empeirikos360

Η έννοια της «κατασκευής» απασχολεί τελευταία όλο και περισσότερο τους έλληνες θεωρητικούς, καθώς με την επίδραση των μεταδομιστικών κριτικών αντιλήψεων συνειδητοποιούν ότι η λογοτεχνία είναι μια δημιουργία που εκτός από τα κείμενα πλάθει νοοτροπίες και συμμετέχει σε μια μεγάλη πολιτισμική ζύμωση.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η λογοτεχνία δεν είναι απλώς αναγνωστική απόλαυση, αλλά και μια κοινωνική πρακτική που επιχειρεί άμεσα ή έμμεσα να αλλάξει τον κόσμο.

Μια τέτοια άμεση αλλαγή, πέρα από τις υπόρρητες επιδράσεις των ίδιων των πεζών ή ποιημάτων της, επιχείρησε με συνειδητό τρόπο, απ’ ό,τι φαίνεται, η γενιά του ’30. Ήδη το 2011 ο Δημήτρης Τζιόβας θέλησε να αποδείξει ότι η εικόνα της γενιάς αυτής διαμορφώθηκε σκόπιμα από τους ίδιους τους εκπροσώπους της μέσα από τα δοκίμια και τα άρθρα τους, μέσα από τις παρεμβάσεις τους, μέσα εν τέλει από τη συμμετοχή τους στην ίδια την πολιτισμική αλλαγή την οποία σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι προκάλεσαν. Έφτιαξαν λοιπόν το δικό τους ιδεολόγημα, τον δικό τους μύθο, κατασκευάζοντας την αυτοεικόνα τους, για να προωθήσουν τις εκσυγχρονιστικές τους προθέσεις.

Ο Μιχάλης Χρυσανθόπουλος καταπιάνεται πάλι με τη γενιά του ’30, αλλά εστιάζει στο υπερρεαλιστικό της σκέλος. Από τη μία αποδεικνύει το αυτονόητο, κάτι όμως που δεν είχε τύχει συνολικής επεξεργασίας σε έναν ενιαίο τόμο: την εκδήλωση δηλαδή του σουρεαλιστικού κινήματος στη Γαλλία με τη συγκεκριμένη του στοχοθεσία και τη μεταφορά του στα καθ’ ημάς από τον Ανδρέα Εμπειρίκο*, τον Νικόλα Κάλας και τον Νίκο Εγγονόπουλο. Κι είναι εύλογο ότι οι έλληνες υπερρεαλιστές υιοθέτησαν το σκεπτικό αλλά και τους στόχους των γάλλων ομοτέχνων τους, έφεραν στην Ελλάδα την ψυχανάλυση και τον μαρξισμό, επιχείρησαν να ανατρέψουν την αστική σύλληψη της τέχνης, συνέζευξαν ζωή και λογοτεχνία και μπόλιασαν την ελληνική σκέψη με την ανατρεπτική άλογη λογική τού ονείρου και του ασυνείδητου.

Ο δρόμος προς τον υπερρεαλισμό πέρασε από την παράδοση 

Πέρα όμως από αυτό που εύκολα γίνεται κατανοητό, ο Μ. Χρυσανθόπουλος δείχνει ότι οι υπερρεαλιστές, με την ορμή που τους διέκρινε και την κινηματική τους συμπεριφορά, επιχείρησαν να ανατρέψουν την καθιερωμένη παράδοση και να αναδείξουν άλλες πολιτισμικές εκφάνσεις που ως τότε έμεναν σε δεύτερη μοίρα. Η επιδίωξή τους δεν ήταν μόνο να φέρουν τον υπερρεαλιστικό αέρα στην ελληνική τέχνη και στη ζωή, αλλά και να χαράξουν μια γραμμή που ναι μεν φτάνει ώς αυτούς, αλλά περιλαμβάνει συνάμα αφανείς προγόνους, οι οποίοι λειτούργησαν με ανάλογη φυγόκεντρη διάθεση και έτσι, ακούσια, τοποθετούνται τώρα στην υπερρεαλιστική προϊστορία. Οι υπερρεαλιστές εντάσσουν σ’ αυτήν την ανασυντεθειμένη παράδοση τον Ανδρέα Κάλβο και όχι τον Δ. Σολωμό, τον Δ. Παπαρρηγόπουλο, τον οικουμενικό Κ. Καβάφη, απέναντι στον “εθνοκεντρικό” Κ. Παλαμά, και τον Τ. Παπατσώνη. Όλοι αυτοί άνοιξαν τον δρόμο για την έλευση του υπερρεαλισμού και συνδιαλεγόμενοι με την ευρωπαϊκή διανόηση ανανέωσαν πρόδρομα το ελληνικό πολιτισμικό γίγνεσθαι.

Ο Μ. Χρυσανθόπουλος συστήνει τους έλληνες υπερρεαλιστές και επανεκτιμά το καινοτόμο ποιητικό και θεωρητικό έργο τους, όχι μόνο για να τους γνωρίσει σε μας, αλλά κυρίως για να αναδείξει την παράδοση που αυτοί κατασκεύασαν. Κι αυτό που απομένει να συζητηθεί περαιτέρω είναι το κατά πόσον αυτή η νέα κατά υπερρεαλιστές παράδοση μπόρεσε να αλλάξει τις απόψεις τής ελληνικής διανόησης και να επηρεάσει αποτελεσματικά την ανασύνταξη τής ευρύτερης πολιτισμικής γραμμής, που σίγουρα παρεξέκλινε κατά μερικές μοίρες έκτοτε.


* Είναι αξιοπρόσεκτο ότι ο Ανδρέας Εμπειρίκος απέσπασε την προσοχή πολλών μελετητών οι οποίοι έσκυψαν με προσοχή, μέσα στο 2012, στο έργο του και ασχολήθηκαν με την ποιητική του. Ο Ανδρέας Κ. Φυλακτού έγραψε το “Ο Εμπειρίκος συνομιλεί με τον Σικελιανό: Συμβολή στη μελέτη των πηγών και της ποιητικής τού Ανδρέα Εμπειρίκου” (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κύπρου, Αθήνα 2012), ενώ ο Νίκος Σιγάλας δημοσιεύει το “Ο Ανδρέας Εμπειρίκος και η ιστορία τού ελληνικού υπερρεαλισμού. Ή μπροστά στην αμείλικτη αρχή τής πραγματικότητας” (εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2012). Κι ας μην ξεχνάμε και τον Γιώργη Γιατρομανωλάκη που το 2011 εξέδωσε με ανθολόγηση και επιμέλεια δική του το: “Ο Μέγας Ανατολικός: Ανθολόγιον” (εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2011), ενώ τώρα συγκέντρωσε σε έναν ενιαίο τόμο ποιητικά έργα τού Ανδρέα Εμπειρίκου με τίτλο “Τα χαϊμαλιά τού έρωτα και των αρμάτων” (εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2012).

Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης είναι δρ Φιλολογίας και κριτικός λογοτεχνίας.

chryssanthopoulosΟ ελληνικός υπερρεαλισμός και η κατασκευή της παράδοσης
«Εκατό χρόνια πέρασαν και ένα καράβι»
Μιχάλης Χρυσανθόπουλος
Εκδόσεις Άγρα, 2012
Τιμή: € 20,00 σελ. 376

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΧΡΥΣΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πώς να (μην) είστε συντηρητικοί», του Ρότζερ Σκρούτον (κριτική)

«Πώς να (μην) είστε συντηρητικοί», του Ρότζερ Σκρούτον (κριτική)

Για το βιβλίο του Roger Scruton «Πώς να (μην) είστε συντηρητικοί» (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Παπαδόπουλος).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Σήμερα, ο όρος «συντηρητισμός» είναι ίσως ένας από τους πιο ασαφείς και κακοποιημένους όρους του πολιτικού μας λεξ...

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ