alt

Για το δοκίμιο της Σέρι Μπέρμαν «Το πρωτείο της πολιτικής – Η σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ού αιώνα» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Tου Θόδωρου Σούμα

Το δοκίμιο Το πρωτείο της πολιτικής της Αμερικανίδας καθηγήτριας Πολιτικών Επιστημών Σέρι Μπέρμαν είναι ένα βιβλίο συγκριτικής πολιτικής επιστήμης και ταυτόχρονα μια αφήγηση της ιστορίας του σοσιαλδημοκρατικού, σοσιαλιστικού κινήματος, του ορθόδοξου μαρξισμού, αλλά και του εθνικοσοσιαλισμού. Οι βασικοί άξονες του δοκιμίου της Μπέρμαν είναι ο ορθόδοξος, κλασικός μαρξισμός· η εμφάνιση του σοσιαλδημοκρατικού δημοκρατικού αναθεωρητισμού και η ιστορία του, με κυριότερες φιγούρες του τους Μπερνστάιν και Ζωρές· ο «επαναστατικός», «ριζοσπαστικός» αναθεωρητισμός ως συγχώνευση του εθνικισμού και του σοσιαλισμού, με βασικό εκπρόσωπο τον Σορέλ· η άνοδος του φασισμού στην Ιταλία και Γερμανία· η δημιουργική και εφευρετική σουηδική σοσιαλδημοκρατία και τέλος, η μεταπολεμική εποχή, με τον κεϋνσιανισμό και τον οικονομικό σχεδιασμό, την αλματώδη ανάπτυξη και σταθερότητα.

Οι μαρξιστικές πολιτικές δυνάμεις οδηγούνταν στο να αναμένουν την αναπόφευκτη καταστροφή του καπιταλισμού και τη βέβαιη έλευση του σοσιαλισμού, δηλαδή σε μια αδρανή στάση αναμονής και υποτίμησης της πολιτικής, της πολιτικής πρωτοβουλίας και παρέμβασης.

Ο κλασικός μαρξισμός, έτσι όπως κωδικοποιήθηκε από τον Ένγκελς και κατόπιν από τον Κάουτσκι, μας εξηγεί η Σέρι Μπέρμαν, υιοθετούσε την αιτιοκρατική και επιστημονικοφανή κοσμοθεώρηση του «ιστορικού υλισμού» ως κλειστού, πλήρους συστήματος ανάλυσης, ένα είδος επιστημονισμού που εξηγούσε όλες τις εξελίξεις στις κοινωνίες στη βάση των οικονομικών δυνάμεων και οικονομικών σχέσεων. Επίσης, ο κλασικός μαρξισμός ενστερνιζόταν ως αδήριτο, απόλυτο νόμο των κοινωνιών την ταξική πάλη. Ο ορθόδοξος ιστορικός υλισμός και η συνεχής, αναπόφευκτη ταξική πάλη καθόριζαν απόλυτα, δεσμευτικά, όλες τις εξελίξεις, παρελθούσες και κυρίως μελλοντικές. Κατά αυτόν τον τρόπο οι μαρξιστικές πολιτικές δυνάμεις οδηγούνταν στο να αναμένουν την αναπόφευκτη καταστροφή του καπιταλισμού και τη βέβαιη έλευση του σοσιαλισμού, δηλαδή σε μια αδρανή στάση αναμονής και υποτίμησης της πολιτικής, της πολιτικής πρωτοβουλίας και παρέμβασης. Την ανωτέρω κριτική στον ορθόδοξο μαρξισμό έκανε συστηματικά ο μεγάλος θεωρητικός του δημοκρατικού σοσιαλισμού στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, Έντουαρντ Μπερνστάιν.

Κριτική στην παθητική αναμονή των «τέλειων» συνθηκών που θα επιτρέψουν τη σοσιαλιστική επανάσταση έκανε και ο Λένιν, από μπολσεβίκικη, κομμουνιστική σκοπιά που αναβάθμισε τον ενεργό, καθοδηγητικό ρόλο του επαναστατικού κόμματος και υποτιμούσε και περιφρονούσε τον αγώνα για την κοινοβουλευτική δημοκρατία και τη διεύρυνσή της, την κατάκτηση ολοένα περισσότερων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών δικαιωμάτων, την οποία θεωρούσε τακτικό εργαλείο.

Ο Έντουαρντ Μπερνστάιν στη Γερμανία, και αντίστοιχα ο Ζαν Ζωρές στη Γαλλία, μέσα από τον έλεγχο των οικονομικοκοινωνικών ιστορικών εξελίξεων και των διαψεύσεων των μαρξιστικών προβλέψεων, μέσω των ιστορικοπολιτικών συμπερασμάτων και των επακόλουθων θεωρητικών αναζητήσεών τους, απομυθοποίησαν και επέκριναν τον παραδοσιακό μαρξισμό και τη σκληρή, άτεγκτη κομμουνιστική στρατηγική και έθεσαν τους όρους και τις βάσεις για το άνοιγμα και την οικοδόμηση της ενωτικής και πλουραλιστικής σοσιαλδημοκρατικής αντίληψης και πολιτικής πρακτικής. Ενωτικής πρακτικής που οδηγούσε στη διαταξική συνεργασία, στη συνεργασία με τις φιλελεύθερες και ριζοσπαστικές αστικές δυνάμεις για την προάσπιση της δημοκρατίας, για το άπλωμά της, θεωρώντας αυτή τη στρατηγική έναν σκοπό και όχι ένα μέσο, όχι μια βραχυπρόθεσμη και κοντόφθαλμη τακτική για προσεταιρισμό καινούργιων συμμάχων ως χρήσιμων ηλιθίων... Το βιβλίο της Μπέρμαν εκθέτει τις διαφωνίες του Μπερνστάιν με τις αναλύσεις του Μαρξ, του Ένγκελς και του Κάουτσκι.

European Social Democracy

Η σοσιαλδημοκρατία, μας λέει η Μπέρμαν, κατέκρινε τον οικονομισμό και την αδράνεια έναντι του καπιταλισμού, τόσο του φιλελευθερισμού όσο και του δογματικού μαρξισμού. Καταδίκασε και τις βίαιες, αντιδημοκρατικές μεθόδους τόσο του εθνικοσοσιαλισμού όσο και του ορθόδοξου, κομμουνιστικού μαρξισμού. Και αφού επικράτησε μετά τα σκληρά μαθήματα του μεσοπολέμου, της ναζιστικής κυριαρχίας και του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, συνέβαλε αποφασιστικά και καθοριστικά στη δημιουργία ενός καθεστώτος ευμάρειας, σταθερότητας, ειρήνης, κοινωνικοοικονομικών δικαιωμάτων και διευρυνόμενης, κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην πολύπαθη Ευρώπη. Η σοσιαλδημοκρατία θέσπισε και κατοχύρωσε το πρωτείο της πολιτικής έναντι της οικονομίας, στη θεώρηση και αντιμετώπιση των προβλημάτων της νεωτερικής κοινωνίας. Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας Γιώργος Σιακαντάρης μάς εξηγεί πως στην ουσία πρόκειται για το πρωτείο της δημοκρατίας, των αναγεννητικών δημοκρατικών διαδικασιών, και όχι απλά της πολιτικής, όπως εκτιμά η Μπέρμαν.

Η σοσιαλδημοκρατία, αναθεωρώντας τον μαρξισμό, μετατράπηκε στην πιο πετυχημένη ιδεολογία, η οποία μεταμόρφωσε την Ευρώπη του 20ού αιώνα και δη τη μεταπολεμική, σε τόπο ειρήνης, οικονομικής ισορροπίας κι ευμάρειας.

Οι σοσιαλδημοκράτες (και όχι οι ορθόδοξοι μαρξιστές), από τις αρχές του 20ού αιώνα αντιλήφθηκαν την ισχυροποίηση του εθνικισμού και άρα την πολιτική χρήση της κοινωνικής τάσης προς τον κοινοτισμό, αντιλήφθηκαν τις ανισότητες που προήγαγε ο καπιταλισμός και το ανεξέλεγκτο laisser faire των αγορών και γι’ αυτό επιδίωξαν να χρησιμοποιήσουν το κράτος ως δημοκρατικό μοχλό που θα διασφαλίζει κοινωνικές παροχές στους πολίτες και τους φτωχούς ειδικότερα, που θα θέτει όρια και έλεγχο στις ανεξέλεγκτες αγορές. Οι σοσιαλδημοκράτες επιδίωξαν και πραγματοποίησαν την αναμόρφωση των σχέσεων κράτους / αγορών / κοινωνίας, και των σχέσεων καπιταλισμού / δημοκρατίας / κοινωνικής σταθερότητας / ανάπτυξης. Η σοσιαλδημοκρατία, αναθεωρώντας τον μαρξισμό, μετατράπηκε στην πιο πετυχημένη ιδεολογία, η οποία μεταμόρφωσε την Ευρώπη του 20ού αιώνα και δη τη μεταπολεμική, σε τόπο ειρήνης, οικονομικής ισορροπίας κι ευμάρειας.

Μια πολύ σημαντική ιδέα που υποστηρίζει το έργο της Γ. Μπέρμαν –ιδέα που δέχτηκε αρκετές κριτικές– είναι ότι ο δημοκρατικός, αριστερός αναθεωρητισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός ως αντιδημοκρατικός, εθνικιστικός, «επαναστατικός» αναθεωρητισμός του μαρξικού αντικαπιταλισμού, είχαν ιστορικά και πολιτικά κοινή αφετηρία. Στη Γαλλία ο Σορέλ πρωτοστάτησε στη δημιουργία μιας αντικαπιταλιστικής εθνικιστικής άποψης. Τον ακολούθησαν o Βέλγος Χέντρικ ντε Μαν και ο Γάλλος Μαρσέλ Ντεά. Οι εθνικιστές που χρησιμοποιούσαν τον αντικαπιταλιστικό λόγο άρχισαν να διατυπώνουν, σε ολοένα εντονότερο τόνο, δριμεία κριτική κατά του φιλελεύθερου καπιταλισμού και της δημοκρατίας. Οι εθνικοσοσιαλιστές και φασίστες, στην Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία, υιοθέτησαν, όπως και οι δημοκρατικοί, σοσιαλδημοκράτες αναθεωρητές, την πρωτοκαθεδρία της πολιτικής και της κρατικής πολιτικής εξουσίας και παρέμβασης, για να διαμορφώσουν την οικονομία και την κοινωνία συνολικά, διαφοροποιούμενοι από τη φιλελεύθερη, ασύδοτη καπιταλιστική οικονομία. Κοινός τόπος του εθνικοσοσιαλισμού και της σοσιαλδημοκρατίας ήταν η πεποίθηση πως το κράτος οφείλει να ελέγξει τον καπιταλισμό χωρίς να τον καταστρέψει, πως πρέπει να αποφύγουν τον άκρατο οικονομικό φιλελευθερισμό και τον κομμουνισμό και πως εργάζονταν για το «κοινό καλό», τον «λαό» και το «έθνος». Η πολιτική εκτίμηση της Μπέρμαν είναι πως τόσο η σοσιαλδημοκρατία όσο και ο εθνικοσοσιαλισμός δημιουργήθηκαν ως αντιδράσεις στα αδιέξοδα του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού υπό την πρωτοκαθεδρία των αγορών, στα πλαίσια της ανάγκης επανασύνδεσης των πολιτών με τον κοινοτισμό, δηλαδή την ανάγκη τους να ανήκουν σε μια συγκροτημένη κοινότητα, εθνική, κοινωνική ή θρησκευτική. Όμως οι εθνικοσοσιαλιστές απάντησαν βίαια κι απολυταρχικά σε αυτές τις ανάγκες της εποχής του μεσοπολέμου, κηρύσσοντας τον πόλεμο στον φιλελευθερισμό και τη δημοκρατία, κραδαίνοντας τις σημαίες του σοβινισμού και της ξενοφοβίας.

Η Μπέρμαν διερευνά την εμφάνιση και την πορεία του Μουσολίνι από τις αναθεωρητικές σοσιαλιστικές ιδέες έως την οικοδόμηση της φασιστικής λογικής του. Μελετά αντίστοιχα τα προβλήματα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στον μεσοπόλεμο, την εκμετάλλευσή τους από τους ναζιστές στη Γερμανία και τη λαίλαπα της καταστροφικής, ολέθριας ανόδου τους στην εξουσία.

Η Μπέρμαν διερευνά την εμφάνιση και την πορεία του Μουσολίνι από τις αναθεωρητικές σοσιαλιστικές ιδέες έως την οικοδόμηση της φασιστικής λογικής του. Μελετά αντίστοιχα τα προβλήματα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στον μεσοπόλεμο, την εκμετάλλευσή τους από τους ναζιστές στη Γερμανία και τη λαίλαπα της καταστροφικής, ολέθριας ανόδου τους στην εξουσία.

Η σοσιαλδημοκρατία, όμως, επιδίωξε τη δημιουργία ενός πιο δίκαιου κράτους πρόνοιας, δημιουργώντας συνθήκες διεύρυνσης της δημοκρατίας, των ελευθεριών και των δικαιωμάτων. Γι’ αυτό και ο Ιταλός θεωρητικός Ροσέλι είδε τη διεύρυνση των ελευθεριών και των δημοκρατικών δικαιωμάτων σαν μια αναγκαία κι ωφελιμότερη πορεία που θα οδηγούσε, με φυσικό τρόπο, στον δημοκρατικό σοσιαλισμό, δηλαδή στη σοσιαλδημοκρατία ως νόμιμο κληρονόμο του πολιτικού φιλελευθερισμού, σε μια σύνθεση των δύο σχολών σκέψης.

Εκεί που η σοσιαλδημοκρατία, το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα (SAP) ήρθαν στην εξουσία και κυβέρνησαν με πολύ πετυχημένο τρόπο για πολλά χρόνια, ήταν η Σουηδία. Το SAP είχε εμπνευσμένους, ρηξικέλευθους ηγέτες και θεωρητικούς (Μπράντινγκ, Ντάνιελσον, Χάνσον, Μέλερ, Κάρλεμπυ, Βίγκφορς, Ερλάντερ, Πάλμε, κ.ά.), οι οποίοι έβλεπαν μακριά και σε βάθος τα κοινωνικά δεδομένα. Υποστήριξαν από την αρχή τα δημοκρατικά δικαιώματα χωρίς να τα σνομπάρουν όπως οι ορθόδοξοι μαρξιστές κομμουνιστές, προώθησαν το δικαίωμα της καθολικής ψήφου, τον εκδημοκρατισμό του σουηδικού πολιτικού συστήματος, τις κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις ως πρωταρχικά κι ουσιαστικά ωφέλιμες, την αγροτική μεταρρύθμιση, την πολιτική και κοινωνική συνεργασία με την αγροτική τάξη, τη μεσαία τάξη και τους εξασκούντες πνευματική εργασία και απαρνήθηκαν τη μαρξιστική κατάργηση της ιδιοκτησίας και, βαθμιαία, των εθνικοποιήσεων. Ήδη από την έντονα προβληματική εποχή του μεσοπολέμου, το σουηδικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα SAP υιοθέτησε ιδέες και οράματα που υπερασπίζονταν οι δεξιοί, ριζοσπάστες εθνικιστές, «λαός» (και όχι εργατική τάξη) και «έθνος», καθώς και «εθνική ενότητα» και «κοινωνική αλληλεγγύη». Ενώ στις άλλες χώρες του μεσοπολέμου η ριζοσπαστική, εθνικοσοσιαλιστική δεξιά εκμεταλλεύτηκε την ανασφάλεια και τη δίψα του λαού για σταθερότητα και κοινωνική αλληλεγγύη, στη Σουηδία ήταν το SAP που πρωτοστάτησε σε αυτά τα λαϊκά αιτήματα και τους σχετικούς αγώνες... Συνέλαβαν και προώθησαν την –προερχόμενη από την εθνικιστική δεξιά– αντίληψη της Σουηδίας ως «μεγάλου σπιτιού του λαού». Εργάστηκαν για να αποκαταστήσουν τον σεβασμό στον κοινοβουλευτισμό και να προασπίσουν τη δημοκρατία, να δημιουργήσουν ένα μεγάλο κόμμα του λαού και όχι απλά της εργατικής τάξης. Οι κοινοτιστικές και οι εθνικιστικές εκκλήσεις συνδέθηκαν πολιτικά με το SAP, υπεξαιρέθηκαν από τη δεξιά και αξιοποιήθηκαν από το SΑΡ, που τους προσέδωσε το δικό του πολιτικό νόημα. (Κάτι παρόμοιο κάνει σήμερα ενστερνιζόμενο αυστηρές επιλογές σχετικά με τη διόγκωση της μετανάστευσης.) Επίσης, το SΑΡ προωθούσε πλέον οικονομικές μεταρρυθμίσεις που συνέβαλαν στην οικονομική ανάπτυξη, στην αύξηση της συνολικής οικονομικής πίτας και της παραγωγής, ακόμη στην αύξηση του κρατικού κοινωνικού ελέγχου της οικονομίας και των αγορών, της παραγωγής και της διανομής των πόρων και των αγαθών, χωρίς να προωθεί τις, παραδοσιακές στην αριστερά, εθνικοποιήσεις. Το SΑΡ διέδωσε, ουσιαστικά, μια κεϋνσιανή οικονομική αντίληψη, αρχικά μέσω του ηγέτη του Βίγκφορς, που θέλησε να τονώσει την οικονομία, τη συνολική ζήτηση και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, για να αντιμετωπιστεί η οικονομική κρίση. Επεδίωξε τη συνεργασία των επιχειρηματιών και του κράτους. Βασικό μέλημα του SΑΡ ήταν οι Σουηδοί να νιώσουν ασφαλείς, ικανοποιημένοι και χορτάτοι στα πλαίσια της κοινοβουλευτικής δημοκρατικής πολιτείας.

Το έργο της Σέρι Μπέρμαν, αν και είναι δοκίμιο, διαβάζεται ευχάριστα, έχοντας ένα αφηγηματικό ύφος που θυμίζει πεζογράφημα. Η Μπέρμαν αρθρώνει την ιστορική διήγηση του βιβλίου της ανά κεφάλαιο και η αφήγησή της ρέει και διαβάζεται εύκολα. Οι ιστορικές αναδρομές, τα πορτρέτα καθοριστικών πρωταγωνιστών της πολιτικής και της θεωρίας και τα πολιτικά συμπεράσματα συναρθρώνονται σε ένα ελκυστικό σύνολο που διεγείρει το ενδιαφέρον του θεατή να συνεχίσει την ανάγνωση.

* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας βιβλίων για τον κινηματογράφο και κριτικός κινηματογράφου.
Τελευταίο του βιβλίο, το δοκίμιο «Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες» (εκδ. Αιγόκερως).

 Στην κεντρική εικόνα, ο Σουηδός πρωθυπουργός Olof Palme (αριστερά) σε χειραψία με τον επικεφαλής του Εργατικού Κόμματος Peter Shore στη Βουλή των Κοινοτήτων στις 7 Απριλίου 1970.

altΤο πρωτείο της πολιτικής
Η σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ού αιώνα
Σέρι Μπέρμαν
Μτφρ. Ελένη Αστερίου
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2014
Σελ. 544, τιμή εκδότη €15,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Για το βιβλίο του Jonathan Franzen «Το τέλος του τέλους της γης» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός). «Πώς μπορούμε να βρούμε νόημα στις πράξεις μας, όταν ο κόσμος μοιάζει να οδηγείται στο τέλος του;»

Της Άννας Λυδάκη

...
Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών, του Αλεξάντερ Ρόζενμπεργκ

Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών, του Αλεξάντερ Ρόζενμπεργκ

Για τη μελέτη του Alexander Rosenberg «Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Η φιλοσοφία και οι επιστήμες του ανθρώπου σήμερα: ένας επίκαιρος διάλογος

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«1821-2021: Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης», του Κώστα Κουτσουρέλη

«1821-2021: Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης», του Κώστα Κουτσουρέλη

Για τον τόμο «1821-2021: Η Ελλάς των Ελλήνων. Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης, Μια παράκαιρη ανθολογία του Κώστα Κουτσουρέλη», ο οποίος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. Κεντρική εικόνα © Έργο του Χρήστου Μποκόρου από την έκθεση «Ηρωικά Αναστάσιμα».

Της Διώνης Δημητρι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Μια μέρα σαν σήμερα, 17 Απριλίου 1916, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης

Του Λεωνίδα Καλούση

Αυτός ο μικρός θεός που μιλά

Ο ποιητής
Αυτός ο αθώος
Αυτός ο μάγος
Ο θαυματοποιός
Ο μυστηριώδη...



Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1844, γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συγγραφέας και κριτικός, βραβευμένος με Νόμπελ το 1921, Ανατόλ Φρανς. 

Του Λεωνίδα Καλούση 

Ο Ζακ Φρανσουά Ανατόλ-Τιμπώ γεννήθηκε σε μια οικογένεια από γονείς μέτριας μόρφωσ...

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Για το μυθιστόρημα του William M. Kelley «Ένας διαφορετικός τυμπανιστής» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Καθαριστήριο στην οδό Φίλμορ, στο Χάρλεμ τη δεκαετία του '50. David Johnson/Harlem of the West©

Του Διονύση Μαρίνου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ