alt

Σειρά σημειώσεων και προβληματισμού πάνω σε επίκαιρα θέματα φιλοσοφικού διαλόγου στις μέρες του κατ' οίκον περιορισμού, συνδεδεμένες με κλασικές ή και νεότερες βιβλιογραφικές αναφορές, για την πληρέστερη θεώρηση κάθε ζητήματος.

Του Άλκη Γούναρη

Τι έκαναν οι φιλόσοφοι στην καραντίνα; Μπορεί να μη βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του πυρός για την καταπολέμηση της πανδημίας, όμως προσέφεραν θεραπεία με αντίδοτα ιδεών, καθώς η κρίση συνέβαλε στον ανορθολογισμό και ανέδειξε παλαιότερα και νέα προβλήματα θέτοντας σε δοκιμασία το ηθικό, πολιτικό και οικονομικό μας σύστημα. Σε αυτήν τη σειρά σημειώσεων, κατέγραψα ορισμένα επίκαιρα σημεία που αποτέλεσαν αντικείμενο φιλοσοφικού διαλόγου στις μέρες του κατ’ οίκον περιορισμού, συνδέοντάς τα με κλασικές ή και νεότερες βιβλιογραφικές αναφορές βάσης, αν θέλει κάποιος να αποκτήσει μια πληρέστερη θεωρητική αντίληψη κάθε θέματος.

Keywords 
λιμπερταριανισμός / αποτελεσματικός αλτρουισμός

Ένα στοιχείο που βοήθησε τις ανορθολογικές φωνές να κερδίζουν έδαφος τις μέρες της πανδημίας, είναι η ακατανόητη για πολλούς υπεράσπιση της ελεύθερης αγοράς.

Ένα στοιχείο που βοήθησε τις ανορθολογικές φωνές να κερδίζουν έδαφος τις μέρες της πανδημίας είναι η ακατανόητη για πολλούς υπεράσπιση της ελεύθερης αγοράς. Σε αντίθεση με τους ωφελιμιστές, που υπερασπίζονται τη διατήρηση μιας εύρυθμης οικονομίας ως μέσο για μεγαλύτερη ευδαιμονία μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων, οι ελευθεριακοί (libertarians) θεωρούν απαράδεκτη την κρατική παρέμβαση στον περιορισμό οποιασδήποτε οικονομικής δραστηριότητας. Ο λόγος δεν είναι ότι θέλουν να κερδίσουν περισσότερα χρήματα (οι περισσότεροι ενδεχομένως και να θέλουν), αλλά ότι θεωρούν πως κάθε άνθρωπος έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να διαχειρίζεται με οποιονδήποτε τρόπο θέλει τον εαυτό του και όλα όσα κατέχει και ως εκ τούτου να ασκεί χωρίς εμπόδιο την όποια επαγγελματική και οικονομική δραστηριότητα. Και λέγοντας χωρίς εμπόδιο, οι υπερασπιστές της ελεύθερης αγοράς, εννοούν χωρίς κανένα κρατικό εμπόδιο, αφού θεωρούν ότι το κράτος δεν έχει καμιά εξουσία στο να περιορίζει τις ατομικές ελευθερίες και τις δράσεις των πολιτών του. 

Με ιδεολογική αφετηρία τα λογοτεχνικά και φιλοσοφικά έργα της Άυν Ραντ[i] [1] και του Ρόμπερτ Νόζικ [2], οι υπερασπιστές της αγοράς χωρίς όρια θεωρούν ότι οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να ζουν και να πεθαίνουν με οποιονδήποτε τρόπο επιθυμούν. Να συνάπτουν συμβάσεις καλοπληρωμένης ή κακοπληρωμένης εργασίας, ακόμα και «εθελοντικής δουλείας», ή να γίνονται σούπερ σταρ και να κερδίζουν εκατομμύρια δολάρια κάθε μήνα. Αντίστοιχα έχουν το δικαίωμα να ασφαλίζονται ή να μην ασφαλίζονται, να εμβολιάζονται ή να μην εμβολιάζονται, και να κυκλοφορούν ελεύθεροι κατά την κρίση τους ή να αυτοπεριορίζονται σε καραντίνα με μοναδικό γνώμονα για τις πράξεις τους το γεγονός ότι είναι έλλογα όντα. Ναι, οι ελευθεριακοί (ή λιμπερταριανοί αν θέλετε) έχουν μεγάλη εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη κρίση.

Ένας κόσμος εγωιστών που συναλλάσσονται μεταξύ τους ελεύθερα, λειτουργεί καλύτερα από έναν κόσμο όπου ο «μεγάλος δικτάτορας», το κράτος, ρυθμίζει τις σχέσεις τους και παρεμβαίνει στις ζωές τους. Γι' αυτούς, κάθε κρατική παρέμβαση περιορίζει την ανθρώπινη ελευθερία και υποτιμάει την ανθρώπινη λογική.

Θεωρούν ότι οι άνθρωποι είναι μεν ιδιοτελείς και εγωιστές και ότι το μοναδικό ηθικό τους καθήκον είναι το καθήκον απέναντι στον εαυτό τους με στόχο την προσωπική ευτυχία, υποστηρίζουν όμως, δε, ότι όταν κάθε άνθρωπος επιτύχει αυτόν τον στόχο του, όταν κάθε άνθρωπος είναι ικανοποιημένος από τη ζωή του και από τον κόπο του, τα υπόλοιπα ακολουθούν και ο κόσμος θα είναι καλύτερος. Ένας κόσμος εγωιστών που συναλλάσσονται μεταξύ τους ελεύθερα, λειτουργεί καλύτερα από έναν κόσμο όπου ο «μεγάλος δικτάτορας», το κράτος, ρυθμίζει τις σχέσεις τους και παρεμβαίνει στις ζωές τους. Γι' αυτούς, κάθε κρατική παρέμβαση περιορίζει την ανθρώπινη ελευθερία και υποτιμάει την ανθρώπινη λογική. Με παρεμβάσεις που θυμίζουν ολοκληρωτικά καθεστώτα, απαγορεύσεις της κυκλοφορίας, αστυνομεύσεις των πάντων, προσβολή της ιδιωτικότητας στο όνομα του κοινού συμφέροντος ή της δημόσιας υγείας, ο κόσμος δεν γίνεται πιο ασφαλής, απλώς γίνεται πιο ανελεύθερος. Ακόμα και σε εξαιρετικά ακραίες συνθήκες, όπως η πανδημία των ημερών μας, η εξουσιαστική παρέμβαση του κράτους μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει. 

Αυτό που υποστηρίζουν οι ελευθεριακοί (ασκώντας κριτική κυρίως στο αμερικανικό μοντέλο υγείας), είναι ότι αν ήθελε το κράτος πραγματικά να βοηθήσει στην κρίση, θα έπρεπε να άρει τις αυστηρές απαγορεύσεις στο σύστημα υγείας, να περιορίσει τους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς για να έχουν όλοι καλύτερη και ταχύτερη πρόσβαση στα νοσοκομεία, να «λύσει» τα χέρια των γιατρών για να μπορέσουν να δοκιμάσουν νέες θεραπείες χωρίς νομικά κωλύματα, να άρει τους ελέγχους, τους δασμούς και τους κανονισμούς λειτουργίας του εμπορίου ώστε τα «αντανακλαστικά» της αγοράς να λειτουργήσουν γρήγορα και υπέρ των ανθρώπινων ζωών. Η πολιτική των «κόκκινων κορδελών», η πολιτική του αποκλεισμού, των απαγορεύσεων και του lockdown, δεν σώζει στην πραγματικότητα τις ανθρώπινες ζωές. Αυτό που ισχυρίζονται είναι ότι το μόνο που σώζει είναι τις κυβερνήσεις, από το πολιτικό κόστος, την υπαιτιότητα και το ανάθεμα για τη μεγάλη συμφορά που χτύπησε τον πλανήτη. 

Η έμπρακτη συνεισφορά τόσο των «ικανοποιημένων εγωιστών» όσο και των ωφελιμιστών καπιταλιστών σε αυτή την κρίση έγινε περισσότερο φανερή παρά ποτέ, καθώς τα αλτρουιστικά αντανακλαστικά της αγοράς λειτούργησαν τελικά για το κοινό όφελος. Επιχειρηματίες όπως ο Τζακ Ντόρσεϋ[ii] (Twitter), o Μπιλ Γκέιτς, o Έλον Μασκ, ο Τζεφ Μπέζος και δεκάδες άλλοι εκατομμυριούχοι[iii] έχουν διαθέσει μέχρι σήμερα αθροιστικά, για την καταπολέμηση του Covid-19, μεγαλύτερα ποσά απ' ό,τι οι κυβερνήσεις των μεγάλων χωρών, αποκαλύπτοντας τελικά ένα νέο πρόσωπο «υπεύθυνου καπιταλισμού». Η ιδέα αυτού που έχει ονομαστεί «αποτελεσματικός αλτρουισμός» –και έχει γίνει ένα είδος «τρεντ» ανάμεσα στους νέους μεγιστάνες της Σίλικον Βάλεϋ– υποστηρίχθηκε από το ξεκίνημά της και εμπλουτίστηκε με στιβαρά επιχειρήματα από τον σύγχρονο Αυστραλό ωφελιμιστή φιλόσοφο Πίτερ Σίνγκερ [3]. 

Θέλεις να βοηθήσεις τον κόσμο; Αντί να σπαταλήσεις τον χρόνο σου, την ευφυΐα σου και την ενέργειά σου σε «συναισθηματικές αλτρουιστικές» πράξεις, που θα έχουν στην πραγματικότητα μηδαμινό αντίκτυπο στον κόσμο, αξιοποίησε τα ταλέντα σου, κέρδισε χρήματα και διάθεσε έστω και ένα μικρό ποσό κάθε μήνα για να βοηθήσεις αποτελεσματικότερα.

Ο Σίνγκερ, ένας από τους επιδραστικότερους στοχαστές της εποχής μας, ήδη από το 2013 σε μια εμβληματική ομιλία του στο TED[iv] επιχειρηματολογεί για το πώς, όλοι μας, μπορούμε να συμβάλουμε έμπρακτα ώστε να σώσουμε πολλά από τα 19.000 παιδιά που πεθαίνουν κάθε μέρα στον κόσμο λόγω της φτώχειας, ή κάποιους από τους εκατομμύρια άλλους ανθρώπους που υποφέρουν από την ίδια ή άλλη αιτία. Η ιδέα είναι απλή! Θέλεις να βοηθήσεις τον κόσμο; Αντί να σπαταλήσεις τον χρόνο σου, την ευφυΐα σου και την ενέργειά σου σε «συναισθηματικές αλτρουιστικές» πράξεις, που θα έχουν στην πραγματικότητα μηδαμινό αντίκτυπο στον κόσμο, αξιοποίησε τα ταλέντα σου, κέρδισε χρήματα και διάθεσε έστω και ένα μικρό ποσό κάθε μήνα για να βοηθήσεις αποτελεσματικότερα πολύ περισσότερους ανθρώπους που το έχουν ανάγκη. Αντί, για παράδειγμα, να γίνεις εθελόντρια νοσοκόμα στην Αφρική, κάνε κάτι παραγωγικό, πέτυχε και δώρισε ένα μέρος από τα εισοδήματά σου σε κατάλληλους σκοπούς για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των συνανθρώπων σου. 

Στην ιστοσελίδα 80000hours.org/[v], μια ψηφιακή πλατφόρμα συνδεδεμένη με το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η ομάδα του Γουίλ Μακάσκιλ κατευθύνει νέους απ' όλον τον κόσμο για το πώς είναι παραγωγικότερο και αποτελεσματικότερο να αξιοποιήσουν τα ταλέντα τους και τις 80.000 ώρες εργασίας που τους αναλογούν στη ζωή τους, για το καλό της ανθρωπότητας. Ο «αποτελεσματικός αλτρουισμός», μέσα στην πανδημία, αναδεικνύει ένα άλλο πρόσωπο της ελεύθερης αγοράς και δίνει ένα παράδειγμα για το πώς τα πράγματα μπορούν να γίνουν καλύτερα στην πράξη, χωρίς να περιμένει κανείς το κράτος, ως από μηχανής θεό, να δώσει λύσεις σε όλα τα προβλήματα. 

* Ο ΑΛΚΗΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας, επιστημονικός συνεργάτης 
και ερευνητής στο ΕΚΠΑ - https://alkisgounaris.gr/.


[i] Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ayn Rand εδώ.
[ii] Η σχετική λίστα του Bussines Insider με τους επιχειρηματίες, εδώ.
[iii] Η σχετική λίστα του Forbes με τους εκατομμυριούχους εδώ.
[iv] Μπορείτε να δείτε εδώ με ελληνικούς υπότιτλους την ομιλία του Πίτερ Σίνγκερ.

ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 
ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

[1] [2] [3]
alt

alt

alt alt alt
Ο Άτλας επαναστάτησε
Η αντίφαση
Αϋν Ραντ
Μτφρ. Χριστιάννα Σαμαρά
Ωκεανίδα



alt
Ο Άτλας επαναστάτησε
Το δίλημμα
Αϋν Ραντ
Μτφρ. Χριστιάννα Σαμαρά
Ωκεανίδα 



alt
Ο Άτλας επαναστάτησε
Η ταυτότητα
Αϋν Ραντ
Μτφρ. Χριστιάννα Σαμαρά
Ωκεανίδα 



alt
Anarchy, State
and Utopia

Robert Nozick
Blackwell 




alt
The most good you
can do

How Effective Altruism
Is Changing Ideas About
Living Ethically

Peter Singer
Yale University Press

alt 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

Ο κύκλος δοκιμίων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Johann Heinrich Wilhelm Tischbein με τίτλο “Goethe in der roemischen Campagna” (1786).

Γράφει ο Θεοδόσης Βολκώφ...

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

Για το βιβλίο του Βάτσλαβ Σμιλ «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Χρήστου Μπαρουξή. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ομολογώ ότι θα σήκω...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του μέλους της συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». Φωτογραφία: Areti Georgilis (facebook).

Επιμέλεια: ...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

...

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ