσα Πίνκολα Εστές – Στα λημέρια της θηλυκότητας

Με αφορμή το βιβλίο της ψυχαναλύτριας Κλαρίσα Πίνκολα Εστές «Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους» (μτφρ. Δέσποινα Παπαγιαννοπούλου, εκδ. Κέλευθος). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το έργο Wolf Alice (for Angela Carter) της Gina Litherland (2011).

Της Ιωάννας Σπηλιοπούλου

...
«Η δύναμη της αγάπης», του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ – Μια πνευματική αυτοβιογραφία

«Η δύναμη της αγάπης», του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ – Μια πνευματική αυτοβιογραφία

Για το βιβλίο «Η δύναμη της αγάπης - Εκλογή από τα κηρύγματά του» του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (μτφρ. Θανάσης Θ. Νιάρχος) που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. 

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Ο αγώνας του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ για τα δικαιώματα των μαύρων πολ...

«Όπλα μαθημαΖικής καταστροφής», της Κάθι Ο' Νιλ – Πόσο επικίνδυνοι μπορεί να γίνουν οι αριθμοί για τη δημοκρατία;

«Όπλα μαθημαΖικής καταστροφής», της Κάθι Ο' Νιλ – Πόσο επικίνδυνοι μπορεί να γίνουν οι αριθμοί για τη δημοκρατία;

Για το βιβλιο της Cathy O' Neil «Όπλα μαθημαζικής καταστροφής - Πώς τα μεγάλα δεδομένα αυξάνουν την ανισότητα και απειλούν τη Δημοκρατία» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης, εκδ. ΕΑΠ).

Του Ανδρέα Χατζηνικολάου

Πόσο επικίνδυνοι μπορεί να γίνουν οι αριθμοί γι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ