Τα παιδιά του Μαρή και τα παιδιά του Νέσμπο (ΙΙ)

Στον Βυθισμένο ουρανό της Κικής Τσιλιγκερίδου ένας αυτοδύτης ανακαλύπτει ένα τζιπ βουλιαγμένο μέσα στη θάλασσα, στην περιοχή Δικαστικά του Μαραθώνα. Μέσα στο όχημα, οι δύτες της αστυνομίας θα βρουν το πτώμα της Ξένιας Χατζή. Πρόκειται για ατύχημα ή αυτοκτονία, με δεδομένο ότι η ιατροδικαστική έκθεση αποκαλύπτει πως η νεκρή είχε καταναλώσει ένα ολόκληρο κουτί με υπνωτικά;

Όσο περίεργη είναι φυσιογνωμικά –πολύ χλομή, με ανυπότακτα κοντά κόκκινα μαλλιά, φοράει μαύρα γυαλιά μέρα και νύχτα– τόσο ικανή αποδεικνύεται στη δουλειά της, κερδίζοντας τον σεβασμό του προϊσταμένου της αλλά και των υφισταμένων και βοηθών της.

Την υπόθεση θα αναλάβει η Τέταρτη Ομάδα του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ζωής και Ιδιοκτησίας, επικεφαλής της οποίας είναι η νεοφερμένη στην Ελλάδα αστυνόμος Στέλλα Άνταμς. Η Στέλλα, η οποία έχει μόλις επιστρέψει από τις ΗΠΑ όπου υπηρετούσε στην αντιτρομοκρατική υπηρεσία του FBI, κουβαλάει μαζί της πολλά φαντάσματα. Μονήρης και εσωστρεφής, ζει μια περίεργη ζωή που γεννάει ερωτήματα στον αναγνώστη: όλα αυτά συμβαίνουν πράγματι ή διαδραματίζονται μόνο στη φαντασία της Στέλλας; Όσο περίεργη είναι φυσιογνωμικά –πολύ χλομή, με ανυπότακτα κοντά κόκκινα μαλλιά, φοράει μαύρα γυαλιά μέρα και νύχτα– τόσο ικανή αποδεικνύεται στη δουλειά της, κερδίζοντας τον σεβασμό του προϊσταμένου της αλλά και των υφισταμένων και βοηθών της. Η Στέλλα αρνείται τις εύκολες απαντήσεις και σκαλίζει την υπόθεση του θανάτου της Χατζή, βάζοντας σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα και τη ζωή της. Η διαλεύκανση της υπόθεσης προσφέρει μια ανάσα στη Στέλλα, πριν συνεχίσει την πάλη με τους δαίμονές της.

Αρκετές φορές έχει διατυπωθεί το ερώτημα γιατί, ενώ έχουμε κατακλυστεί από αμέτρητους άρρενες αστυνομικούς στο Τμήμα Εγκλημάτων κατά Ζωής και Ιδιοκτησίας, μέχρι πολύ πρόσφατα υπήρχε μία μόνο μυθιστορηματική Ελληνίδα αστυνόμος: η χυμώδης αστυνόμος Τρύπη του Γρηγόρη Αζαριάδη. Η Στέλλα Άνταμς της Κικής Τσιλιγκερίδου είναι η δεύτερη (αν μου έχει διαφύγει κάποια, παρακαλώ να με διορθώσετε) και είναι μια ηρωίδα κόντρα σε όλα τα κλισέ. Δεν είναι το αρνητικό ή το κακέκτυπο των αρρένων συναδέλφων της, δεν χρησιμοποιεί το φύλο της για να ελιχθεί ή για να πετύχει αυτό που θέλει. Ούτε υιοθετεί μια περσόνα ακίνδυνη, αποφεύγοντας τις συγκρούσεις. Το αντίθετο, θα έλεγα. Είναι η απάντηση στην ερώτηση πώς θα ήταν η Λίζμπεθ Σαλάντερ αν είχε αποφασίσει να καταταγεί στην αστυνομία.

Εκτός από τη σκιαγράφηση αυτής της εντελώς πρωτότυπης ηρωίδας, η συγγραφέας περιγράφει με θαυμάσια δουλεμένη γλώσσα μια δυστοπική Αθήνα όπου βρέχει ακατάπαυστα, μια πόλη που ενώ είναι ρεαλιστική, νομίζεις ότι αποτελεί σκηνικό από ταινίες του Ridley Scott: το Blade Runner ή το Black Rain. Η Στέλλα Άνταμς κυκλοφορεί μ’ ένα σακατεμένο αμάξι, στο οποίο κοιμάται αγκαλιά μ’ έναν αδέσποτο σκύλο. Τις σπάνιες φορές που κοιμάται. Πίνει βότκα, φοράει διαρκώς τα μαύρα γυαλιά της και φοβάται τη χαλάρωση του ύπνου που ανοίγει τις πόρτες για να εισβάλουν τα τέρατα.

Παρά τις επιρροές από την αισθητική των κόμικς, η αφήγηση είναι λογοτεχνική, όπως και η ηρωίδα. Ένας χαρακτήρας τρισδιάστατος, ανθρώπινος, ευάλωτος και συγχρόνως αυτοκαταστροφικός.

Τέρατα που προέρχονται από το παρελθόν της, τέρατα που είναι οι ύποπτοι για τον φόνο της Ξένιας Χατζή. Τέρατα ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, θύματα μιας ανελέητης οικονομικής κρίσης ή ηθικοί αυτουργοί της κρίσης αυτής που τώρα τους μαστίζει; Ο χρεοκοπημένος πρώην σύζυγος της νεκρής, ο ζιγκολό εραστής της, σχεδόν όλοι οι άνθρωποι του περιβάλλοντός της. Όλοι αποπνέουν σήψη μόλις τους πλησιάσεις. Η Τσιλιγκερίδου σχεδιάζει χαρακτήρες και χώρους που προβάλλουν αληθοφανείς μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, ο οποίος τους ψηλαφεί και τους μυρίζει, τον κάνουν να ανατριχιάζει από φρίκη και τρόμο. Παρά τις επιρροές από την αισθητική των κόμικς, η αφήγηση είναι λογοτεχνική, όπως και η ηρωίδα. Ένας χαρακτήρας τρισδιάστατος, ανθρώπινος, ευάλωτος και συγχρόνως αυτοκαταστροφικός. Αποφεύγοντας τον πουριτανισμό που διαπνέει ενίοτε την περιγραφή των γυναικών στα ελληνικά αστυνομικά βιβλία, η Στέλλα Άνταμς έχει τσαμπουκά, κάνει άγριο σεξ και ρίχνει ξύλο, όταν χρειαστεί.

Έξοχη φιγούρα ο Νάσος Παπαδάκης, ο χάκερ της Τέταρτης Ομάδας, γνωστός με το παρατσούκλι R2D2. Μερικές από τις πιο απολαυστικές σκηνές του βιβλίου περιέχουν τις προσπάθειες της Στέλλας να του αποσπάσει τις πληροφορίες που του έχει αναθέσει να βρει.

Το βιβλίο είναι ο πρώτος τόμος μιας τριλογίας κι εδώ πρέπει να διατυπώσω μία απορία: πόσο ακόμα θα αντέξει η συγγραφέας να βασανίσει την ηρωίδα της; Η Στέλλα Άνταμς ξυπνάει εντός μας αναμνήσεις του παιδιού που δυσκολευόταν να επικοινωνήσει με τους συμμαθητές του στο σχολείο, του πλάσματος με το τυραννισμένο βλέμμα που δεν αντιδρούσε στην τρυφερότητα, γιατί έκρυβε μια πολύ βαθιά πληγή.

Κική Τσιλιγκερίδου - Αντώνης Γκόλτσος

Οι Σκοτεινές Υποθέσεις είναι μια συλλογή από διηγήματα με νουάρ ατμόσφαιρα, όπως την εννοεί και τη διαχειρίζεται καθένας από τους επτά συγγραφείς του βιβλίου. Αντιγράφω από το οπισθόφυλλο: «Πώς στεγάζεις, μεταξύ εξώφυλλων, συγγραφικά στυλ που ανήκουν στους αντίποδες;... Η υπνωτιστική γραφή του Σέργιου Γκάκα, στο Οι έρωτες είναι χαμένα βήματα, ζευγάρι με το γωνιώδες ύφος της Νίνας Κουλετάκη, στο Ε94, ή η πολεμική γραφή του Γρηγόρη Αζαριάδη, στο Τελευταία έξοδος... Στρώμη, απέναντι στο ήπιο νουάρ του Φίλιππου Φιλίππου, στο Ο παππούς με τον άσπρο σκύλο, ή η αθηναϊκή κραυγή της Έλενας Χουσνή, στο Βουίζει η ψυχή μου, σε αντίστιξη με τη μαχόμενη οικολογική συνείδηση του Κώστα Μουζουράκη, στο Ο κόκκινος λύκος και το μελλοντολογικό νουάρ του Αντώνη Γκόλτσου, στο Η επιστροφή ή Το τέρας στο πατάρι».

Οι καλοί και οι κακοί μπερδεύονται –όπως συμβαίνει συχνά στο neopolar– και το αιματοβαμμένο τέλος θυμίζει γουέστερν σπαγγέτι, κι αναμφίβολα την Άγρια Συμμορία του Πέκινπα.

Στο «Τελευταία έξοδος... Στρώμη», ο Γρηγόρης Αζαριάδης στήνει μια αιματηρή hardboiled/neopolar ιστορία, όταν σμίγει τους δρόμους τριών παραβατικών σ’ ένα ορεινό χωριό της Φωκίδας, στις βόρειες παρυφές της Γκιώνας. Οι καλοί και οι κακοί μπερδεύονται –όπως συμβαίνει συχνά στο neopolar– και το αιματοβαμμένο τέλος θυμίζει γουέστερν σπαγγέτι, κι αναμφίβολα την Άγρια Συμμορία του Πέκινπα.

Στον «Κόκκινο λύκο», ο Κώστας Μουζουράκης επανέρχεται στις δικές του συνισταμένες που απολαμβάνουμε όσοι τον παρακολουθούμε πιστά. Ένα οικολογικό θρίλερ χτίζεται σταδιακά γύρω από τις ιστορίες των παππούδων που απαθανατίζει ο συγγραφέας, δίνοντας τον λόγο στους ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ ευκαιρία στον δημόσιο λόγο. Αναμνήσεις ληστών πριν από τον πόλεμο μπλέκονται με δράματα του Εμφυλίου που φτάνουν ανεκδίκητα ως τη σύγχρονη εποχή. Η αξία της διατήρησης της φύσης ως υπέρτατου αγαθού κι ένας ήρωας-καμικάζι, έτοιμος να θυσιαστεί για να σώσει τα βουνά μαζί με όλη τη χλωρίδα και την πανίδα τους. Το δράμα εκτυλίσσεται στην Όθρυ και το τέλος είναι ηρωικό και πένθιμο.

Σε τελείως άλλη ατμόσφαιρα κινείται το διήγημα του Σέργιου Γκάκα «Οι έρωτες είναι χαμένα βήματα». Διαδραματίζεται στη σύγχρονη Αθήνα, αν και η αρχή της ιστορίας ξεκινάει μία δεκαετία νωρίτερα. Ήρωας είναι ο Συμεών Πιερτζοβάνης, ο δικηγόρος που έχουμε γνωρίσει στα προηγούμενα μυθιστορήματα του συγγραφέα, του πιο τσαντλερικού της συλλογής. Τσιγάρα και ποτά, ατάκες που συνδυάζουν τον παλιομοδίτικο ρομαντισμό με τον πιο αιχμηρό κυνισμό, κι εδώ επιτέλους, οι κακοί τιμωρούνται όπως τους αξίζει. Έστω καθυστερημένα.

...οι απλοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας είναι ικανοί να διαπράξουν έγκλημα για να προστατεύσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα...

Ο Φίλιππος Φιλίππου στον «Παππού με τον άσπρο σκύλο» σκιαγραφεί μια ρεαλιστική σύγχρονη Αθήνα, με ρεαλιστικούς κι ανθρώπινους ήρωες. Ο Στάθης, δημοσιογράφος και συγγραφέας, ως άλλος νουάρ ήρωας, θα σώσει μια απλή φοιτήτρια, την Πετρούλα, από την επίθεση ενός τσαντάκια. Η κοπέλα, η οποία κατοικεί σε μια συνηθισμένη γειτονιά στο Νέο Ηράκλειο, θα τον γνωρίσει στην οικογένειά της και ο Στάθης θα μπλέξει στα προβλήματά τους οικειοθελώς. Αλλά επειδή και οι απλοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας είναι ικανοί να διαπράξουν έγκλημα για να προστατεύσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, ο συγγραφέας επιφυλάσσει μια έκπληξη/ανατροπή στο τέλος της ιστορίας.

Οι δύο κυρίες της συλλογής έχουν γράψει από ένα διήγημα με βαθύτατα κοινωνικό και ανθρώπινο περιεχόμενο. Η Νίνα Κουλετάκη στο «Ε94» δεν διστάζει να περιγράψει με φρικιαστικές λεπτομέρειες την τύχη των αμέτρητων γυναικών που πέρασαν από την Αλβανία στην Ελλάδα και βρέθηκαν σεξουαλικές σκλάβες των πιο σκληρών συμπατριωτών τους και των Ελλήνων συνεργατών τους. Ο μοιραίος χαρακτήρας της τύχης τους τρομάζει τον αναγνώστη περισσότερο από το έγκλημα καθαυτό. Η Έλενα Χουσνή στο «Βουίζει η ψυχή μου...» αφηγείται με ποιητική γραφή και τεράστια κατανόηση τη ζωή ενός άστεγου στη σημερινή Αθήνα και το οργανωμένο σχέδιό του να εκδικηθεί τις νεοφασιστικές ομάδες που δρουν ανεξέλεγκτες στις γειτονιές της πόλης, σκοτώνοντας άστεγους, ανήμπορους, πρεζάκια. Κι εδώ ο αναγνώστης κλείνει το βιβλίο μ’ ένα μικρό χαμόγελο αισιοδοξίας, έστω κι αν ο Δαβίδ σκοτώνει τον Γολιάθ. Χρειαζόμαστε την ελπίδα ότι ο δράκος θα ηττηθεί, μια στο τόσο, για να πάμε παρακάτω.

Κεντώντας την ιστορία με θαυμάσια γλωσσικά τεχνάσματα, ο συγγραφέας συγκεντρώνει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία (τολμώ να εικάσω), σ’ αυτή την ιστορία αυθεντικού πάθους για την τέχνη της φωτογραφίας.

Τέλος, η νουβέλα του Αντώνη Γκόλτσου με τίτλο «Η Επιστροφή ή το Τέρας στο Πατάρι» είναι μια μελλοντολογική δυστοπική ιστορία που προβλέπει τη διεθνή κατάσταση σε καμιά εικοσαριά χρόνια. Με επιρροές από τον Κάφκα και τον Όργουελ, ο συγγραφέας περιγράφει ένα σύστημα ο τα πάνθ’ ορά. Και στο οποίο ακόμα και οι έννοιες των λέξεων έχουν αλλοιωθεί, η τέχνη επιτρέπεται μόνο ως απλή απεικόνιση της πραγματικότητας και οι επικίνδυνοι είναι οι συνταξιούχοι, οι οποίοι κουβαλούν ακόμα αναμνήσεις της παλιάς εποχής. Κεντώντας την ιστορία με θαυμάσια γλωσσικά τεχνάσματα, ο συγγραφέας συγκεντρώνει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία (τολμώ να εικάσω), σ’ αυτή την ιστορία αυθεντικού πάθους για την τέχνη της φωτογραφίας. Εξαιρετική ιδέα το «κύκλωμα της αναλογικής» – φωτογραφίας, φυσικά. Και οι διάλογοι μεταξύ του ήρωα Κ και της φίλης του, της αρχιτεκτόνισσας, θίγουν αμέτρητα θέματα που έχουν σχέση με τη ζωή, την τέχνη, την καλλιτεχνική ακεραιότητα, την ανάγκη έκφρασης κάθε ανθρώπου.

* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο της, το μυθιστόρημα «Η συχνότητα του θανάτου» (εκδ. Μεταίχμιο).

→ Στην κεντρική εικόνα illustration © Yasuiwain.

Βυθισμένος ουρανός
Κική Τσιλιγκερίδου
Bell 2019
Σελ. 392, τιμή εκδότη €9,90

Σκοτεινές Υποθέσεις
Γρ. Αζαριάδης, Σ. Γκάκας, Α. Γκόλτσος, Ν. Κουλετάκης, Κ. Μουζουράκης, Φ. Φιλίππου, Ε. Χουσνή
Κύφαντα 2018
Σελ. 496, τιμή εκδότη €16,50