alt

Για τις σημειώσεις του Ρολάν Μπαρτ «Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα» (επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot, μτφρ: Κατερίνα Σχινά εκδ. Πατάκη)

Του Γιώργου Βέη

Ο Ρολάν Μπαρτ την άνοιξη του 1974, ανταποκρινόμενος σε επίσημη κυβερνητική πρόσκληση, βρίσκεται για είκοσι μέρες στην Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, στο αποκορύφωμα κυριολεκτικά της περιώνυμης Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης.

altΈχει προηγηθεί, ως γνωστόν, το εξαιρετικά πρόσφορο ταξίδι του στη γειτονική Ιαπωνία. Αποτυπώθηκε στην περιώνυμη Επικράτεια των Σημείων το 1970. Εκδόθηκε στη χώρα μας από τον «Κέδρο» δέκα χρόνια αργότερα. Και σε αναθεωρημένη μορφή το 1984. Στην πατρίδα του Λι Τάι Πο, ο ρηξικέλευθος Γάλλος συγγραφέας θα παρατηρήσει, μεταξύ άλλων, από κοντά την εφαρμοσμένη ακύρωση του λεγομένου αντεπαναστατικού πνεύματος, τους μηχανισμούς της περαιτέρω εδραίωσης της περί τον Μεγάλο Τιμονιέρη κομματικής ομάδας, τον διεθνιστικό προσανατολισμό της κομμουνιστικής ρητορικής, την πληθώρα των λεγομένων παραλόγων αντιφάσεων της καθημερινότητας των Κινέζων και βεβαίως την πλέον συντονισμένη προπαγανδιστική διάδοση του μαοϊκού κοσμοειδώλου στις πλατειές σινικές μάζες.

Μπαρτ: Δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;

Μαζί με το ζεύγος Φιλίπ Σολέρς - Τζούλια Κρίστεβα, τον Μαρσελέν Πλεϊνέ και τον Φρανσουά Βαλ, εκδότη του τον καιρό εκείνο, ο Ρολάν Μπαρτ έρχεται κοντολογίς αντιμέτωπος και μάλιστα σε αυστηρά προγραμματισμένη συχνότητα με ένα χαρακτηριστικό στάδιο της οικοδόμησης του μαρξισμού-λενινισμού με έντονες μαοϊκές προσθαφαιρέσεις. Συνιστά το περιβόητο εκείνο κοινωνικο-οικονομικό μόρφωμα, το οποίο ως σήμερα ακόμα θεωρείται από τους κρατικούς ιθύνοντες το θεμέλιο της κυριολεκτικής αναγέννησης της αχανούς αυτής χώρας από τις στάχτες της. Πρόκειται για το προβεβλημένο συνταγματικό της κεκτημένο. Η Κίνα του φιλοπερίεργου Ρολάν Μπαρτ είναι εν ολίγοις η Κίνα ενός ριζικού πειραματισμού πάνω στις προσωποπαγείς αρχές ενός πείσμονος δημοδιδασκάλου και αυτοσχέδιου οικονομολόγου, με χαρίσματα όμως ικανότατου δημεργέτη, του Μάο Τσε Τουνγκ. Η εξομολόγηση του επισκέπτη Μπαρτ είναι συνεπώς καθόλα ενδεικτική του αρχικού αδιεξόδου: «Δεν βρίσκω, αλήθεια, τίποτα να σημειώσω, να αριθμήσω, να ταξινομήσω [...] Δε μαθαίνει κανείς τίποτα, δε θα μάθω ποτέ τίποτα: ποιο είναι το αγόρι πλάι μου;». Από αντίδραση ο εμβριθής και οτρηρός δημιουργός της Απόλαυσης του κειμένου θα διαβάσει και θα ξαναδιαβάσει το ημιτελές αριστούργημα του Φλομπέρ Μπουβάρ και Πεκυσέ. Τέσσερα χρόνια πριν, ο Μισέλ Φουκώ, στο εναρκτήριο μάθημά του στο College de France, τόνιζε με έμφαση ότι«να μη φανταζόμαστε πως ο κόσμος στρέφει προς το μέρος μας ένα ευανάγνωστο πρόσωπο που σε μας δεν μένει παρά να το διευκρινίσουμε∙ δεν είναι συνένοχος της γνώσης μας∙ δεν υπάρχει καμιά προμελετημένη πρόνοια που την διαθέτει προς χάρη μας». Βλ. πρόχειρα, Η Τάξη του Λόγου, εκδόσεις Ηριδανός.

barthes kristeva xianΑν το ταξίδι στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου ήταν μια ασφαλώς διεισδυτική, ιδανικά φιλελεύθερη περιήγηση «στη διεργασία του σημείου, την πλησιέστερη μάλιστα προς τις δικές του πεποιθήσεις και στους δικούς του οραματισμούς, την πιο απομακρυσμένη από την απέχθεια, τον εκνευρισμό και την άπωση, τη οποία του προξενούσε η δυτική σημειογραφία», το ταξίδι στην Κίνα ήταν το πειθαναγκαστικό βάφτισμα στην πεζή πραγματικότητα του αλλόκοτου, απόμακρου, κατά τα φαινόμενα αφελούς, «κίτρινου Άλλου». Ξεχωρίζω τα εξής δηλωτικά της συγκεκριμένης συγκυρίας: «Μεγάλη επιτυχία ενός μάστορα των ηχητικών εφέ. Κλίση των Κινέζων προς τη μίμηση; Προς την κριτική; Αρχή κάποιου πράγματος; [...] Πληκτικό και αναπόφευκτο: Βρισκόμαστε μαντρωμένοι μαζί με δυο σειρές από γηραιές Ευρωπαίες. Αδύνατον να αναμειχθείς με τους ντόπιους. Δεν το θέλουν. Σώματα που αμύνονται. Αποκλεισμοί [...] Το βράδυ: πολύ κουρασμένος και αποθαρρυμένος. Αίσθημα: το έχω βαρεθεί όλο αυτό (μαζί και τις συζητήσεις μεταξύ μας). Αφού δεν προλαβαίνω να φτιάξω εδώ το περιπόθητο κοστούμι μου και αφού δεν μπορούμε να πάμε στο Κατάστημα, δεν μας μένει τίποτ' άλλο παρά να κάνουμε μια μικρή βόλτα στη μεγάλη λεωφόρο μπροστά από το ξενοδοχείο: όμορφη νύχτα, λεπτό δρεπάνι της σελήνης, πολύς κόσμος πολύ ανέμελος, άνθρωποι στις σκοτεινές αλέες κάνουν τη γυμναστική τους, μια ολόκληρη μικρή ατομική ζωή, η νύχτα [...] Ξαφνικά, με έναν από τους παίκτες του Μπάντμινγκτον, ερωτικός ηλεκτρισμός: είναι επειδή έχει έξυπνα μάτια. Εξυπνάδα στη θέση του σεξ. Μα, πού βάζουν λοιπόν τη σεξουαλικότητά τους; [...] Δουλειά, κάθε μέρα: παίρνεις πόντους εργασίας (28 μέρες για τον άνδρα, 26 για τη γυναίκα). Δεν υφίσταται Κυριακή. Κυκλικό ωράριο [...] δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;».

Μαρτυρία μιας άγρυπνης συνείδησης.

Η Πιλίν Πικόνγκ, δηλαδή η καλά οργανωμένη εκστρατεία εναντίον του πρώην «πιστού συντρόφου» του Προέδρου Μάο και μετέπειτα «ποταπού προδότη» Λιν Πιάο, αλλά και η καθολική δήθεν αποδόμηση του «κατ'εξοχήν κήρυκα της δουλείας», ήτοι του Κομφούκιου, ρίχνει βαριά τη σκιά της στα τετράδια του Ρολάν Μπαρτ. Αυτά που καταγράφονται τόσο προσεκτικά εκεί και τα οποία, σημειωτέον, απέδωσε έξοχα η Κατερίνα Σχινά, είναι αποσπάσματα της μαρτυρίας μιας άγρυπνης συνείδησης. Η οποία, όπως φάνηκε, ήταν μάλλον παντελώς απροετοίμαστη για τα όσα θα συναντούσε στην πράξη. Συγκρατώ ότι το ημερολόγιο περιέχει όντως πολλούς κειμενικούς σπινθήρες, οι οποίοι θα μπορούσαν ενδεχομένως να προκαλέσουν μιαν ευρύτερη δοκιμιακή εργασία, ανάλογη μ' εκείνην η οποία απετέλεσε τον πυλώνα της προαναφερόμενης Επικράτειας των σημείων. Ο αιφνίδιος θάνατος του συγγραφέα άφησε τα Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα στο στάδιο των σημειώσεων. Πολύτιμων πάντως, όπως αποδεικνύει η ενδελεχής περιδιάβασή τους.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).


barthes-exofylloΤετράδια από το ταξίδι στην Κίνα
Ρολάν Μπαρτ
Επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot
Μτφρ: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Πατάκη, 2012
Τιμή: € 16,40, σελ.335

politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ROLAND BARTHES

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

Βιβλιοπαρουσίαση του τιμητικού τόμου για την Ομότιμη Καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, «Κ' η φαντασία στον λογισμό», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, σε επιστημονική επιμέλεια των Γιάννη Σ. Παπαδάτου και Δημήτρη Πολίτη.

Της Χριστίνας Αργυροπούλου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στον αναγεννημένο χώρο της οικίας Μποδοσάκη, πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση για τον εορτασμό των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΙΠ (1992-2022). Κεντρική εικόνα: Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Α. Κούκης, προ...

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Σε συνέντευξή της στον Guardian, η Αμερικανίδα πεζογράφος Ελίζαμπεθ Στράουτ (Elizabeth Strout) μίλησε για το μυθιστόρημά της «Lucy by the Sea», στο οποίο επανεμφανίζονται οι πρωταγωνίστριες των παλαιότερων μυθιστορημάτων της «Το όνομά μου είναι Λούσυ Μπάρτον» και «Όλιβ Κίττριτζ». Αμφότερα κυκλοφορούν από τις εκδόσει...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ