alt

Για τη νουβέλα του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ολομόναχος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Διονύση Μαρίνου

Έπος που δεν περιλαμβάνει μόνο στιγμές ανδρικής αλληλεγγύης, αλλά κρύβει και μύριες όσες κακοπάθειες. Κομμάτι της αυτοβιολογίας του καθενός που άλλοτε οδηγεί στην εξιλέωση, ενίοτε στις τύψεις και συχνά εκτρέπεται σε παραποτάμους λύπησης, οικτιρμού, αγάπης και τρόμου. Η σχέση πατέρα-γιου, σε αντίθεση με το περιλάλητο «οιδιπόδειο» που περιδένει τη μητέρα με τον γιο της, είναι περισσότερο αβαθής, υπόγεια, και δεν χαρτογραφείται με την ίδια ευκρίνεια. Δύο άντρες στο ρινγκ της ζωής δεν είναι εύκολος αγώνας.

Η σχέση πατέρα-γιου, σε αντίθεση με το περιλάλητο “οιδιπόδειο” που περιδένει τη μητέρα με τον γιο της, είναι περισσότερη αβαθής, υπόγεια, και δεν χαρτογραφείται με την ίδια ευκρίνεια. Δύο άντρες στο ρινγκ της ζωής δεν είναι εύκολος αγώνας.

Η πατρική φιγούρα, παραχωμένη στο σκοτεινό πίσω δωμάτιο, στο διήγημα του Φραντς Κάφκα Ετυμηγορία (εκδ. Μελάνι) περισσότερα κρύβει και λιγότερα φανερώνει. Μα, και τα γράμματα του ίδιου του Κάφκα προς τον πατέρα του τι άλλο συνθέτουν από τον οικτιρμό του «χτυπημένου» παιδιού προς τον γεννήτορά του. «Θα ήμουν πιο ευτυχής να σε είχα φίλο, αφεντικό, θείο, παππού, ακόμη (αν και το λέω με κάποιο δισταγμό) πεθερό μου. Αλλά σαν πατέρας ήσουν πολύ δυνατός για μένα και η δύναμή σου γινόταν εντονότερη επειδή οι αδελφοί μου πέθαναν σε μικρή ηλικία και οι αδερφές μου γεννήθηκαν πολύ αργότερα» γράφει ο Κάφκα απευθυνόμενος σ’ έναν πατέρα κυριαρχικό, απρόσβλητο από κάθε αγαπητικό συναίσθημα. Δεν είναι ο μόνος: αρκεί να σκεφτεί κανείς τον Πασκάλ Μπρυκνέρ όταν έγραφε το Ένας καλός γιος (εκδ. Πατάκη), τον Γερούν Μπάουερς με το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Μέρες αδέσποτες (εκδ. Μεταίχμιο) ή τον Έντμουντ Γκος στο ιδιοσυγκρασιακό αφήγημά του Πατέρας και γιος (εκδ. ΠΕΚ). Τα παραδείγματα είναι όσα και οι αμυχές που αφήνει αυτή η σχέση. Δίχως, φυσικά, να παραγνωρίζεται και η ευκταία εκδοχή να έχει οικοδομηθεί ένα δίπολο που στηρίζεται στην ειλικρίνεια, την αποδοχή και τον σεβασμό ενός εκάστου.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος μάς είχε προϊδεάσει με τη συλλογή διηγημάτων του (σ.σ.: για την οικονομία του κείμενου χρησιμοποιείται αυτός ο όρος) Γραφικός χαρακτήρας (εκδ. Μεταίχμιο) πως είναι πιο έτοιμος από ποτέ να καταδυθεί στα βάθη της προσωπικής του ιστορίας. Όχι με την πρόθεση να ανασύρει στην επιφάνεια σπάνια κοιτάσματα, να διασώσει στιγμές που λαξεύτηκαν από τη σκόνη του χρόνου ή να παρασυρθεί από την ευωχία της ανάμνησης. Είναι κατακόρυφη η βουτιά που πραγματοποιεί. Πολλές φορές δίχως προστατευτικά και με ελάχιστη διάθεση να κρατήσει αποστάσεις ασφαλείας. Ο χρόνος από μόνος του προσφέρει –έτσι κι αλλιώς– μια κάποια οχύρωση, ενώ ο μυθοπλαστικός υμένας βοηθάει να μετασχηματίζεται το προσωπικό βίωμα σε καθολικό σχήμα – η προσωπική αφήγηση δεν χάνει την αυτονομία της, όμως, την ίδια στιγμή, παύει να είναι ένας περίκλειστος κόσμος. Στο καινούργιο του βιβλίο Ολομόναχος (εκδ. Μεταίχμιο), ο ίδιος το χαρακτηρίζει «αυτοβιογραφική προφητεία», σκάβει την πιο κρυφή πληγή της ζωής του. Τη σχέση με τον πατέρα του. Έρχεται αντιμέτωπος όχι μόνο με το πρόσωπο που στάθηκε τόσο κοντά, αλλά και τόσο μακριά του (οικείος και συνάμα ξένος), αλλά και με μια κρυφή ιστορία που όταν τη μαθαίνει είναι πλέον πολύ αργά να πάρει απαντήσεις από τον πρωταγωνιστή της. Ο πατέρας του πέθανε παίρνοντας μαζί του τη δική του εκδοχή. Τη δική του μαρτυρία. Ο Παναγιωτόπουλος δεν διστάζει να μιλήσει για τα οικογενειακά ενδότερα δίχως φόβο, αλλά και με το σιγασμένο πάθος που του προσφέρει η χρονική απόσταση. Σε αντίθετη περίπτωση, ο καταγεγραμμένος λόγος θα έφερε το στίγμα της καταγγελίας και το μαρτύριο του θυμού.

Ο συγγραφέας-αφηγητής άλλο δεν κάνει από το να θέτει το βασικό ζητούμενο σε κάθε ανθρώπινη σχέση: τη συγχώρεση, την αποδοχή και την επακόλουθη παραδοχή πως κάθε γιος σκοτώνει τον πατέρα του για να προχωρήσει και κάθε πατέρας πάντα κάτι κρύβει από τον γιο του για να μην εκπέσει από το βάθρο του.

Ο συγγραφέας-αφηγητής άλλο δεν κάνει από το να θέτει το βασικό ζητούμενο σε κάθε ανθρώπινη σχέση: τη συγχώρεση, την αποδοχή και την επακόλουθη παραδοχή πως κάθε γιος σκοτώνει τον πατέρα του για να προχωρήσει και κάθε πατέρας πάντα κάτι κρύβει από τον γιο του για να μην εκπέσει από το βάθρο του. Είναι ομολογία, άραγε; Ακολουθεί καταδικαστική απόφαση; Πέφτει ο πέλεκυς επί της κεφαλής του άδικου; Όχι, στην περίπτωση του Ολομόναχου. Ο Τζων Ντον έγραψε πως κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί. Ως εκ τούτου, ουδείς μπορεί να επικαλεστεί την απόλυτη μοναξιά όντας μέσα στον κόσμο των πολλών. Ο συγγραφέας-αφηγητής έχει βγει από έναν δύσκολο γάμο, είναι πατέρας κι ο ίδιος ενός γιου που μεγαλώνει γρήγορα. Διατηρεί, όμως, ενεργό τον ρόλο του γιου ενός πατέρα που είχε πολλές «πίσω» σελίδες στο προσωπικό του ημερολόγιο. Πολλά αδιάβαστα περιστατικά που όταν θα γίνουν γνωστά θα λερώσουν τον μύθο του. Τότε, ναι, υπό συνθήκες μπορεί να πει κανείς πως ένας άντρας μοιάζει με έρημο σημείο του χάρτη που βρέχεται μόνο από θάλασσα. Οι τελευταίες σελίδες έχουν τη θέση επεξήγησης, απεύθυνσης σε πρώτο πρόσωπο (σε πατέρα και γιο), φόβου για κάτι που έρχεται από το παρελθόν και προχωράει στο μέλλον. Τούτος ο φόβος, όμως, δεν έχει τον χαρακτήρα της λαιμητόμου, δεν σκιάζει τη ζωή, απλώς την κάνει πιο ανεκτή, πιο αποδεκτή στις αντιφάσεις της.

Ο Παναγιωτόπουλος με τον Ολομόναχο δείχνει έναν δρόμο – έναν δύσκολο δρόμο να τον διαβεί κανείς. Πώς μιλάς ευθέως για τα δικά σου δίχως να αφήνεις στην άκρη τις βασικές αρχές της μυθοπλασίας. Πώς η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να απαλύνει πόνους, να πλένει ενοχές και τύψεις δίχως να μετατρέπεται σε ψυχαναλυτικό μελό. Εντέλει, πώς τα τραύματα είναι σε θέση, με τον κατάλληλο χειρισμό, να γονιμοποιηθούν με τις λέξεις. Φευ, τα τραύματα της ζωής ποτέ δεν φεύγουν, ποτέ δεν εξαφανίζονται. Με τις λέξεις, όμως, ο πόνος που δίνουν γίνεται κάπως πιο υποφερτός. Κοντολογίς: δύσκολο δεν είναι ένα βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί από λίγους, αλλά εκείνο που θα μιλήσει σε πολλούς για πράγματα κρυφά, ανείπωτα, αιχμηρά. Ο Ολομόναχος του Παναγιωτόπουλου είναι ένα «δύσκολο» βιβλίο – είναι μια κλειστή στροφή που όλοι κάποια στιγμή πρέπει να την περάσουμε. Άλλος ήσυχα κι ομαλά. Άλλος πέφτοντας στο κενό.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ  είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).
 Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία © του Κωνσταντίνου Πίττα.
altΟλομόναχος
Νίκος Παναγιωτόπουλος
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 104, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ