alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ανδρέα Μήτσου «Ο Ορφέας και ο Ανδρέας» (εκδ. Καστανιώτης).

Του Διονύση Μαρίνου

Πολλάκις δοκιμασμένος στη μικρή φόρμα, ο Ανδρέας Μήτσου έχει δώσει ατόφια δείγματα του πώς αντιλαμβάνεται τη ζεύξη του ρεαλιστικού επιφαινόμενου με τα εξωλογικά απεικάσματα που προσφέρει τούτος ο κόσμος. Αναγκαίο δάνειο από τίτλο παλαιάς του συλλογής διηγημάτων, έτσι ώστε να γίνει ακόμη πιο κατανοητή η «ένωση»: πρόκειται για ιστορίες συμπτωματικού ρεαλισμού.

Το ύφος του, λαξευμένο με περισσή λιτότητα και ακρίβεια, σπάνια ξεπέφτει σε ποιητικές ενατενίσεις. Πρόκειται για ένα ολότελα δικό του σύμφυρμα γλώσσας όπου το ρεαλιστικό δείχνει να υπερέχει στα σημεία, την ίδια στιγμή που το παράλογο του σκάβει με επιμέλεια όλα τα θεμέλια. Το αποτέλεσμα, σχεδόν πάντα, είναι εξόχως ζωντανό.

Θα έλεγε κανείς πως αυτό που διερευνά συχνά πυκνά ο Μήτσου είναι ο παρακείμενος κόσμος, ο ασύνορος, ο μη έχων όρια μεταξύ της πραγματικότητας και του ονείρου. Την ίδια στιγμή, όμως, το ύφος του, λαξευμένο με περισσή λιτότητα και ακρίβεια, σπάνια ξεπέφτει σε ποιητικές ενατενίσεις. Πρόκειται για ένα ολότελα δικό του σύμφυρμα γλώσσας όπου το ρεαλιστικό δείχνει να υπερέχει στα σημεία, την ίδια στιγμή που το παράλογο του σκάβει με επιμέλεια όλα τα θεμέλια. Το αποτέλεσμα, σχεδόν πάντα, είναι εξόχως ζωντανό. Το υπερρεαλιστικό στοιχείο επελαύνει, ενώ η αντικειμενική υπόσταση των πραγμάτων διαθλάται και μεταστοιχειώνεται. Ενδιαφέρουσα, δε, είναι ακόμη και η επιλογή των θεμάτων του. Σχεδόν ποτέ δεν εκκινούν από μια μεγάλη ιδέα, ούτε από κάποιο παρανάλωμα εννοιών και αισθήσεων. Μοιάζει ο βατήρας να έχει τοποθετηθεί στην κοινή αρχή, στο πιο ταπεινό ξεκίνημα. Τίποτα το εκκεντρικό ή το τόσο διφορούμενο δεν σε προδιαθέτει για τις μεταστροφές-περιστροφές που θα πάρει η ιστορία και ο πυρήνας (κυρίως αυτός) των γεγονότων. Διότι μπορεί οι ιστορίες του Μήτσου να θέλγουν, όντως το κάνουν, για την επινοητικότητά τους, ωστόσο το κυρίαρχο αποτέλεσμά τους δεν είναι το τι ακριβώς συνέβη, αλλά το πώς. Τούτος ο αλλόκοσμος/αλλόκοτος τροπισμός είναι που τις κάνει ιδιαίτερες και σφύζουσες.

Είναι αλήθεια πως από βιβλίο σε βιβλίο έχει δοκιμάσει τεχνικές, διαφορετικές οπτικές γωνίες και θέματα. Αυτό που δεν έχει αφήσει ποτέ να χαθεί από την υπόσταση της γραφής του είναι το λοξοκοίταγμα, η άλλη ματιά στην πραγματικότητα. Πρόκειται για δική του επινοημένη ετερότητα μπρος σε μια ομοιοτυπία που φαίνεται να τον πνίγει και να την αποκρούει με σθεναρότητα. Τι ακριβώς υπάρχει σε τούτα τα 18 διηγήματα που συγκροτούν τη συλλογή που δεν το έχουμε ξαναδεί ή δεν το περιμέναμε να συμβεί; Η κατακτημένη αίσθηση δεν έχει χαθεί, ο τροπισμός δεν έχει αλλοιωθεί. Επειδή, όμως, αυτό δεν αρκεί, αξίζει να τονιστεί πως η παρούσα συλλογή φέρνει στην επιφάνεια δύο ζητήματα τεχνικής και ουσιαστικής τάξεως. Είναι, όντως, διηγήματα με την έννοια της αυτονομίας των ιστοριών και της αυθυπαρξίας των ηρώων ή μήπως έχουμε να κάνουμε με μια εκδοχή του επονομαζόμενου κύκλου διηγημάτων; Κάτι σαν αυτό που έλεγε ο Κώστας Ταχτσής (αναφερόμενος στα Ρέστα) ως μυθιστόρημα-αλυσίδα. Η αίσθηση που αποκομίζει κανείς διαβάζοντας με «ορθόδοξο» τρόπο τα διηγήματα (το ένα έπειτα από το άλλο με την ακολουθία που έχουν εκδοθεί) είναι ότι ένα κοινό νήμα τα δένει. Άλλοτε είναι ο πρωταγωνιστής, ο τόπος, η κοινή προβληματική ή έστω το ύφος και η ανάπτυξη. Μπορεί το όλον να μη διαμορφώνει έναν ολοκληρωμένο μυθιστορηματικό καμβά (προφανώς και δεν ήταν αυτή η πρόθεση του Μήτσου), ωστόσο η ενιαία γραμμή που συγκεντρώνει τις ιστορίες σε μια –ίδια– όχθη δεν σπάει ούτε καταλύεται.

Οι ήρωες του Μήτσου δεν φέρουν μόνο… ανθρώπινη δορά. Ζώα κάθε λογής, έντομα και ερπετά κάνουν την εμφάνισή του οικοδομώντας μια άλλου τύπου γέφυρα μεταξύ ετερώνυμων όντων.

Μεταξύ απώτατου παρελθόντος (υπάρχει καταβύθιση έως και στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου) και αφηγηματικού παρόντος, οι ήρωες του Μήτσου ρέπουν προς μια ενδιάμεση κατάσταση βιωτής. Ούτε στην πραγματική πραγματικότητα κινούνται ούτε και είναι αμιγώς αφομοιωμένοι από το ανοίκειο. Και είναι αυτή η περιοχή της ανοικείωσης που κάνει τα διηγήματα της συλλογής να ξεφεύγουν πλήρως από την αφηγηματική τους αρχή και να εκτινάσσονται σε άλλες περιοχές. Οι ήρωες του Μήτσου δεν φέρουν μόνο… ανθρώπινη δορά. Ζώα κάθε λογής, έντομα και ερπετά κάνουν την εμφάνισή του οικοδομώντας μια άλλου τύπου γέφυρα μεταξύ ετερώνυμων όντων. Ιδιαιτέρως στο εκτενέστερο –και ίσως ομορφότερο– διήγημα της συλλογής, σε αυτό που έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο, ο Ορφέας είναι ένας σκύλος που καταφέρνει να συνομιλήσει στην ίδια γλώσσα με τον Ανδρέα της ιστορίας. Μόνο που είναι περικυκλωμένοι από την ακατανοησία μιας σύγχρονης Βαβέλ που τους αποξενώνει (ιδού ξανά το στοιχείο της ανοικείωσης). Τα σκυλιά έχουν την τιμητική τους στις ιστορίες. Άλλοτε ως θύματα, άλλοτε ως θύτες κι άλλοτε με τη μεταφυσική τους διάσταση. Ομοίως παρελαύνουν γάτες, βάτραχοι, φίδια, έντομα, και διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στις ιστορίες (μοιάζουν ενίοτε με συμπρωταγωνιστές ή με αφορμές για να λεχθούν πράγματα στον κόσμο των ανθρώπων). Οι υπαρξιακές διερωτήσεις γειτνιάζουν με την αναζήτηση μιας καίριας γλώσσας την οποία αναζητούν συγγραφέας και κοινοί άνθρωποι για να συνεννοηθούν και να εννοήσουν τον κόσμο που τους περιβάλλει, ενώ δεν λείπουν οι ερωτικές εκχυμώσεις που έπειτα από χρόνια χωρισμού συνεχίζουν να δημιουργούν εσωτερικές και εξωτερικές παρενέργειες.

Η συλλογή είναι μια άσκηση στη λιτότητα μέσων. Ορισμένα διηγήματα είναι, τωόντι, ολιγοσέλιδα. Κάτι που σημαίνει πως η κάθε λέξη και η κάθε πρόταση έχουν διπλή σημασία ως καταστάλαγμα ακριβής πύκνωσης. Ο Μήτσου συνεχίζει από βιβλίο σε βιβλίο να δένει κόμπους κι όχι να τους χαλαρώνει ή να τους λύνει. Τουτέστιν: να θέτει συνεχώς ερωτήματα δίχως να προσφέρει απαντήσεις. Όπως ακριβώς οφείλει να πράττει η λογοτεχνία και ο συγγραφέας που δεν ακκίζεται με το υλικό του.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).

 Στην κεντρική εικόνα πίνακας του © Rinalds Vanadziņš.


altΟ Ορφέας και ο Ανδρέας
Ανδρέας Μήτσου
Καστανιώτης 2018
Σελ. 176, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΜΗΤΣΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τατιάνας Κίρχοφ «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές έχουν περάσει πολλές φορές το κατώφλι κι έχου...

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Εσπίριτου «Το παιχνίδι της Άγρας» (εκδ. Κίχλη) – το «είναι», το «φαίνεσθαι» και η γραφή.

Της Διώνης Δημητριάδου

«“Καμιά φορά κλείνω τα μάτια και ονειρεύομαι”, είπε ο Μάρλοου. “Βλέπω τη ζωή μας ν’ αλλά...

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Για το μυθιστόρημα της Μαρίας Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Βέη

«...ν’ ακολουθήσει τις ίδιες τις μεταφορές του».
...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Στο πλαίσιο της σειράς ψηφιακών συζητήσεων της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση για την ελληνική κοινωνία: SOCIETY UNCENSORED. Στις 25 Νοεμβρίου 2020, και ώρα 12:00, στην Παγκόσμια Hμέρα για την Εξάλειψη της Βίας Κατά των Γυναικών.

Επιμέλεια: Book Press

...
Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Για το βιβλίο της Κλεοπάτρας Λυμπέρη «Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος» (εκδ. Ίκαρος).

Της Εύας Στάμου

Κάθε ποίημα ζωοδοτείται από τον ικανό αναγνώστη του. Κάποιες φορές, όμως, η ποίηση ενός δημιουργού ενέχει τόσες διαστάσεις, και εγεί...

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Η Εθνική Λυρική Σκηνή μπαίνει στην ψηφιακή εποχή και αποκτά υπερσύγχρονη πλατφόρμα, από όπου θα εκπέμπει ζωντανά όλες τις παραστάσεις της. Έναρξη στις 25 Νοεμβρίου 2020 με την πρώτη διαδικτυακή προβολή της Μαντάμα Μπατερφλάι, με τη διεθνώς καταξιωμένη υψίφωνο Ερμονέλα Γιάχο στον ρόλο του τίτλου.

Της ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Δημήτρη Χριστόπουλου «Τζίντιλι», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΕΡΕΣ ΣΙΚΕΛΙΚΕΣ

Τον θυμάμαι. Όταν κατέβαινε θυμωμένος...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ