kritikes san logotexnia kentriki

Για τον πρώτο τόμο της σειράς με τις βιβλιοκριτικές του Κωστή Παπαγιώργη «Τα βιβλία των άλλων 1 –  Έλληνες συγγραφείς» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Αυτός ο πεπαιδευμένος Έλληνας […] φοβάμαι ότι δεν αξίζει την τόση τιμή. Αλλά η έκταση του ενδιαφέροντος γύρω από το πρόσωπο και το έργο του είναι τόσο μεγάλη, τώρα μάλιστα που έχει με το μέρος της όλα τα διαπιστευτήρια της υστεροφημίας, ώστε δεν υπάρχει πια ελπίδα να γλιτώσει αυτό το έργο την [πανελλήνια] καθιέρωση. Βέβαια δεν είναι διόλου φρόνιμο να τα βάζει κανείς –ειδικά σήμερα– με τους Έλληνες κριτικούς», θα μπορούσα να παραφράσω τον Κωστή Παπαγιώργη για να μιλήσω για τον ίδιο τον Παπαγιώργη, αν έπρεπε να δείξω προκαταβολικά την επιφύλαξή μου απέναντι στη φήμη η οποία συνοδεύει το όνομά του ως διανοούμενου που δέσποσε από τη δεκαετία του ’80 ως τον θάνατό του το 2014.

Κι η επιφύλαξη πρέπει να είναι η πρώτη κινητήριος δύναμη, για να δούμε χωρίς θετικές προκαταλήψεις το κριτικό έργο που άφησε πίσω του στα (συνήθως) σύντομα σημειώματά του. Άλλωστε κι αυτός έβλεπε λ.χ. τον Κ. Καβάφη, για τον οποίο μιλούσε στο απόσπασμα που παρέθεσα παραπάνω, με το φιλύποπτο βλέμμα ενός ανθρώπου που δεν πρέπει να χειραγωγηθεί από την παγιωμένη γνώμη των πολλών.

Στην ουσία, ο Κωστής Παπαγιώργης δεν γράφει κριτικές· γράφει μάλλον ημερολόγια αναγνώσεων. Ή ίσως στοχαστικά μικροδοκίμια προσωπικής θερμοκρασίας. Μετά τη δεκαετία του 1970, όταν εμφανίστηκε στην κριτική κονίστρα με πολεμικά κείμενα για σύγχρονους Έλληνες στοχαστές, ξεκινά το κύριο κριτικό του έργο στα περιοδικά Κριτική και κείμενα (1984-1985) και Πλανόδιον (1986-1987). Κι έπειτα, μετά από μια πολύχρονη παύση, επανέρχεται τη δεκαετία του ’90 στο Αθηνόραμα (από το 1994 για δεκαοκτώ χρόνια), στον Επενδυτή από το 1997, στον Κόσμο του Επενδυτή (2002-2012), στη Lifo (από το 2011) και τέλος στον ψηφιακό ιστότοπο Matrix24 (2012-2014) [οι πληροφορίες αυτές αντλήθηκαν από την πολύ κατατοπιστική εισαγωγή του βιβλίου].

Μια οξυδερκής ματιά που βουτά σαν αρπακτικό όρνιο στο ψαχνό του κειμένου, μια πολυκέλαδη γλώσσα που καταγράφει την αναγνωστική αίσθηση, απαθανατίζοντας την πρόσκαιρη εντύπωση, όπου τα θετικά παίρνουν συχνά διθυραμβικές διαστάσεις, ενώ τα αρνητικά δεν καλύπτονται από κανέναν μανδύα ωραιοποίησης.

Γράφει σύντομα σημειώματα, από ελάχιστες γραμμές (που, όπως μας ενημερώνουν οι επιμελητές του τόμου, δεν δημοσιεύτηκαν σ’ αυτόν) και μια-δυο παραγράφους έως, σπανιότερα, μεγαλύτερα κείμενα δύο τριών σελίδων. Δεν τον ενδιαφέρει –παρά αραιά και που– η υπόθεση του βιβλίου ή, πιο συχνά, το βιογραφικό του συγγραφέα. Δεν αποδεικνύει όσα λέει και αδιαφορεί γι’ αυτό που μια «ορθόδοξη» κριτική θα φρόντιζε, την απόπειρα δηλαδή ερμηνείας με ολοκληρωμένους συλλογισμούς. Ο Κωστής Παπαγιώργης ακολουθεί μια sui generis πορεία, καθώς γράφει ιμπρεσιονιστικές βιβλιοκρισίες, στηριγμένος στο οξύ ένστικτο και την παμφάγα του διάθεση… Τρώει αδηφάγα σελίδες και εκκρίνει μελάνι.

Σαν να αδιαφορεί για τον αναγνώστη, δεν ενημερώνει, δεν παρουσιάζει, αλλά εφορμά κατευθείαν στο κεντρικό σημείο του εκάστοτε έργου. Και σ’ αυτό επικεντρώνεται, εκτοξεύοντας τις φοβερές ατάκες του. Κι εντέλει προσελκύει τον αναγνώστη μέσω αυτής ακριβώς της εστίασης, που εκρήγνυται σε μια σαγηνευτική αναρχία. Μια οξυδερκής ματιά που βουτά σαν αρπακτικό όρνιο στο ψαχνό του κειμένου, μια πολυκέλαδη γλώσσα που καταγράφει την αναγνωστική αίσθηση, απαθανατίζοντας την πρόσκαιρη εντύπωση, όπου τα θετικά παίρνουν συχνά διθυραμβικές διαστάσεις, ενώ τα αρνητικά δεν καλύπτονται από κανέναν μανδύα ωραιοποίησης.

papagiorgis 3
Μια πτυχή της σχέσης του Κωστή Παπαγιώργη με
τα βιβλία περιγράφεται με τρόπο σχεδόν μυθικό στο
κείμενό του «Βιβλιολάτρες» (Σιαμαία και ετεροθαλή, εκδ. Καστανιώτη). Τα χρόνια του Παρισιού, τα βιβλιοπωλεία,
οι απρόσεκτοι πωλητές, οι μεθόδοι «ξαλαφρώματος»
των ραφιών, ο τελικός απολογισμός.


Σε όλα αυτά τα καινοφανή δεν βάζω αρνητικό πρόσημο, ακριβώς επειδή προσπορίζουν έναν άλλο φακό στην ανάγνωση της λογοτεχνίας. Αν είχα μεγαλώσει με τις παπαγιώργειες βιβλιοεκτιμήσεις, ίσως θα είχα εμπλουτίσει τον ερμηνευτικό μου λόγο μ’ αυτό το λουλουδάτο ύφος, τις χαρίεσσες εκφράσεις, την κριτική καλλιέπεια. Σ’ αυτό το κλίμα, αδιαφορώντας για την έλλειψη ερμηνευτικών σχημάτων, μπορούμε να σταθούμε στην ευρυμαθή ανεκδοτολογία, στην επίδειξη λόγων διά της παράθεσης χωρίων, στη λογοτεχνική γλώσσα, από όπου ρέουν άφθονοι χυμοί, στην οξεία κρίση… Ο Κωστής Παπαγιώργης διδάσκει κριτική ματιά ως προς το πώς ο οξύνους αναγνώστης μπορεί να αποδώσει τα συν και τα πλην ενός λογοτεχνήματος, παραδίδοντας ταυτόχρονα ζουμερά κείμενα και στοχαστικές βιβλιοκρισίες.

Τόσο η ανθολόγηση των Γιάννη Αστερή και Δημήτρη Καράμπελα όσο και η εισαγωγή του τελευταίου συνέβαλαν στο άρτιο αποτέλεσμα του τόμου, ώστε τα δυσεύρετα κριτικά σημειώματα του Κωστή Παπαγιώργη να συγκεντρωθούν και να εκτιμηθούν συνολικά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (Καστανιώτης 2020).

Έλληνες συγγραφείς
Τα βιβλία των άλλων 1
ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗΣ
Εισαγωγή: Δημήτρης Καράμπελας
Καστανιώτης 2020
Σελ. 456, τιμή εκδότη €16,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ευριπίδης: 35 μελέτες για τον μεγάλο τραγικό

Ευριπίδης: 35 μελέτες για τον μεγάλο τραγικό

Για τον συλλογικό τόμο «Ευριπίδης: 35 Μελέτες» σε επιμέλεια των Laura Κ. McClure και Wiley Blackwell, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις University Studio Press. Τη μετάφραση έκανε ομάδα μεταφραστών υπό την επιμέλεια των καθηγητών του τμήματος φιλολογίας του Α.Π.Θ. Εβίνας Σιστάκου και Αντώνη Ρεγκάκου. Στην κεντρική ει...

Νίτσε και Ντοστογιέβσκη, του Πάολο Στελίνο

Νίτσε και Ντοστογιέβσκη, του Πάολο Στελίνο

Για το βιβλίο του Paollo Stellino «Νίτσε και Ντοστογιέβσκη - Στις παρυφές του μηδενισμού» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Γκοβόστη).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, η οριστική κατάρρευση του Φρίντρ...

Ψηφιδωτό, προ πάντων, της Ανθούλας Δανιήλ

Ψηφιδωτό, προ πάντων, της Ανθούλας Δανιήλ

Για τη συλλογή κειμένων της Ανθούλας Δανιήλ «Ψηφιδωτό, προ πάντων» (εκδ. Νίκας). Φωτογραφία, στιγμιότυπο από την ομιλία της στον Πολιτιστικό Σύλλογο Παλαίχθων με θέμα «Ο πόλεμος του Μπάϊρον».

Του Γιώργου Βέη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ