anthoula daniel

Για τη συλλογή κειμένων της Ανθούλας Δανιήλ «Ψηφιδωτό, προ πάντων» (εκδ. Νίκας). Φωτογραφία, στιγμιότυπο από την ομιλία της στον Πολιτιστικό Σύλλογο Παλαίχθων με θέμα «Ο πόλεμος του Μπάϊρον».

Του Γιώργου Βέη

«Ηθική και αισθητική είναι ένα».
Ludwig Wittgenstein

«Ουρανός με τα ευφωνικά του άστρα»
Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Ψηφιδωτό της νύχτας

Εξ όνυχος κατά κανόνα: «Στη γωνία δύο κάδοι συνήθως ξέχειλοι –ένας μπλε και ένας πράσινος–, αλλά αυτό το “αλλά” αλλάζει όλη την ατυχία της γωνίας. Μια τεράστια μουριά έχει κατεβάσει τα κλωνιά της τόσο ώστε σχεδόν σκεπάζει τους κάδους. Μας χαρίζει την ομορφιά της και τον ίσκιο της. Ο Θεός να βάλει το χέρι του να μην ξυπνήσει κανείς και αποφασίσει ότι τον εμποδίζει να παρκάρει. Πέρασα και για τα λίγα δευτερόλεπτα ένιωσα ότι ήμουν στον παράδεισο» (βλ. σ. 197). Παρούσες, εκτός των άλλων, οι καθ’ όλα αποτελεσματικές διδακτικές αλληλουχίες. Το κείμενο παραπέμπει εμμέσως πλην σαφώς στις ρητές δομές του ορατού ή διαισθητικά ορμώμενου, πάντως λειτουργικού Ωραίου. Η μουσική και οι εικαστικές δοκιμές προσεγγίζονται ως να ήταν μάρτυρες της συνοχής του σύμπαντος κόσμου. Μεθοδικά, νηφάλια, πειστικά, η λέξη σπεύδει να προσθέτει ήθος θέασης. Μια περιήγηση στο τσιμεντένιο τοπίο της χωροταξικής αυθάδειας της Αθήνας μπορεί να οδηγήσει παραδόξως στην ανεύρεση του Δισκοπότηρου του κάλλους, όπως έχει υποχωρήσει κάτω από το βάρος της καθ’ υπερβολήν άσκησης μιας ανενδοίαστης, προκλητικά αντι-οικολογικής πολιτικής: η κειμενική τακτική της συγγραφέως.

Αν η «κάθε λέξη ένας άχρηστος λεκές στη σιωπή και στο τίποτα», όπως διακήρυξε εκκωφαντικά ο Σάμιουελ Μπέκετ, τότε διαβήματα σαν το προκείμενο αποβλέπουν στην επανεξέταση της χρησιμότητας του φύσει και θέσει επίλεκτου, του λυσιτελούς λεκτικού συντάγματος της ηδονής. Έχω υποστηρίξει και άλλοτε ότι η άρτια φιλολογική κατάρτιση της συγγραφέως, σε συνδυασμό με τη μακροχρόνια διδακτική της πείρα και την άσκηση κριτικής σε ποικίλα έργα, υποστηρίζει αποτελεσματικά τις αναλύσεις των επιμέρους δειγμάτων της Τέχνης. Πρόκειται για εκείνα ακριβώς τα οποία συστηματικά επιλέγει προκειμένου να υποστηρίξει ενδελεχώς τόσο την εννοιολογική εμβέλειά τους όσο και τη σκοπιμότητα της διασποράς στον κοινωνικό χωρόχρονο (βλ. αναλυτικότερα: Bookpress.gr, 24/6/2020).

Η άρτια φιλολογική κατάρτιση της συγγραφέως, σε συνδυασμό με τη μακροχρόνια διδακτική της πείρα και την άσκηση κριτικής σε ποικίλα έργα, υποστηρίζει αποτελεσματικά τις αναλύσεις των επιμέρους δειγμάτων της Τέχνης.

Συγκρατώ ότι η κριτική έχει ήδη διαπιστώσει ότι «η σκέψη της Ανθούλας Δανιήλ είναι διαρκώς συνδεδεμένη με τους μύθους της λογοτεχνίας και της τέχνης. Όλα τα γεγονότα της καθημερινής της ζωής έχουν την αντίστοιχη πλατωνική ιδέα στην ποίηση και στην τέχνη. Αυτές τις ιδέες ανακαλεί κάθε φορά που η πραγματικότητα της δίνει αυτές τις μικρές αφορμές και είναι η πνευματική της σκευή που της επιτρέπει αυτή τη συνειρμική αναγωγή στην όμορφη πλευρά της ζωής (βλ. Χρήστος Δ. Αντωνίου, Περί ου, 6/3/2021). Ανάλογα έχουν τονιστεί κι εδώ: «όμως, παρά το δέος που αισθάνεται για τις εμβληματικές μορφές της Λογοτεχνίας μας, η Δανιήλ δεν κάνει διακρίσεις. Στα κείμενά της βασιλεύει μια ποιητική δημοκρατία χωρίς ίχνος αριστοκρατικής θεώρησης της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Παραπέμπει συγχρόνως σε μείζονες αλλά και σε ελάσσονες. Μπορεί δηλαδή στην ίδια παράγραφο να συναντήσει κανείς έναν στίχο του Ελύτη, αλλά και μια στροφή από γνωστό λαϊκό τραγούδι. Το ασφαλές κριτήριο είναι πάντα η Ομορφιά» (βλ. Τασούλα Καραγεωργίου, Διάστιχο, 26/2/2021).

Η εγνωσμένη κειμενική ετοιμότητά της Ανθούλας Δανιήλ αποδεικνύεται έμπρακτα και με τη σύνθεση του παρόντος έργου. Αφορμή του τίτλου η εξής ελυτική ρήση από Τα Ετεροθαλή: «Ψαλμός και ψηφιδωτό για μιαν άνοιξη στην Αθήνα». Σημειώνω ότι απαρτίζεται από δύο μέρη. Το πρώτο περιέχει πέντε ενότητες (τίτλοι: «των Κήπων», «της Αθήνας», «της Μουσικής», «της Καραντίνας», «της Εικονικής Πραγματικότητας»). Το δεύτερο, δύο («Ανταποκρίσεις-Συνομιλίες» και «της Μυτιλήνης»). Ο υποκειμενισμός της, το υπογραμμίζω αυτό, παραμένει επίσης συστηματικά αυτοελεγχόμενος. Αφήνεται δηλαδή συνειδητά να ακουσθεί και πάλι το όποιο σημαίνον έτερον. Άλλωστε, όπως προκύπτει από την εγελιανή διδασκαλία που απαντά ιδίως στη Φαινομενολογία του Πνεύματος, το αντικείμενο της ανθρώπινης επιθυμίας είναι και δεν μπορεί παρά να είναι η επιθυμία του άλλου. Εξού και η αόρατη, αλλά ισχυρή παρουσία του Εσύ σε όλη την έκταση του Ψηφιδωτού, προ πάντων.

Ειδικότερα, η παράθεση χωρίων από την παρακαταθήκη της λογοτεχνίας δρα, μεταξύ άλλων, ως να ήταν η προοπτική της συνάθροισης των κοινών δεικτών πρόσληψης του εκάστοτε αισθητικού προϊόντος. Αλλά, αντιστοίχως, δρα και ως μια άλλη προοπτική. Ήτοι εκείνη μιας ενδεχόμενης διαλεκτικής συναντίληψης των όποιων αντιθέτων. Η γραφή, βιωματική, πηγαία, ευκίνητη, αντι-δογματική, αντι-αγκυλωμένη, αντι-ποζάτη, φαίνεται ότι δεν διστάζει να παραδεχτεί ότι λαμβάνει σταθερά υπόψιν της κι εκείνη όσα ο Φρίντριχ Νίτσε έχει προ πολλού διδάξει στη Χαρούμενη επιστήμη του. Ότι δηλαδή «ο κόσμος είναι “άπειρος” καθότι μπορεί να περικλείει άπειρες ερμηνείες». Έτσι αντιλαμβάνεται κανείς φέρ’ ειπείν πού ακριβώς αποβλέπουν οι αλυσίδες των αλλεπάλληλων αυθόρμητων συνειρμών, όπως στην προκειμένη περίπτωση: «Με ανταμείβουν, όμως, η αρμπαρόριζα, ο βασιλικός και ο δυόσμος που με το άρωμά τους γεμίζουν την απόσταση του ουρανού από τη γη, ενώ με γραπώνουν βίαια οι τριανταφυλλιές και η μπουκαμβίλια με τα αγκάθια τους. Κάρφωσε, αγκάθι, κάρφωσε βαθιά, είπε στο αγκάθι το αηδόνι και κείνο καρφώνει και ματώνει και βάφεται κόκκινο, από το αίμα του, το άσπρο, αναιμικό τριαντάφυλλο» (βλ. σ. 44).

Ο εμφανέστερος άξονας αναφορών και αυτοαναφορών παραμένει κι εδώ το ελυτικό καταπίστευμα. Άλλωστε η διδακτορική διατριβή της Ανθούλας αφορά, ως γνωστόν, τα αίτια και τα αιτιατά της δημιουργικής γραφής του νομπελίστα μας ποιητή.

Ο εμφανέστερος άξονας αναφορών και αυτοαναφορών παραμένει κι εδώ το ελυτικό καταπίστευμα. Άλλωστε η διδακτορική διατριβή της Ανθούλας αφορά, ως γνωστόν, τα αίτια και τα αιτιατά της δημιουργικής γραφής του νομπελίστα μας ποιητή. Επισημαίνω ότι η όλη παραγωγική αυτή συναντίληψη βρίσκεται στους αντίποδες της έξης, την οποία ανιχνεύει ο Εμίλ Σιοράν «σε αυτό αναγνωρίζω έναν αληθινό ποιητή: συγχρωτιζόμενος μαζί του, ζώντας καιρό σε μύχια σχέση με το έργο του, κάτι αλλάζει μέσα μου: όχι τόσο οι κλίσεις ή τα γούστα μου όσο το ίδιο το αίμα μου, λες και κάποιο λεπτό κακό παρείσφρησε για να αλλάξει την πορεία του, την πυκνότητα και την ποιότητά του… ένας Σέλλευ, ένας Μπωντλαίρ, ένας Ρίλκε βυθίζονται στον οργανισμό μας που τους ενσωματώνει όπως μια κακή έξη» (βλ. «Το παράσιτο των ποιητών», στο Εγκόλπιο ανασκολοπισμού, μτφρ. Κωστής Παπαγιώργης, εκδ. Εξάντας).

Είναι προφανής η κάθαρση που επιδιώκεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μέσα από τη συγκεκριμένη διαδικασία της εμφανώς ομοιοπαθητικής ίασης. Γράφοντας τον κόσμο τον αναδημιουργούμε φρονεί εν ολίγοις η δημιουργός του παρόντος χρηστικού, ιδιαίτερα φροντισμένου τόμου, με την υποδειγματική γλωσσική αποτύπωση. Ο κόσμος παύει δηλαδή να είναι δεσμώτης του Κακού. Απελεύθερος αφηγείται το χρονικό της εξόδου του από έναν στείρο νατουραλισμό των άκρων. Κι αυτό είναι το διαρκές ποίημα της Ανθούλας Δανιήλ. Αναφέρομαι βεβαίως σε ένα καθ’ όλα απτό έργο εν προόδω (work in progress): η συναφής κειμενική παραγωγή επιβεβαιώνει την ανάγκη μιας καθ’ όλου εποπτείας ώστε να εξασφαλισθεί σε διαχρονικό μάλιστα πλαίσιο η απόλαυση. Εξού και το σαφές εικαστικό μήνυμα του εξωφύλλου. Το χρώμα υπόσχεται την αθανασία. Τόσο του Παρθενώνα όσο και της Άνοιξης. Της εισόδου μας δηλαδή στη διαύγεια του θεράποντος Λόγου. Κοντολογίς, παρά τις δυσκολίες του βίου, τις ενίοτε ασύμμετρες σε σχέση με την ύπαρξή μας, το άρτια συγκερασμένο τέχνημα, δηλαδή ο καρπός του δόκιμου ποιητικώς οράν και πράττειν, επιδιώκει να εκπληρώσει τον απώτερο σκοπό του. Να μας διευρύνει δηλαδή τη συνείδηση. Να δούμε την αρμονία να κατισχύει, ακυρώνοντας τον δαίμονα της εγγενούς ή μη αβελτηρίας του εγώ.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


psifidoto pro pantonlΨηφιδωτό, προ πάντων
ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ
Πρόλ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΠΟΥΡΑΣ
ΝΙΚΑΣ 2021
Σελ. 304, τιμή εκδότη €17,00

politeia link more

 

 

 

 

 




Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Ξεκινώντας από το βιβλίο του David Held «Μοντέλα δημοκρατίας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, Κατερίνα Κέη, Γιάννης Βογιατζής, εκδ. Πολύτροπον) και του Andrew Heywood «Εισαγωγή στην Πολιτική» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις), παρουσιάζουμε και σχολιάζουμε το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα...

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Για τα βιβλία «Περί έρωτος» (μτφρ. Ρεβέκκα Πεσσάχ, εκδ. Ηριδανός) και «Περιπλάνηση στη νεωτρικότητα» (μτφρ. Γιώργος Σαγκριώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Γκέοργκ Ζίμελ [George Simmel] και «Γιατί το σεξ είναι διασκεδαστικό;» (μτφρ. Κλείτος Παρασκευόπουλος, εκδ. Κάτοπτρο) του Τζάρεντ Ντάιμοντ [Jared Diamond]. Κεντρική εικ...

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

Για το βιβλίο του Στέφανου Τραχανά «Ο Κύκλος – Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Όλο και περισσότερο πληθαίνουν οι φωνές που πλέον δεν αρνούνται μόνο τη δημοκρατία, αλλά κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Τα σκυλιά» σε σκηνοθεσία του Ανέστη Αζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ένα project που δικαιώνει το ελληνικό ρεπερτόριο του Φεστιβάλ Αθηνών είναι «Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ