Raffaello Putti Madonna Sistina

Για το δοκίμιο της Bérénice Levet «Η θεωρία του φύλου – ή Ένας κόσμος αγγελικά πλασμένος» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ποικίλη Στοά).

Της Εύας Στάμου

Η φιλόσοφος Μπερενίς Λεβέ εξετάζει σε αυτό το δοκίμιο τη «θεωρία του φύλου» η οποία, όπως καταδεικνύει η συγγραφέας, κυριαρχεί στα ευρωπαϊκά Μ.Μ.Ε., στον λόγο των πολιτικών κάθε απόχρωσης, στα εκπαιδευτικά προγράμματα των γαλλικών Λυκείων. Με τον όρο «θεωρία του φύλου» η Λεβέ φαίνεται να αναφέρεται σε ένα σύνολο θεωρήσεων που ερμηνεύουν το φύλο ως μια αυθαίρετη, ενδεχομενική, και άσχετη από φυσικούς παράγοντες κατασκευή.

Αντλώντας τα επιχειρήματά της κυρίως από τη φιλοσοφία και δευτερευόντως από τις νευροεπιστήμες, την ψυχολογία ή τη θεολογία, η Λεβέ επισημαίνει ότι η «θεωρία του φύλου» ευελπιστεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από το βάρος του φύλου του.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Λεβέ, η θεωρία του φύλου τείνει να γίνει ιδεολογία που μπορεί να εφαρμόζεται κυρίως από την αριστερά αλλά δεν αφήνει ανεπηρέαστο τον λόγο δεξιών, ακόμα και ακροδεξιών πολιτικών, όπως η Μαρί Λεπέν. Αντλώντας τα επιχειρήματά της κυρίως από τη φιλοσοφία και δευτερευόντως από τις νευροεπιστήμες, την ψυχολογία ή τη θεολογία, η Λεβέ επισημαίνει ότι η «θεωρία του φύλου» ευελπιστεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από το βάρος του φύλου του, εξαλείφοντας τις σεξουαλικές διαφορές ανάμεσα στα άτομα, εφόσον οι υποστηρικτές της διατείνονται ότι το θηλυκό και το αρσενικό είναι απλώς κοινωνικές και ιστορικές επινοήσεις.

Πρόκειται για τους διανοητές της «οντολογικής ελευθερίας» που αρνούνται τη σημασία του σώματος, απορρίπτουν την αναγκαία σύνδεση σωματικών και ψυχικών καταστάσεων, και υποτιμούν τη σχέση της θεωρητικής ή πρακτικής νόησης με τη σωματικότητα, πρεσβεύοντας ότι δεν είμαστε παρά πολιτιστικές κατασκευές. Οι έμφυλες ταυτότητες – σύμφωνα με τους υπέρμαχους της «θεωρίας του φύλου», κατασκευάστηκαν με μοναδικό άξονα την κυριαρχία των αντρών στις γυναίκες και δεν έχουν τίποτα το φυσικό. Επομένως, κάθε μορφή σεξουαλικότητας –ετεροφυλοφιλία, ομοφυλοφιλία, αμφιφυλοφιλία, διεμφυλικότητα– δεν έχει καμία βάση στη φύση, είναι απλώς μια πολιτιστική κατασκευή την οποία κάθε άτομο μπορεί να επιλέξει ή και να αλλάξει κατά βούληση.

Αυτή η απόλυτη και δίχως όρια ρευστότητα της σεξουαλικότητας προϋποθέτει σώματα ουδέτερα, άφυλα, και εύπλαστα, ακριβώς όπως τα σώματα των αγγέλων της χριστιανικής παράδοσης. Η Λεβέ ανησυχεί ότι μια απεικόνιση του κόσμου όπου δεν θα υπάρχουν πια άντρες και γυναίκες αλλά ουδέτερα πλάσματα μπορεί να οδηγήσει τελικά σε ένα νέο είδος προκατάληψης, ενισχύοντας μια κατά μέτωπο επίθεση στην ετεροφυλοφιλική ερωτική επιθυμία και έκφραση, δημιουργώντας με τη σειρά της έναν πουριτανισμό που, αντί να απελευθερώνει, εγκλωβίζει τους πολίτες σε περιοριστικούς και καταπιεστικούς ρόλους, λειτουργώντας για την πλειονότητά τους με τρόπο απαγορευτικό και τιμωρητικό.

Συνολικά, η κριτική της Λεβέ στη «θεωρία του φύλου» είναι εύλογη και οι εύστοχες ενστάσεις που εγείρει αποτελούν αφορμή για να στοχαστούμε πάνω στις συχνά δυσδιάκριτες αλλά σημαντικές συνέπειες που μπορεί να έχει η τρέχουσα διανοητική μόδα για ένα πλήθος ζητημάτων.

Το κείμενο της Λεβέ διαβάζεται πολύ ευχάριστα, δεν είναι όμως πάντα σαφές ποιος ακριβώς είναι ο θεωρητικός της αντίπαλος, καθόσον υπό τον όρο «θεωρία του φύλου» η συγγραφέας επιχειρεί να συμπεριλάβει ποικιλία προσεγγίσεων, που θίγουν μεγάλο εύρος επιστημολογικών, σημασιολογικών, ψυχολογικών, και κοινωνιολογικών θεμάτων. Δεν είμαι επίσης βέβαιη ότι η θετική πρόταση που αρθρώνει η Λεβέ στο τελευταίο τμήμα του βιβλίου της αποφεύγει κάποια από τα ηθικολογικά ατοπήματα που χαρακτήριζαν προ-νεωτερικές αντιλήψεις περί των ουσιωδών χαρακτηριστικών της «θηλυκότητας» – αντιλήψεις που ορθώς, κατά τη γνώμη μου, προσπάθησε να επερωτήσει η νεωτερική σκέψη, κυρίως μέσα από τους κλασικούς του αστικού μυθιστορήματος, από τον Φλωμπέρ και την Έλιοτ ώς τον Τζόις και τη Γουλφ και από φιλοσόφους όπως η Σιμόν ντε Μπωβουάρ, η Σούζαν Μπόρντο κι η Άιρις Γιανγκ.

Το δοκίμιο της Λεβέ είναι πολύ ενδιαφέρον και ευανάγνωστο και αξίζει να διαβαστεί όχι μόνο από όσους ασχολούνται με ζητήματα ισότητας και σεξουαλικότητας, αλλά και από κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να ενημερωθεί για την τρέχουσα διαμάχη και για τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει τη ζωή μας. Συνολικά, η κριτική της Λεβέ στη «θεωρία του φύλου» είναι εύλογη και οι εύστοχες ενστάσεις που εγείρει αποτελούν αφορμή για να στοχαστούμε πάνω στις συχνά δυσδιάκριτες αλλά σημαντικές συνέπειες που μπορεί να έχει η τρέχουσα διανοητική μόδα για ένα πλήθος ζητημάτων που αφορούν την εκπαίδευση, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ποικίλες διαστάσεις των πολιτικών επιλογών μας.

* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

 Στην κεντρική εικόνα, πίνακας της ζωγράφου Gluck «Self-Portrait», 1942


altΗ θεωρία του φύλου
ή Ένας κόσμος αγγελικά πλασμένος
Bérénice Levet
Μτφρ. Μυρσίνη Γκανά
Ποικίλη Στοά 2019
Σελ. 272, τιμή εκδότη €15,00

alt

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» του Νίκου Μπακουνάκη (κριτική)

«Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» του Νίκου Μπακουνάκη (κριτική)

Για το βιβλίο του Νίκου Μπακουνάκη «Γκούτλαντ – Ο Γουσταύος Κλάους και η χώρα του κρασιού» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: Ο Γουσταύος, η γυναίκα του Θωμαΐδα, το γένος Καρπούνη, και η κόρη τους Αμαλία. Φωτογραφία στούντιο, γύρω στο 1870, από τον φωτογράφο πορτρέτων του Μονάχου Ματίας Πέσενμπαχερ.

Γράφει ...

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

Για το βιβλίο του Μπεν Άνσελ [Ben Ansell] «Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Η πολιτική αποτυγχάνει όταν πιστεύουμε ή υποκρινόμαστε πως πιστεύουμε ότι μπορο...

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

Για τον τόμο του Ιδρύματος Ωνάση «Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Κεντρική εικόνα: (από αριστερά) Θεόδωρος Γαροφαλίδης, Σοφοκλής Βενιζέλος, Αριστοτέλης Ωνάσης. Πηγή: Αρχείο Ωνάση, Αρχείο Κλεισθένη Δασκαλάκου.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ