alt

Για τη νουβέλα του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ολομόναχος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Διονύση Μαρίνου

Έπος που δεν περιλαμβάνει μόνο στιγμές ανδρικής αλληλεγγύης, αλλά κρύβει και μύριες όσες κακοπάθειες. Κομμάτι της αυτοβιολογίας του καθενός που άλλοτε οδηγεί στην εξιλέωση, ενίοτε στις τύψεις και συχνά εκτρέπεται σε παραποτάμους λύπησης, οικτιρμού, αγάπης και τρόμου. Η σχέση πατέρα-γιου, σε αντίθεση με το περιλάλητο «οιδιπόδειο» που περιδένει τη μητέρα με τον γιο της, είναι περισσότερο αβαθής, υπόγεια, και δεν χαρτογραφείται με την ίδια ευκρίνεια. Δύο άντρες στο ρινγκ της ζωής δεν είναι εύκολος αγώνας.

Η σχέση πατέρα-γιου, σε αντίθεση με το περιλάλητο “οιδιπόδειο” που περιδένει τη μητέρα με τον γιο της, είναι περισσότερη αβαθής, υπόγεια, και δεν χαρτογραφείται με την ίδια ευκρίνεια. Δύο άντρες στο ρινγκ της ζωής δεν είναι εύκολος αγώνας.

Η πατρική φιγούρα, παραχωμένη στο σκοτεινό πίσω δωμάτιο, στο διήγημα του Φραντς Κάφκα Ετυμηγορία (εκδ. Μελάνι) περισσότερα κρύβει και λιγότερα φανερώνει. Μα, και τα γράμματα του ίδιου του Κάφκα προς τον πατέρα του τι άλλο συνθέτουν από τον οικτιρμό του «χτυπημένου» παιδιού προς τον γεννήτορά του. «Θα ήμουν πιο ευτυχής να σε είχα φίλο, αφεντικό, θείο, παππού, ακόμη (αν και το λέω με κάποιο δισταγμό) πεθερό μου. Αλλά σαν πατέρας ήσουν πολύ δυνατός για μένα και η δύναμή σου γινόταν εντονότερη επειδή οι αδελφοί μου πέθαναν σε μικρή ηλικία και οι αδερφές μου γεννήθηκαν πολύ αργότερα» γράφει ο Κάφκα απευθυνόμενος σ’ έναν πατέρα κυριαρχικό, απρόσβλητο από κάθε αγαπητικό συναίσθημα. Δεν είναι ο μόνος: αρκεί να σκεφτεί κανείς τον Πασκάλ Μπρυκνέρ όταν έγραφε το Ένας καλός γιος (εκδ. Πατάκη), τον Γερούν Μπάουερς με το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Μέρες αδέσποτες (εκδ. Μεταίχμιο) ή τον Έντμουντ Γκος στο ιδιοσυγκρασιακό αφήγημά του Πατέρας και γιος (εκδ. ΠΕΚ). Τα παραδείγματα είναι όσα και οι αμυχές που αφήνει αυτή η σχέση. Δίχως, φυσικά, να παραγνωρίζεται και η ευκταία εκδοχή να έχει οικοδομηθεί ένα δίπολο που στηρίζεται στην ειλικρίνεια, την αποδοχή και τον σεβασμό ενός εκάστου.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος μάς είχε προϊδεάσει με τη συλλογή διηγημάτων του (σ.σ.: για την οικονομία του κείμενου χρησιμοποιείται αυτός ο όρος) Γραφικός χαρακτήρας (εκδ. Μεταίχμιο) πως είναι πιο έτοιμος από ποτέ να καταδυθεί στα βάθη της προσωπικής του ιστορίας. Όχι με την πρόθεση να ανασύρει στην επιφάνεια σπάνια κοιτάσματα, να διασώσει στιγμές που λαξεύτηκαν από τη σκόνη του χρόνου ή να παρασυρθεί από την ευωχία της ανάμνησης. Είναι κατακόρυφη η βουτιά που πραγματοποιεί. Πολλές φορές δίχως προστατευτικά και με ελάχιστη διάθεση να κρατήσει αποστάσεις ασφαλείας. Ο χρόνος από μόνος του προσφέρει –έτσι κι αλλιώς– μια κάποια οχύρωση, ενώ ο μυθοπλαστικός υμένας βοηθάει να μετασχηματίζεται το προσωπικό βίωμα σε καθολικό σχήμα – η προσωπική αφήγηση δεν χάνει την αυτονομία της, όμως, την ίδια στιγμή, παύει να είναι ένας περίκλειστος κόσμος. Στο καινούργιο του βιβλίο Ολομόναχος (εκδ. Μεταίχμιο), ο ίδιος το χαρακτηρίζει «αυτοβιογραφική προφητεία», σκάβει την πιο κρυφή πληγή της ζωής του. Τη σχέση με τον πατέρα του. Έρχεται αντιμέτωπος όχι μόνο με το πρόσωπο που στάθηκε τόσο κοντά, αλλά και τόσο μακριά του (οικείος και συνάμα ξένος), αλλά και με μια κρυφή ιστορία που όταν τη μαθαίνει είναι πλέον πολύ αργά να πάρει απαντήσεις από τον πρωταγωνιστή της. Ο πατέρας του πέθανε παίρνοντας μαζί του τη δική του εκδοχή. Τη δική του μαρτυρία. Ο Παναγιωτόπουλος δεν διστάζει να μιλήσει για τα οικογενειακά ενδότερα δίχως φόβο, αλλά και με το σιγασμένο πάθος που του προσφέρει η χρονική απόσταση. Σε αντίθετη περίπτωση, ο καταγεγραμμένος λόγος θα έφερε το στίγμα της καταγγελίας και το μαρτύριο του θυμού.

Ο συγγραφέας-αφηγητής άλλο δεν κάνει από το να θέτει το βασικό ζητούμενο σε κάθε ανθρώπινη σχέση: τη συγχώρεση, την αποδοχή και την επακόλουθη παραδοχή πως κάθε γιος σκοτώνει τον πατέρα του για να προχωρήσει και κάθε πατέρας πάντα κάτι κρύβει από τον γιο του για να μην εκπέσει από το βάθρο του.

Ο συγγραφέας-αφηγητής άλλο δεν κάνει από το να θέτει το βασικό ζητούμενο σε κάθε ανθρώπινη σχέση: τη συγχώρεση, την αποδοχή και την επακόλουθη παραδοχή πως κάθε γιος σκοτώνει τον πατέρα του για να προχωρήσει και κάθε πατέρας πάντα κάτι κρύβει από τον γιο του για να μην εκπέσει από το βάθρο του. Είναι ομολογία, άραγε; Ακολουθεί καταδικαστική απόφαση; Πέφτει ο πέλεκυς επί της κεφαλής του άδικου; Όχι, στην περίπτωση του Ολομόναχου. Ο Τζων Ντον έγραψε πως κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί. Ως εκ τούτου, ουδείς μπορεί να επικαλεστεί την απόλυτη μοναξιά όντας μέσα στον κόσμο των πολλών. Ο συγγραφέας-αφηγητής έχει βγει από έναν δύσκολο γάμο, είναι πατέρας κι ο ίδιος ενός γιου που μεγαλώνει γρήγορα. Διατηρεί, όμως, ενεργό τον ρόλο του γιου ενός πατέρα που είχε πολλές «πίσω» σελίδες στο προσωπικό του ημερολόγιο. Πολλά αδιάβαστα περιστατικά που όταν θα γίνουν γνωστά θα λερώσουν τον μύθο του. Τότε, ναι, υπό συνθήκες μπορεί να πει κανείς πως ένας άντρας μοιάζει με έρημο σημείο του χάρτη που βρέχεται μόνο από θάλασσα. Οι τελευταίες σελίδες έχουν τη θέση επεξήγησης, απεύθυνσης σε πρώτο πρόσωπο (σε πατέρα και γιο), φόβου για κάτι που έρχεται από το παρελθόν και προχωράει στο μέλλον. Τούτος ο φόβος, όμως, δεν έχει τον χαρακτήρα της λαιμητόμου, δεν σκιάζει τη ζωή, απλώς την κάνει πιο ανεκτή, πιο αποδεκτή στις αντιφάσεις της.

Ο Παναγιωτόπουλος με τον Ολομόναχο δείχνει έναν δρόμο – έναν δύσκολο δρόμο να τον διαβεί κανείς. Πώς μιλάς ευθέως για τα δικά σου δίχως να αφήνεις στην άκρη τις βασικές αρχές της μυθοπλασίας. Πώς η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να απαλύνει πόνους, να πλένει ενοχές και τύψεις δίχως να μετατρέπεται σε ψυχαναλυτικό μελό. Εντέλει, πώς τα τραύματα είναι σε θέση, με τον κατάλληλο χειρισμό, να γονιμοποιηθούν με τις λέξεις. Φευ, τα τραύματα της ζωής ποτέ δεν φεύγουν, ποτέ δεν εξαφανίζονται. Με τις λέξεις, όμως, ο πόνος που δίνουν γίνεται κάπως πιο υποφερτός. Κοντολογίς: δύσκολο δεν είναι ένα βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί από λίγους, αλλά εκείνο που θα μιλήσει σε πολλούς για πράγματα κρυφά, ανείπωτα, αιχμηρά. Ο Ολομόναχος του Παναγιωτόπουλου είναι ένα «δύσκολο» βιβλίο – είναι μια κλειστή στροφή που όλοι κάποια στιγμή πρέπει να την περάσουμε. Άλλος ήσυχα κι ομαλά. Άλλος πέφτοντας στο κενό.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ  είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).
 Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία © του Κωνσταντίνου Πίττα.
altΟλομόναχος
Νίκος Παναγιωτόπουλος
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 104, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο Book Press και τα Public σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Annie Ernaux.

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη ...

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάρια...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ