alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Don DeLillo, Άγγελος Εσμεράλντα (μτφρ. Ελένη Γιαννακάκη, εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Βέη

«Να βιώνω τη συγκλονιστική στιγμή που ένα κοντινό πλάνο θα έχει τη δύναμη ακόμη και να σου αλλάξει τη ζωή».
Viggo Mortensen

Το παιχνίδι των αντικατοπτρισμών της πραγματικότητας, η οποία μάλλον δεν μας ανήκει, πάνω στο πρόσφορο, φιλόξενο πάντα σώμα της υπερπραγματικότητας, που είναι κατ΄ ουσίαν ό,τι έχουμε και δεν έχουμε, συνεχίζεται αδιάπτωτο όλα αυτά τα χρόνια. Γραμμένα από το 1979 έως το 2011, τα εννέα καλομεταφρασμένα διηγήματα της συλλογής τεκμηριώνουν, για μια ακόμη φορά, τόσο την εντυπωσιακή αλκή, όσο και την πολλαπλή αξία της μυθοπλαστικής τέχνης του βετεράνου της αμερικανικής λογοτεχνίας. Ο Ντον ΝτεΛίλλο είναι, ως γνωστόν, ο στοχαστής μεταιχμίων, τα οποία προκαθορίζουν με μεγάλη μάλιστα ακρίβεια το μέλλον μας. Αυτό που γλιστράει στο πάντα ολισθηρό έδαφος των κεκαλυμμένων ψευδών του περιβάλλοντος είναι η θνησιγενής αθωότητά μας. Και στον Άγγελο Εσμεράλδα καταθέτει ό,τι κατ΄ εξοχήν του προσφέρει το κοίλο κάτοπτρο της δημιουργικής του φαντασίας. Αυτής που συλλαμβάνει εντέχνως την ουσία της εξ αντικειμένου πραγματικότητας, προκειμένου να την προσεταιριστεί στη συνέχεια και να την καταστήσει παραπληρωματική της διάσταση. Σε διαρκή μάλιστα βάση. Η μείξη της όποιας αλήθειας και του καθαρά υπερβατικού στοιχείου είναι ομολογουμένως παραγωγική. Το αισθητικό μόρφωμα που προκύπτει παρέχει πολλαπλές αναγνωστικές ηδονές. Η γραφή καθιστά τους αποδέκτες της συνοδούς-σκιές των διηγητικών προσώπων. Η σκηνή του διηγήματος αναβαθμίζεται σε σκηνή του Όλου. Τα πάθη παύουν να είναι αυστηρώς εξατομικευμένα. Καθίστανται -φευ- καθολικά.   

Oι λέξεις, ευκίνητες και διαλλακτικές στο έπακρο, σηκώνουν μετ΄ ευχαριστήσεως τα όποια εννοιολογικά φορτία, λες κι είναι μαθημένες με τον καιρό να υπηρετούν αγόγγυστα τον Δάσκαλο ΝτεΛίλλο.

Ας προσεγγίσω τώρα τη θεματολογική ποικιλία: οι αστροναύτες του δεύτερου αφηγήματος του τόμου, που γράφτηκε το 1983, αρέσκονται στην διερεύνηση των αιτίων και αιτιατών της συλλογικής μας κακοδαιμονίας. Αναλύουν καταστάσεις και γεγονότα, καθώς περιστρέφονται σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας κατά τη διάρκεια του τρίτου παγκοσμίου πολέμου. Ο Αρμαγεδδών γι΄ αυτούς δεν χαρακτηρίζεται από ενική υπόσταση, αλλά από θλιβερά πληθυντική. Το Κακό απορρέει εν ολίγοις από γεωμετρική, αμείλικτη δήθεν πρόοδο. Έχουν πάψει όμως να αγωνιούν: ξέρουν ότι κατά βάθος όλα είναι παρελθόν, ένα τίποτα δηλαδή, όπως αυτομάτως θα συμπλήρωνε εν προκειμένω ο Αρθούρος Σοπενχάουερ. Το ύστατο σημαίνον, ήτοι «χρώματα», αποτελεί αναγωγή στο Άλεκτον. Έτσι ανοίγει την πόρτα στη σοφία της σιωπής. Ένα σύμπαν πολιτισμικών δεικτών περιέχεται σε 19 μόνον σελίδες, όπου η οντολογία βαδίζει χεράκι - χεράκι με το κακοφορμισμένο όνειρο του κόσμου. Συγκρατώ: οι λέξεις, ευκίνητες και διαλλακτικές στο έπακρο, σηκώνουν μετ΄ ευχαριστήσεως τα όποια εννοιολογικά φορτία, λες κι είναι μαθημένες με τον καιρό να υπηρετούν αγόγγυστα τον Δάσκαλο ΝτεΛίλλο.

streets nyc 390Ανάλογα ισχύουν και για το εισαγωγικό κομμάτι. Φέρει τον τίτλο Δημιουργία, έργο του 1979. Η αίσθηση της απώλειας του ερωτικού συντρόφου είναι μια ακόμη έμμεση πλην σαφής υπόμνηση της ευρύτερης απώλειας των μεγάλων ψευδαισθήσεων, οι οποίες επέμεναν για δεκαετίες ματαίως να συστήνουν τον επίγειο παράδεισο ως Νέα Υόρκη. Απώλεια του Άλλου στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η τελεσίδικη απώλεια του χωρόχρονου. Κατά συνέπεια, η νοσταλγία του Άλλου συνιστά κατά βάθος νοσταλγία του απολεσθέντος Ήθους. Όσα δε αναπτύσσονται στο επιλογικό διήγημα, τη Θεονήστικη, γραμμένο πριν από τέσσερα χρόνια, ανάγονται στην εσωτερική ζούγκλα του εγώ, που παραμένει θανάσιμα μόνο. Χωρίς αυθεντικό ακροατή, χωρίς ουσιαστικό δέκτη. Ένα εγώ στην κυριολεξία του όρου φευγάτο, ρευστό, έτοιμο να εξατμισθεί, αυτοδιαλυόμενο στις «βιβλικές λεωφόρους» της Νέας Υόρκης. Αντέχει όμως ακόμη να συνδέσει δημιουργικά την μνήμη με τον ύπνο, όπως αποτυπώνεται στην κρίσιμη σελίδα 282. Οι φασματικοί διηγητικοί φορείς, οίκοθεν νοείται, κατάγονται κατευθείαν από τα βαθύτερα στρώματα του ασύνειδου. Η ανώνυμη Θεονήστικη συμπεριφέρεται μάλιστα σαν εκείνο το κοριτσάκι, το οποίο έλεγε στον Λακάν ότι «ήταν καιρός ν΄ ασχοληθεί και κάποιος μαζί της για να φανεί αξιαγάπητη στον εαυτό της». (Βλ. Το Σεμινάριο, Βιβλίο ΧΙ, Οι τέσσερις θεμελιακές έννοιες της Ψυχανάλυσης, 1964, μετάφραση: Ανδρομάχη Σκαρπαλέζου, τελική ανάγνωση: Γιώργος Χειμωνάς, εκδόσεις Ράππα, 1977). Η μόνη διαφορά έγκειται στο ότι η Θεονήστικη αναζητεί στους κινηματογραφικούς ήρωες τον «Κάποιον». Τα κοντινά πλάνα ενδεχομένως είναι το πολλαπλασιασμένο δωμάτιό της. Αλλά και η Φλόρι, η κατ΄ ανάγκην σύντροφος του μόνου άρρενος που κυκλοφορεί πυρετωδώς στις σελίδες αυτού του διηγήματος, μοιάζει να διασπάται, να γεννά ένα άλλο «είμαι» μέσα από σπασμένο της «εγώ». Το δε γεγονός της παρατεταμένης ανωνυμίας της άλλης γυναίκας συμβολοποιεί την αδυναμία μας να εξερευνήσουμε και να χαρτογραφήσουμε την τραυματική ύπαρξη. 

Ο Άγγελος Εσμεράλδα είναι η άμεση, η ανέξοδη και βεβαίως συναρπαστική προσωποποίηση του αρχαίου πόθου μας για μετά θάνατον Δικαιοσύνη τελεία, ανέκκλητη και άτρωτη. 

Έτεροι κάτοικοι του Μανχάταν, επήλυδες και μη, οι οποίοι επιδιώκουν να δουν πέρα από τα φαινόμενα τη γυμνή αλήθεια των όντων, ανήκουν στους χαρακτήρες εκείνους που έλκονται από την αφανή γεωμετρία των πραγμάτων, που αναφέρει ο Οδυσσέας Ελύτης στο Εν λευκώ. Στο διήγημα, γραμμένο το 1994, που έδωσε μάλιστα τον τίτλο του στο βιβλίο αυτό, αντικρίζουν στο πρόσωπο ενός αναίτια δολοφονημένου παιδιού και μάλιστα άστεγου, που μεταλλάχτηκε κατ΄ αυτούς σε Άγγελο, τη μεταφυσική διάσταση των πραγμάτων. Αυτή δηλαδή, η οποία εμφιλοχωρεί σε ζωές, συμπεριφορές, πάθη, λάθη, παραλείψεις, ενίοτε δε κυρίως υπεύθυνη και για παράλογα διαβήματα. Ο Άγγελος Εσμεράλδα είναι εν ολίγοις η άμεση, η ανέξοδη και βεβαίως συναρπαστική προσωποποίηση του αρχαίου πόθου μας για μετά θάνατον Δικαιοσύνη, τελεία, ανέκκλητη και άτρωτη. 

Η απαγωγή ενός άλλου μικρού παιδιού, στο διήγημα με τίτλο Ο δρομέας του 1988, όπως τη βλέπει και την επεξηγεί ένας που διανύει τρέχοντας μεγάλες αποστάσεις, αυτόπτης μάρτυς του συμβάντος, προωθεί με υποδειγματική οικονομία των μέσων έκφρασης, την ιδέα της αέναης, ορατής ή ανεπαίσθητης, ρευστότητας, της πιθανότατης αλλαγής των όρων της περιρρέουσας ατμόσφαιρας σε κλάσματα δευτερολέπτου, αλλά και της ενδεχόμενης εκτροπής της αλήθειας. Ό,τι δηλαδή συνέχει την Αμερικανίδα καθηγήτρια, που ζει στην Αθήνα και βιώνει τους σεισμούς του 1981. Αναφέρομαι εδώ στο τέταρτο αφήγημα της συλλογής, την Φιλντισένια ακροβάτισσα, γραμμένη το 1988. Εκεί το μινωικό αγαλματίδιο συνιστά τον κρίκο, ο οποίος κρατά γερά δεμένη την ηρωίδα της ιστορίας με την επικράτεια του φαντασιακού. Τα όρια διευρύνονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε όλα να φαίνονται σχεδόν ή απολύτως αναυθεντικά, αν δεν είναι γραμμένα, δηλαδή πιστοποιημένα από τον χρήστη και χειριστή του υπερβατικού, ονομαζόμενο Ντον ΝτεΛίλλο. Αυτό που μοιάζει με διαφθορά της λογικής, με «ψυχής πλάνημα κανακίνησις φρενών», δηλαδή «της ψυχής σύγχυση, του νου ταραχή», που αναστατώνει τον Οιδίποδα (βλ. στίχο 427), δεν είναι τίποτε άλλο παρά το «φυσικό», σε μιαν επαρκώς αναπτυγμένη παραλλαγή του.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).


delilloΆγγελος Εσμεράλντα
Εννιά ιστορίες
Don DeLillo
Μτφρ. Ελένη Γιαννακάκη
Εστία 2014
Σελ. 288, τιμή εκδότη € 16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DON DELILLO

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ