alt

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Μακριδάκη Όλα για καλό (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Χωρίς να λέγεται ρητά, τόπος (και) του τελευταίου νεοηθογραφικού μυθιστορήματος του Γιάννη Μακριδάκη είναι η Χίος. Κι αυτή τη φορά αξιοποιείται γόνιμα η θέση του νησιού και η υποδοχή που επεφύλασσε και επιφυλάσσει στους εκ Τουρκίας αφιχθέντες πρόσφυγες και μετανάστες, καθώς τα τελευταία χρόνια αυτό έχει αποτελέσει μαζί με τα άλλα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου κατώφλι εισόδου χιλιάδων ανθρώπων στην Ευρώπη.

Όλα ξεκίνησαν από την υπεξαίρεση-αξιοποίηση ενός μεγάλου ποσού σε δολάρια που είχε πάνω του ο νεκρός Μουεζίν, τον οποίο ο Δημοσθένης και η Κατρίν βρήκαν ξεψυχισμένο στην ακτή κι έθαψαν εν κρυπτώ, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα, τα οποία κουβαλούσε, για να αναμορφώσουν το παλιό σπιτάλι των λεπρών σε βολικό κέντρο υποδοχής.

Ήρωας και αφηγητής του Όλα για καλό είναι ο Δημοσθένης που, χωρίς να είναι δυναμική προσωπικότητα, πρωτοστατεί μαζί με την εθελόντρια Κατρίν στην περίθαλψη των αλλοδαπών που καταφτάνουν, όπως είναι ο Καχραμάν και η Γιασμίν, οι οποίοι μάλιστα φέρνουν στον κόσμο ένα μικρό μωρό. Όλα ξεκίνησαν από την υπεξαίρεση-αξιοποίηση ενός μεγάλου ποσού σε δολάρια που είχε πάνω του ο νεκρός Μουεζίν, τον οποίο ο Δημοσθένης και η Κατρίν βρήκαν ξεψυχισμένο στην ακτή κι έθαψαν εν κρυπτώ, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα, τα οποία κουβαλούσε, για να αναμορφώσουν το παλιό σπιτάλι των λεπρών σε βολικό κέντρο υποδοχής. Τις ίδιες μέρες σκοτώνεται μέσα στη σφοδρή λαίλαπα ο Μιχάλης, ασκητική μορφή του νησιού, γεγονός που πυροδοτεί εξελίξεις στη δρομολογημένη ζωή των φιλόξενων κατοίκων της Χίου.

Το κλειδί των εξελίξεων ωστόσο είναι η Κατρίν, η οποία αποδεικνύεται εγγονή μιας λεπρής που γέννησε πριν από εβδομήντα χρόνια μέσα στο σπιτάλι. Κι εκεί αρχίζουν να σχηματίζονται στο μυαλό του αναγνώστη οι αντιστοιχίες: η Κατρίν με τη γιαγιά της τη Γιασεμή, η Γιασεμή με τη Σύρια λεχώνα Γιασμίν, οι πρόσφυγες με τους λεπρούς… Κι ενώ η μικρή ομήγυρη γύρω από το σπιτάλι συζητά, παράλληλα ξεθάβει μυστικά και κάνεις συνδέσεις ανθρώπων, ζώντων και τεθνεώτων, που καθορίζουν την ατομική ταυτότητα τόσο της Κατρίν όσο και… του Δημοσθένη.

Σε πρώτο επίπεδο, ειδικά στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος, αναγνωρίζεται η αντιστοιχία μεταξύ των ταλαίπωρων προσφύγων –που φτάνουν στο νησί και ενίοτε δέχονται την επιφυλακτικότητα του κόσμου, αλλά φυσικά και την άπλετη αγάπη του– και των λεπρών, που έμεναν κάποτε εκεί και βεβαίως δεν είχαν αποφύγει την κοινωνική έχθρα. Δείγμα μιας τέτοιας στάσης είναι η προτροπή της κυρά Στάσας της μαμής, να μην προχωρήσει ο Δημοσθένης με την Κατρίν, γιατί αυτή ακόμα μπορεί να κουβαλά τον σπόρο της λέπρας μέσα της!

Αυτή η αντιστοιχία, η οποία θα μπορούσε να αποβεί λογοτεχνικά γόνιμη και ιδεολογικά καρποφόρα, να αναχθεί δηλαδή σε αλληγορία και να συνδέσει με παραλληλισμούς το παρόν με το παρελθόν, ώστε να συνειδητοποιήσουμε τη θέση των νεοεισελθέντων αλλοδαπών σε μια –ελπίζω ελαφρώς– ρατσιστική Ελλάδα, εγκαταλείπεται. Το δεύτερο μισό του έργου προσπερνά τους πρόσφυγες και στρέφεται προς τη σύνδεση της Κατρίν και του Δημοσθένη με τους προγόνους τους. Έτσι, αναδεικνύονται ατομικές ιδιορρυθμίες, κοινωνικές πρακτικές, συλλογικά μυστικά, υποσυνείδητες ενοχές τις οποίες η κοινωνία προσπαθεί να καλύψει. Τα νήματα της ζωής υφαίνουν ερήμην μας πολύπλοκα υφαντά…

Αν κανείς λοιπόν ακολουθήσει το μονοπάτι του παραλληλισμού προσφύγων–λεπρών, θα μπορέσει να κάνει εποικοδομητικές συνάψεις και να βρει γόνιμες αντιστοιχίες· αν αντίθετα θέσει στο κέντρο του βιβλίου τα υπόγεια ρεύματα της τοπικής κοινωνίας που καλύπτουν με το ίζημά τους προσωπικά μυστικά, τότε η επικαιρότητα των ξεβρασμένων αλλοδαπών φαίνεται ανούσιο καρύκευμα.

Οι χαρακτήρες του συγγραφέα δεν είναι ποτέ συμβατικοί, είτε επειδή αυτός θέλγεται από τους περιθωριακούς τύπους, που η κοινωνία έχει στοχοποιήσει, είτε επειδή οι ίδιοι δεν δέχονται τις παγιωμένες κοινωνικές πρακτικές και αποστασιοποιούνται αντικομφορμιστικά.

Στη δέκατη αυτή μυθοπλασία του Γιάννη Μακριδάκη ο κόσμος επανασυστήνεται λίγο λίγο. Και σε άλλα του έργα η συμπεριφορά των ανθρώπων είναι παράξενη, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα γονιμοποιό για τη σκέψη μυστήριο γύρω τους. Οι χαρακτήρες του συγγραφέα δεν είναι ποτέ συμβατικοί, είτε επειδή αυτός θέλγεται από τους περιθωριακούς τύπους, που η κοινωνία έχει στοχοποιήσει, είτε επειδή οι ίδιοι δεν δέχονται τις παγιωμένες κοινωνικές πρακτικές και αποστασιοποιούνται αντικομφορμιστικά. Έτσι κι εδώ ο Μιχάλης αποτελεί το αρχικό μυστήριο που ο αφηγητής υπαινίσσεται, μυστήριο που εξιχνιάζεται σταδιακά. Αυτός πέρασε μερικά χρόνια από το μοναστήρι αλλά κατόπιν «ξεπαπάδεψε», ενώ πάντα θεωρούνταν ιδιόρρυθμος, καθώς τον ενοχλούσαν τα αεροπλάνα πάνω από το νησί· πριν όμως μονάσει, άφησε το ίχνος του, το οποίο τώρα αποκαλύπτεται πλήρως.

Μ’ αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται κι η τεχνική του συγγραφέα, που στηρίζεται στο σταδιακό ξεδίπλωμα της ιστορίας με συνεχείς αναχρονίες, οι οποίες καλύπτουν τα κενά κομμάτια του μυθοπλαστικού παζλ και ολοκληρώνουν την εικόνα της ιστορίας. Αν εξαιρέσουμε την αδόκητη ταχύτητα, με την οποία ξεπέταξε την ιστορία του Μιχάλη κατά τον μοναχισμό και την αποχώρησή του από τη μονή, ο ρυθμός είναι σταθερός, η αφήγηση ελίσσεται ανάμεσα στο τώρα και στο άλλοτε και η γλώσσα απλώνεται δαντέλα, που κεντιέται με τον προφορικό λόγο, το λαϊκό ύφος και τις σποραδικές αλλά συχνές εκκλησιαστικές απηχήσεις.

Δεν ξέρω αν τελικά είναι ένα από τα καλά βιβλία του Γ. Μακριδάκη, αφού από τη μία πείθει για ένα αφηγηματικό πρόγραμμα υψηλής τάσης κι από την άλλη κόβει την ιστορία σε δύο ασύνδετα θέματα, αλλά ο πεζογράφος σίγουρα καταφέρνει να σε τραβήξει στον κόσμο του, να σε μυήσει σε μια αποκεντρωμένη ατμόσφαιρα, να σε πείσει ότι κάθε βιβλίο του έχει το δικό του στίγμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΌλα για καλό
Γιάννης Μακριδάκης
Εστία 2017
Σελ. 240, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ