alt

Για τις σημειώσεις του Ρολάν Μπαρτ «Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα» (επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot, μτφρ: Κατερίνα Σχινά εκδ. Πατάκη)

Του Γιώργου Βέη

Ο Ρολάν Μπαρτ την άνοιξη του 1974, ανταποκρινόμενος σε επίσημη κυβερνητική πρόσκληση, βρίσκεται για είκοσι μέρες στην Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, στο αποκορύφωμα κυριολεκτικά της περιώνυμης Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης.

altΈχει προηγηθεί, ως γνωστόν, το εξαιρετικά πρόσφορο ταξίδι του στη γειτονική Ιαπωνία. Αποτυπώθηκε στην περιώνυμη Επικράτεια των Σημείων το 1970. Εκδόθηκε στη χώρα μας από τον «Κέδρο» δέκα χρόνια αργότερα. Και σε αναθεωρημένη μορφή το 1984. Στην πατρίδα του Λι Τάι Πο, ο ρηξικέλευθος Γάλλος συγγραφέας θα παρατηρήσει, μεταξύ άλλων, από κοντά την εφαρμοσμένη ακύρωση του λεγομένου αντεπαναστατικού πνεύματος, τους μηχανισμούς της περαιτέρω εδραίωσης της περί τον Μεγάλο Τιμονιέρη κομματικής ομάδας, τον διεθνιστικό προσανατολισμό της κομμουνιστικής ρητορικής, την πληθώρα των λεγομένων παραλόγων αντιφάσεων της καθημερινότητας των Κινέζων και βεβαίως την πλέον συντονισμένη προπαγανδιστική διάδοση του μαοϊκού κοσμοειδώλου στις πλατειές σινικές μάζες.

Μπαρτ: Δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;

Μαζί με το ζεύγος Φιλίπ Σολέρς - Τζούλια Κρίστεβα, τον Μαρσελέν Πλεϊνέ και τον Φρανσουά Βαλ, εκδότη του τον καιρό εκείνο, ο Ρολάν Μπαρτ έρχεται κοντολογίς αντιμέτωπος και μάλιστα σε αυστηρά προγραμματισμένη συχνότητα με ένα χαρακτηριστικό στάδιο της οικοδόμησης του μαρξισμού-λενινισμού με έντονες μαοϊκές προσθαφαιρέσεις. Συνιστά το περιβόητο εκείνο κοινωνικο-οικονομικό μόρφωμα, το οποίο ως σήμερα ακόμα θεωρείται από τους κρατικούς ιθύνοντες το θεμέλιο της κυριολεκτικής αναγέννησης της αχανούς αυτής χώρας από τις στάχτες της. Πρόκειται για το προβεβλημένο συνταγματικό της κεκτημένο. Η Κίνα του φιλοπερίεργου Ρολάν Μπαρτ είναι εν ολίγοις η Κίνα ενός ριζικού πειραματισμού πάνω στις προσωποπαγείς αρχές ενός πείσμονος δημοδιδασκάλου και αυτοσχέδιου οικονομολόγου, με χαρίσματα όμως ικανότατου δημεργέτη, του Μάο Τσε Τουνγκ. Η εξομολόγηση του επισκέπτη Μπαρτ είναι συνεπώς καθόλα ενδεικτική του αρχικού αδιεξόδου: «Δεν βρίσκω, αλήθεια, τίποτα να σημειώσω, να αριθμήσω, να ταξινομήσω [...] Δε μαθαίνει κανείς τίποτα, δε θα μάθω ποτέ τίποτα: ποιο είναι το αγόρι πλάι μου;». Από αντίδραση ο εμβριθής και οτρηρός δημιουργός της Απόλαυσης του κειμένου θα διαβάσει και θα ξαναδιαβάσει το ημιτελές αριστούργημα του Φλομπέρ Μπουβάρ και Πεκυσέ. Τέσσερα χρόνια πριν, ο Μισέλ Φουκώ, στο εναρκτήριο μάθημά του στο College de France, τόνιζε με έμφαση ότι«να μη φανταζόμαστε πως ο κόσμος στρέφει προς το μέρος μας ένα ευανάγνωστο πρόσωπο που σε μας δεν μένει παρά να το διευκρινίσουμε∙ δεν είναι συνένοχος της γνώσης μας∙ δεν υπάρχει καμιά προμελετημένη πρόνοια που την διαθέτει προς χάρη μας». Βλ. πρόχειρα, Η Τάξη του Λόγου, εκδόσεις Ηριδανός.

barthes kristeva xianΑν το ταξίδι στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου ήταν μια ασφαλώς διεισδυτική, ιδανικά φιλελεύθερη περιήγηση «στη διεργασία του σημείου, την πλησιέστερη μάλιστα προς τις δικές του πεποιθήσεις και στους δικούς του οραματισμούς, την πιο απομακρυσμένη από την απέχθεια, τον εκνευρισμό και την άπωση, τη οποία του προξενούσε η δυτική σημειογραφία», το ταξίδι στην Κίνα ήταν το πειθαναγκαστικό βάφτισμα στην πεζή πραγματικότητα του αλλόκοτου, απόμακρου, κατά τα φαινόμενα αφελούς, «κίτρινου Άλλου». Ξεχωρίζω τα εξής δηλωτικά της συγκεκριμένης συγκυρίας: «Μεγάλη επιτυχία ενός μάστορα των ηχητικών εφέ. Κλίση των Κινέζων προς τη μίμηση; Προς την κριτική; Αρχή κάποιου πράγματος; [...] Πληκτικό και αναπόφευκτο: Βρισκόμαστε μαντρωμένοι μαζί με δυο σειρές από γηραιές Ευρωπαίες. Αδύνατον να αναμειχθείς με τους ντόπιους. Δεν το θέλουν. Σώματα που αμύνονται. Αποκλεισμοί [...] Το βράδυ: πολύ κουρασμένος και αποθαρρυμένος. Αίσθημα: το έχω βαρεθεί όλο αυτό (μαζί και τις συζητήσεις μεταξύ μας). Αφού δεν προλαβαίνω να φτιάξω εδώ το περιπόθητο κοστούμι μου και αφού δεν μπορούμε να πάμε στο Κατάστημα, δεν μας μένει τίποτ' άλλο παρά να κάνουμε μια μικρή βόλτα στη μεγάλη λεωφόρο μπροστά από το ξενοδοχείο: όμορφη νύχτα, λεπτό δρεπάνι της σελήνης, πολύς κόσμος πολύ ανέμελος, άνθρωποι στις σκοτεινές αλέες κάνουν τη γυμναστική τους, μια ολόκληρη μικρή ατομική ζωή, η νύχτα [...] Ξαφνικά, με έναν από τους παίκτες του Μπάντμινγκτον, ερωτικός ηλεκτρισμός: είναι επειδή έχει έξυπνα μάτια. Εξυπνάδα στη θέση του σεξ. Μα, πού βάζουν λοιπόν τη σεξουαλικότητά τους; [...] Δουλειά, κάθε μέρα: παίρνεις πόντους εργασίας (28 μέρες για τον άνδρα, 26 για τη γυναίκα). Δεν υφίσταται Κυριακή. Κυκλικό ωράριο [...] δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;».

Μαρτυρία μιας άγρυπνης συνείδησης.

Η Πιλίν Πικόνγκ, δηλαδή η καλά οργανωμένη εκστρατεία εναντίον του πρώην «πιστού συντρόφου» του Προέδρου Μάο και μετέπειτα «ποταπού προδότη» Λιν Πιάο, αλλά και η καθολική δήθεν αποδόμηση του «κατ'εξοχήν κήρυκα της δουλείας», ήτοι του Κομφούκιου, ρίχνει βαριά τη σκιά της στα τετράδια του Ρολάν Μπαρτ. Αυτά που καταγράφονται τόσο προσεκτικά εκεί και τα οποία, σημειωτέον, απέδωσε έξοχα η Κατερίνα Σχινά, είναι αποσπάσματα της μαρτυρίας μιας άγρυπνης συνείδησης. Η οποία, όπως φάνηκε, ήταν μάλλον παντελώς απροετοίμαστη για τα όσα θα συναντούσε στην πράξη. Συγκρατώ ότι το ημερολόγιο περιέχει όντως πολλούς κειμενικούς σπινθήρες, οι οποίοι θα μπορούσαν ενδεχομένως να προκαλέσουν μιαν ευρύτερη δοκιμιακή εργασία, ανάλογη μ' εκείνην η οποία απετέλεσε τον πυλώνα της προαναφερόμενης Επικράτειας των σημείων. Ο αιφνίδιος θάνατος του συγγραφέα άφησε τα Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα στο στάδιο των σημειώσεων. Πολύτιμων πάντως, όπως αποδεικνύει η ενδελεχής περιδιάβασή τους.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).


barthes-exofylloΤετράδια από το ταξίδι στην Κίνα
Ρολάν Μπαρτ
Επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot
Μτφρ: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Πατάκη, 2012
Τιμή: € 16,40, σελ.335

politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ROLAND BARTHES


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ