egkomio astynomikou kentriki

Για το βιβλίο του Κώστα Θ. Καλφόπουλου «Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Από την ταινία «Έγκλημα στα παρασκήνια» (1960), βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Γιάννη Μαρή, σε σκηνοθεσία Ντίνου Κατσουρίδη, η Ζωρζ Σαρρή, η οποία πήρε το βραβείο του Β' γυναικείου ρόλου στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης.

Της Νίκης Κώτσιου

Ευσύνοπτη αλλά αποκαλυπτική ανατομία της αστυνομικής λογοτεχνίας προσφέρει το Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού (εκδ. Νεφέλη) του Κώστα Καλφόπουλου (Πειραιάς, 1956) αναλύοντας εμπεριστατωμένα και σε βάθος όλα εκείνα τα στοιχεία που συγκροτούν την ιδιαιτερότητα του αστυνομικού είδους. Ωστόσο, δεν πρόκειται για μια συμβατική πραγματεία με ακαδημαϊκό ύφος, αν και διαθέτει όλα τα εχέγγυα της σοβαρής και διεισδυτικής μελέτης. Το Μικρό εγκώμιο, ακολουθώντας την «απαράμιλλη γαλλική παράδοση των εγκωμίων», είναι μια κομψή, λεπταίσθητη σπουδή πάνω στο αστυνομικό, που συνδυάζει γοητευτικά την αμεσότητα των προσωπικών αναμνήσεων και του αυτοβιογραφικού λόγου με την κοινωνιολογική παρατήρηση και τη στοχαστική διάθεση της υπαρξιακής ενατένισης.

Το βιβλίο είναι δομημένο σαν οιονεί λεξικό με σύντομα λήμματα των τριών ή τεσσάρων σελίδων, που καταπιάνονται κάθε φορά μ’ ένα θέμα πυκνής ουσίας και σημασίας. Α: όπως αίμα, Β: όπως βία, Γ: όπως γραφή, όπως γλώσσα...

«O αναγνώστης, όπως και σ’ ένα λεξικό τσέπης, μπορεί να ξεκινήσει απ’ οποιοδήποτε λήμμα, να ανατρέξει αλλού σε βιβλία και πρωταγωνιστές –συγγραφείς και ήρωες– και αλλού σε ταινίες και σχετικά θέματα ή απλώς να το ξεφυλλίσει με τη δέουσα περιέργεια ενός ερευνητή. Κι ύστερα, να το βάλει ξανά στην τσέπη του ή να το τοποθετήσει πίσω στα ράφια της βιβλιοθήκης, εκεί που έχει τα αστυνομικά».

Μέσ’ από προσωπικές αφετηρίες του συγγραφέα, που εκκινούν από αναμνήσεις και βιώματα, ξεδιπλώνεται ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και προβλημάτων, συνδεδεμένων με την ιδιοτυπία του αστυνομικού. Παιδικές κι εφηβικές μνήμες, αναγνώσματα και αξέχαστες εικόνες από ταινίες ή σειρές γίνονται η πρώτη ύλη για τη σύνθεση μιας ιδιωτικής μυθολογίας με τα ολοδικά της αξεπέραστα σημεία αναφοράς. Η αστυνομική αυτή μυθολογία της τρυφερής ηλικίας [που τη συναντάμε πρώτον στη Μυστηριώδη φλόγα της βασίλισσας Λοάνα (μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδ. Ψυχογιός), του Ουμπέρτο Έκο], γίνεται στη συνέχεια πεδίο μιας αδιάκοπης κι εξαντλητικής θεωρητικής αναζήτησης και έρευνας. Το αστυνομικό ανατέμνεται, εξετάζεται, αναλύεται διεξοδικά και σφαιρικά σε όλες του τις διαστάσεις αλλά παραμένει αδιάκοπα γοητευτικό, ακόμα και όταν ο συγγραφέας επιχειρεί να ξεκλειδώσει όλα του τα μυστήρια και σε θεωρητικό επίπεδο.

Το Μικρό εγκώμιο, ακολουθώντας την «απαράμιλλη γαλλική παράδοση των εγκωμίων», είναι μια κομψή, λεπταίσθητη σπουδή πάνω στο αστυνομικό, που συνδυάζει γοητευτικά την αμεσότητα των προσωπικών αναμνήσεων και του αυτοβιογραφικού λόγου με την κοινωνιολογική παρατήρηση και τη στοχαστική διάθεση...

Στα μικρά κεφάλαια-λήμματα, που διαδέχονται με γρήγορο ρυθμό το ένα το άλλο, σαν αυτοτελή επεισόδια ενός σπονδυλωτού έργου, παρακολουθούμε εναγωνίως τις περιπέτειες του αστυνομικού είδους και τα ποικίλα φανερώματά του μέσα στον χρόνο μέχρι και τη σημερινή εκδοτική κατίσχυσή του, που έχει ξεπεράσει κάθε προσδοκία. Αναλύεται ολόκληρη η πανσπερμία των υπο-ειδών και χαρτογραφείται το αρχιπέλαγος του αστυνομικού με έμφαση στις πιο αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις (pulp fiction, Nordic Noir, Σιμενόν κ.ά).

Η οπτική του συγγραφέα δεν μένει στο προφανές αλλά επιχειρεί να συγκροτήσει μια γενεαλογία και να εντοπίσει τις απαρχές. Η τεκμηρίωση γίνεται μέσ’ από θεωρητικά έργα αναφοράς από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και τη σχετική ξενόγλωσση βιβλιογραφία, μ’ ένα ύφος εξόχως λογοτεχνικό και ονειρικό, που πυροδοτεί συνειρμούς και μας μεταφέρει τη ζέση και το ασίγαστο ενδιαφέρον του ερευνητή.

Γοητευτική περιπλάνηση στη χώρα του αστυνομικού

Η προνομιακή σχέση της νουάρ λογοτεχνίας με τον κινηματογράφο γίνεται αφορμή για μια σειρά από εμπνευσμένα κείμενα που ξεδιπλώνουν ολόκληρες σεκάνς από αγαπημένες ταινίες (πρωτίστως, τον εμβληματικό Τρίτο άνθρωπο), ενώ παράλληλα ανιχνεύουν στη σχέση έρωτα/θανάτου, το αρχετυπικό στοιχείο που διέπει κάθε αστυνομική ιστορία.

Η ελληνική περίπτωση του Γιάννη Μαρή και του Πέτρου Μάρκαρη αποτελεί ένα από τα πάγια ερευνητικά ενδιαφέροντα του Καλφόπουλου και η κοινωνιολογική προσέγγιση του αστυνόμου Μπέκα και του αστυνόμου Χαρίτου, με την ευφυή τοποθέτησή τους στα πολιτικοκοινωνικά συμφραζόμενα της εποχής τους, πραγματικά εντυπωσιάζει. Με την εξαιρετική εποπτεία που διαθέτει, ο Καλφόπουλος συγκρίνει επίσης τον Μπέκα με αλλοεθνείς και ομοεθνείς ομολόγους του και διαπιστώνει σημαίνουσες ομοιότητες και διαφορές (Μαιγκρέ, Στούντερ, Κολόμπο).

Ο συγγραφέας επιστρατεύει και συνδυάζει ευφυώς αφηγηματολογία, ιστορία, αισθητική, σπουδές φύλου, θεωρία του κινηματογράφου και πολλά ακόμη παρέχοντας μιαν εντυπωσιακά πολυπρισματική θεώρηση, που αναδεικνύει την πολυπλοκότητα και τη συνθετότητα της παρεξηγημένης και παραγκωνισμένης μέχρι πρότινος αστυνομικής λογοτεχνίας.

Εξετάζεται επίσης η αδιάφορη ή απαξιωτική θέση της εγχώριας αριστερής διανόησης έναντι της αστυνομικής λογοτεχνίας (με τις εξαιρέσεις του Γκράμσι, του Μαντέλ και του Έκο) μαζί με τη γενικότερη τάση συλλήβδην απόρριψης της ποπ κουλτούρας, που σηματοδοτεί μιαν αδιανόητη δυσανεξία απέναντι σε ζωντανές, δυναμικές κουλτούρες.

Το Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού χρησιμοποιεί με ευχέρεια μια πλειάδα θεωρητικών εργαλείων αντλημένων κυρίως από το οπλοστάσιο της μετανεωτερικότητας και των πολιτισμικών σπουδών, προκειμένου να αιχμαλωτίσει και να αποκρυσταλλώσει τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά ενός είδους, που διαρκώς μεταλλάσσεται μέσα στον χρόνο χωρίς όμως να χάνει τον πυρήνα του. Ο συγγραφέας επιστρατεύει και συνδυάζει ευφυώς αφηγηματολογία, ιστορία, αισθητική, σπουδές φύλου (εξαιρετικό το δοκίμιο για τις μοιραίες γυναίκες), θεωρία του κινηματογράφου και πολλά ακόμη παρέχοντας μιαν εντυπωσιακά πολυπρισματική θεώρηση, που αναδεικνύει την πολυπλοκότητα και τη συνθετότητα της παρεξηγημένης και παραγκωνισμένης μέχρι πρότινος αστυνομικής λογοτεχνίας. Το εύρος αλλά και το βάθος της έρευνας είναι θαυμαστό, η επεξεργασία γίνεται με τους όρους και τις προϋποθέσεις που ορίζει η επιστημονική μέθοδος, το ύφος είναι συναρπαστικά φιλικό και δημιουργεί ατμόσφαιρα οικειότητας, παρά τη σοβαρότητα και την αυστηρότητα του εγχειρήματος.

kalfopoulos ex Στο Μικρό εγκώμιο του αστυνομικού, το δοκίμιο συνδυάζεται με τη λογοτεχνία αξιώσεων και σε κάθε σελίδα, η απόφανση συνοδεύεται πάντα από λελογισμένη συγκίνηση μπροστά στα φανερώματα μιας τέχνης, που δεν παύει ποτέ να εκπλήσσει με το μυστήριο και την αδιάλειπτη γοητεία της. Βαθύς γνώστης του αστυνομικού, έμπειρος συγγραφέας και δοκιμιογράφος ο ίδιος, ο Κώστας Καλφόπουλος συνδυάζει αρμονικά την επιστήμη με τη λεπτότητα του λογοτεχνικά επεξεργασμένου και καλλιτεχνημένου ύφους προχωρώντας σε μια σημαντική, πρωτότυπη για τα ελληνικά δεδομένα, και συγχρόνως απολαυστική κατάθεση με πολύ ιδιαίτερη αύρα.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


 Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο Μπέκας ενσαρκώνει με απόλυτη συνέπεια τον νεοελληνικό μικροαστισμό, με τη γαλλική σημασία του όρου (Petite bourgeoisie): διεισδύει αμήχανα, ενίοτε άτσαλα, στα ακριβά διαμερίσματα της καλής κοινωνίας στο Κολωνάκι ή στις επαύλεις του Ψυχικού και της Εκάλης, δεν σκαμπάζει γρι από σύγχρονη τέχνη –ο δημιουργός του όμως κατείχε αρκετούς πίνακες γνωστών Ελλήνων ζωγράφων–, αντιπαθεί τους σνομπ της εποχής και, συνήθως, αντιπαρατίθεται, ως διώκτης του Κακού, με τον κοσμοπολιτισμό και τον αμοραλισμό μιας “ανώτερης” κοινωνικής τάξης, μέλη της οποίας κρύβουν ένοχα μυστικά από την περίοδο της Κατοχής και φανερώνουν αδηφάγα απληστία μπροστά στον εύκολο πλουτισμό είτε μέσω κληρονομιάς είτε αναζητώντα κάποιο χαμένο θησαυρό».

 politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Για την ποίηση», του Τ.Σ. Έλιοτ (κριτική) – Υποθετικές ερωτήσεις, αληθινές απαντήσεις

«Για την ποίηση», του Τ.Σ. Έλιοτ (κριτική) – Υποθετικές ερωτήσεις, αληθινές απαντήσεις

Με αφορμή το βιβλίο του Τ.Σ. Έλιοτ [T.S. Eliot] «Για την ποίηση» (μτφρ. Στέφανος Μπεκατώρος, εκδ. Πατάκη), ακολουθεί μια φανταστική συνέντευξη με τον σπουδαίο ποιητή και κριτικό, με υποθετικές ερωτήσεις μα αληθινές απαντήσεις, βασισμένες στο βιβλίο του.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

Καντ, Σοπενχάουερ, Γουίλιαμ Τζέιμς: Τρία βιβλία τους για την πίστη, τον πνευματισμό, τη μεταφυσική

Καντ, Σοπενχάουερ, Γουίλιαμ Τζέιμς: Τρία βιβλία τους για την πίστη, τον πνευματισμό, τη μεταφυσική

Για τα βιβλία των Ιμμάνουελ Καντ «Τα όνειρα ενός αλαφροϊσκιωτου μέσα από τα όνειρα της μεταφυσικής» (μτφρ. Στέλιος Γκαρδής, εκδ. Εκκρεμές), Άρτουρ Σοπενχάουερ «Η εμφάνιση πνευμάτων και όσα σχετίζονται μ' αυτήν (μτφρ. Νίκος Δεληβοριάς, εκδ. Κάκτος) και Γουίλιαμ Τζέιμς «Η βούληση πίστης» (μτφρ. Γιώργος Δ. Καρανικόλας,...

«Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» του Έρνστ–Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε: Φιλελευθερισμός εναντίον δημοκρατίας

«Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» του Έρνστ–Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε: Φιλελευθερισμός εναντίον δημοκρατίας

Για το βιβλίο του Έρνστ-Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε [Ernst-Wolfgang Böckenförde] «Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» (μτφρ. Βασιλική Ε. Χρήστου, εκδ. Παπαζήση). Κεντρική εικόνα: © Global Focus. 

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

Με αφορμή την πρόσφατη δημόσια συζήτηση που προέκυψε έπειτα από (επι)κριτικό κείμενο για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση, τίθεται το ερώτημα: «Πόσο θεμιτό και χρήσιμο είναι να κρίνουμε παλιότερα κείμενα, κλασικά ή όχι, σύμφωνα με σημερινές ευαισθησίες ή απόψεις, π.χ. για τη θέση της γυναίκας ή τις έμφυλες ταυτό...

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

Για τη χορευτική παράσταση «Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν που ανέβηκε στο PalmTree MCA. Κεντρική εικόνα: © Ελισάβετ Μωράκη. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα τη χορογραφία «Kill the Movement» της ‘Ιρι...

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ