alt

Για τις σημειώσεις του Ρολάν Μπαρτ «Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα» (επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot, μτφρ: Κατερίνα Σχινά εκδ. Πατάκη)

Του Γιώργου Βέη

Ο Ρολάν Μπαρτ την άνοιξη του 1974, ανταποκρινόμενος σε επίσημη κυβερνητική πρόσκληση, βρίσκεται για είκοσι μέρες στην Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, στο αποκορύφωμα κυριολεκτικά της περιώνυμης Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης.

altΈχει προηγηθεί, ως γνωστόν, το εξαιρετικά πρόσφορο ταξίδι του στη γειτονική Ιαπωνία. Αποτυπώθηκε στην περιώνυμη Επικράτεια των Σημείων το 1970. Εκδόθηκε στη χώρα μας από τον «Κέδρο» δέκα χρόνια αργότερα. Και σε αναθεωρημένη μορφή το 1984. Στην πατρίδα του Λι Τάι Πο, ο ρηξικέλευθος Γάλλος συγγραφέας θα παρατηρήσει, μεταξύ άλλων, από κοντά την εφαρμοσμένη ακύρωση του λεγομένου αντεπαναστατικού πνεύματος, τους μηχανισμούς της περαιτέρω εδραίωσης της περί τον Μεγάλο Τιμονιέρη κομματικής ομάδας, τον διεθνιστικό προσανατολισμό της κομμουνιστικής ρητορικής, την πληθώρα των λεγομένων παραλόγων αντιφάσεων της καθημερινότητας των Κινέζων και βεβαίως την πλέον συντονισμένη προπαγανδιστική διάδοση του μαοϊκού κοσμοειδώλου στις πλατειές σινικές μάζες.

Μπαρτ: Δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;

Μαζί με το ζεύγος Φιλίπ Σολέρς - Τζούλια Κρίστεβα, τον Μαρσελέν Πλεϊνέ και τον Φρανσουά Βαλ, εκδότη του τον καιρό εκείνο, ο Ρολάν Μπαρτ έρχεται κοντολογίς αντιμέτωπος και μάλιστα σε αυστηρά προγραμματισμένη συχνότητα με ένα χαρακτηριστικό στάδιο της οικοδόμησης του μαρξισμού-λενινισμού με έντονες μαοϊκές προσθαφαιρέσεις. Συνιστά το περιβόητο εκείνο κοινωνικο-οικονομικό μόρφωμα, το οποίο ως σήμερα ακόμα θεωρείται από τους κρατικούς ιθύνοντες το θεμέλιο της κυριολεκτικής αναγέννησης της αχανούς αυτής χώρας από τις στάχτες της. Πρόκειται για το προβεβλημένο συνταγματικό της κεκτημένο. Η Κίνα του φιλοπερίεργου Ρολάν Μπαρτ είναι εν ολίγοις η Κίνα ενός ριζικού πειραματισμού πάνω στις προσωποπαγείς αρχές ενός πείσμονος δημοδιδασκάλου και αυτοσχέδιου οικονομολόγου, με χαρίσματα όμως ικανότατου δημεργέτη, του Μάο Τσε Τουνγκ. Η εξομολόγηση του επισκέπτη Μπαρτ είναι συνεπώς καθόλα ενδεικτική του αρχικού αδιεξόδου: «Δεν βρίσκω, αλήθεια, τίποτα να σημειώσω, να αριθμήσω, να ταξινομήσω [...] Δε μαθαίνει κανείς τίποτα, δε θα μάθω ποτέ τίποτα: ποιο είναι το αγόρι πλάι μου;». Από αντίδραση ο εμβριθής και οτρηρός δημιουργός της Απόλαυσης του κειμένου θα διαβάσει και θα ξαναδιαβάσει το ημιτελές αριστούργημα του Φλομπέρ Μπουβάρ και Πεκυσέ. Τέσσερα χρόνια πριν, ο Μισέλ Φουκώ, στο εναρκτήριο μάθημά του στο College de France, τόνιζε με έμφαση ότι«να μη φανταζόμαστε πως ο κόσμος στρέφει προς το μέρος μας ένα ευανάγνωστο πρόσωπο που σε μας δεν μένει παρά να το διευκρινίσουμε∙ δεν είναι συνένοχος της γνώσης μας∙ δεν υπάρχει καμιά προμελετημένη πρόνοια που την διαθέτει προς χάρη μας». Βλ. πρόχειρα, Η Τάξη του Λόγου, εκδόσεις Ηριδανός.

barthes kristeva xianΑν το ταξίδι στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου ήταν μια ασφαλώς διεισδυτική, ιδανικά φιλελεύθερη περιήγηση «στη διεργασία του σημείου, την πλησιέστερη μάλιστα προς τις δικές του πεποιθήσεις και στους δικούς του οραματισμούς, την πιο απομακρυσμένη από την απέχθεια, τον εκνευρισμό και την άπωση, τη οποία του προξενούσε η δυτική σημειογραφία», το ταξίδι στην Κίνα ήταν το πειθαναγκαστικό βάφτισμα στην πεζή πραγματικότητα του αλλόκοτου, απόμακρου, κατά τα φαινόμενα αφελούς, «κίτρινου Άλλου». Ξεχωρίζω τα εξής δηλωτικά της συγκεκριμένης συγκυρίας: «Μεγάλη επιτυχία ενός μάστορα των ηχητικών εφέ. Κλίση των Κινέζων προς τη μίμηση; Προς την κριτική; Αρχή κάποιου πράγματος; [...] Πληκτικό και αναπόφευκτο: Βρισκόμαστε μαντρωμένοι μαζί με δυο σειρές από γηραιές Ευρωπαίες. Αδύνατον να αναμειχθείς με τους ντόπιους. Δεν το θέλουν. Σώματα που αμύνονται. Αποκλεισμοί [...] Το βράδυ: πολύ κουρασμένος και αποθαρρυμένος. Αίσθημα: το έχω βαρεθεί όλο αυτό (μαζί και τις συζητήσεις μεταξύ μας). Αφού δεν προλαβαίνω να φτιάξω εδώ το περιπόθητο κοστούμι μου και αφού δεν μπορούμε να πάμε στο Κατάστημα, δεν μας μένει τίποτ' άλλο παρά να κάνουμε μια μικρή βόλτα στη μεγάλη λεωφόρο μπροστά από το ξενοδοχείο: όμορφη νύχτα, λεπτό δρεπάνι της σελήνης, πολύς κόσμος πολύ ανέμελος, άνθρωποι στις σκοτεινές αλέες κάνουν τη γυμναστική τους, μια ολόκληρη μικρή ατομική ζωή, η νύχτα [...] Ξαφνικά, με έναν από τους παίκτες του Μπάντμινγκτον, ερωτικός ηλεκτρισμός: είναι επειδή έχει έξυπνα μάτια. Εξυπνάδα στη θέση του σεξ. Μα, πού βάζουν λοιπόν τη σεξουαλικότητά τους; [...] Δουλειά, κάθε μέρα: παίρνεις πόντους εργασίας (28 μέρες για τον άνδρα, 26 για τη γυναίκα). Δεν υφίσταται Κυριακή. Κυκλικό ωράριο [...] δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του;».

Μαρτυρία μιας άγρυπνης συνείδησης.

Η Πιλίν Πικόνγκ, δηλαδή η καλά οργανωμένη εκστρατεία εναντίον του πρώην «πιστού συντρόφου» του Προέδρου Μάο και μετέπειτα «ποταπού προδότη» Λιν Πιάο, αλλά και η καθολική δήθεν αποδόμηση του «κατ'εξοχήν κήρυκα της δουλείας», ήτοι του Κομφούκιου, ρίχνει βαριά τη σκιά της στα τετράδια του Ρολάν Μπαρτ. Αυτά που καταγράφονται τόσο προσεκτικά εκεί και τα οποία, σημειωτέον, απέδωσε έξοχα η Κατερίνα Σχινά, είναι αποσπάσματα της μαρτυρίας μιας άγρυπνης συνείδησης. Η οποία, όπως φάνηκε, ήταν μάλλον παντελώς απροετοίμαστη για τα όσα θα συναντούσε στην πράξη. Συγκρατώ ότι το ημερολόγιο περιέχει όντως πολλούς κειμενικούς σπινθήρες, οι οποίοι θα μπορούσαν ενδεχομένως να προκαλέσουν μιαν ευρύτερη δοκιμιακή εργασία, ανάλογη μ' εκείνην η οποία απετέλεσε τον πυλώνα της προαναφερόμενης Επικράτειας των σημείων. Ο αιφνίδιος θάνατος του συγγραφέα άφησε τα Τετράδια από το ταξίδι στην Κίνα στο στάδιο των σημειώσεων. Πολύτιμων πάντως, όπως αποδεικνύει η ενδελεχής περιδιάβασή τους.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).


barthes-exofylloΤετράδια από το ταξίδι στην Κίνα
Ρολάν Μπαρτ
Επιμέλεια – πρόλογος – σημειώσεις: Anne Herschberg Pierrot
Μτφρ: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Πατάκη, 2012
Τιμή: € 16,40, σελ.335

politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ROLAND BARTHES

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ