alt

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Μακριδάκη Όλα για καλό (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Χωρίς να λέγεται ρητά, τόπος (και) του τελευταίου νεοηθογραφικού μυθιστορήματος του Γιάννη Μακριδάκη είναι η Χίος. Κι αυτή τη φορά αξιοποιείται γόνιμα η θέση του νησιού και η υποδοχή που επεφύλασσε και επιφυλάσσει στους εκ Τουρκίας αφιχθέντες πρόσφυγες και μετανάστες, καθώς τα τελευταία χρόνια αυτό έχει αποτελέσει μαζί με τα άλλα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου κατώφλι εισόδου χιλιάδων ανθρώπων στην Ευρώπη.

Όλα ξεκίνησαν από την υπεξαίρεση-αξιοποίηση ενός μεγάλου ποσού σε δολάρια που είχε πάνω του ο νεκρός Μουεζίν, τον οποίο ο Δημοσθένης και η Κατρίν βρήκαν ξεψυχισμένο στην ακτή κι έθαψαν εν κρυπτώ, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα, τα οποία κουβαλούσε, για να αναμορφώσουν το παλιό σπιτάλι των λεπρών σε βολικό κέντρο υποδοχής.

Ήρωας και αφηγητής του Όλα για καλό είναι ο Δημοσθένης που, χωρίς να είναι δυναμική προσωπικότητα, πρωτοστατεί μαζί με την εθελόντρια Κατρίν στην περίθαλψη των αλλοδαπών που καταφτάνουν, όπως είναι ο Καχραμάν και η Γιασμίν, οι οποίοι μάλιστα φέρνουν στον κόσμο ένα μικρό μωρό. Όλα ξεκίνησαν από την υπεξαίρεση-αξιοποίηση ενός μεγάλου ποσού σε δολάρια που είχε πάνω του ο νεκρός Μουεζίν, τον οποίο ο Δημοσθένης και η Κατρίν βρήκαν ξεψυχισμένο στην ακτή κι έθαψαν εν κρυπτώ, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα, τα οποία κουβαλούσε, για να αναμορφώσουν το παλιό σπιτάλι των λεπρών σε βολικό κέντρο υποδοχής. Τις ίδιες μέρες σκοτώνεται μέσα στη σφοδρή λαίλαπα ο Μιχάλης, ασκητική μορφή του νησιού, γεγονός που πυροδοτεί εξελίξεις στη δρομολογημένη ζωή των φιλόξενων κατοίκων της Χίου.

Το κλειδί των εξελίξεων ωστόσο είναι η Κατρίν, η οποία αποδεικνύεται εγγονή μιας λεπρής που γέννησε πριν από εβδομήντα χρόνια μέσα στο σπιτάλι. Κι εκεί αρχίζουν να σχηματίζονται στο μυαλό του αναγνώστη οι αντιστοιχίες: η Κατρίν με τη γιαγιά της τη Γιασεμή, η Γιασεμή με τη Σύρια λεχώνα Γιασμίν, οι πρόσφυγες με τους λεπρούς… Κι ενώ η μικρή ομήγυρη γύρω από το σπιτάλι συζητά, παράλληλα ξεθάβει μυστικά και κάνεις συνδέσεις ανθρώπων, ζώντων και τεθνεώτων, που καθορίζουν την ατομική ταυτότητα τόσο της Κατρίν όσο και… του Δημοσθένη.

Σε πρώτο επίπεδο, ειδικά στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος, αναγνωρίζεται η αντιστοιχία μεταξύ των ταλαίπωρων προσφύγων –που φτάνουν στο νησί και ενίοτε δέχονται την επιφυλακτικότητα του κόσμου, αλλά φυσικά και την άπλετη αγάπη του– και των λεπρών, που έμεναν κάποτε εκεί και βεβαίως δεν είχαν αποφύγει την κοινωνική έχθρα. Δείγμα μιας τέτοιας στάσης είναι η προτροπή της κυρά Στάσας της μαμής, να μην προχωρήσει ο Δημοσθένης με την Κατρίν, γιατί αυτή ακόμα μπορεί να κουβαλά τον σπόρο της λέπρας μέσα της!

Αυτή η αντιστοιχία, η οποία θα μπορούσε να αποβεί λογοτεχνικά γόνιμη και ιδεολογικά καρποφόρα, να αναχθεί δηλαδή σε αλληγορία και να συνδέσει με παραλληλισμούς το παρόν με το παρελθόν, ώστε να συνειδητοποιήσουμε τη θέση των νεοεισελθέντων αλλοδαπών σε μια –ελπίζω ελαφρώς– ρατσιστική Ελλάδα, εγκαταλείπεται. Το δεύτερο μισό του έργου προσπερνά τους πρόσφυγες και στρέφεται προς τη σύνδεση της Κατρίν και του Δημοσθένη με τους προγόνους τους. Έτσι, αναδεικνύονται ατομικές ιδιορρυθμίες, κοινωνικές πρακτικές, συλλογικά μυστικά, υποσυνείδητες ενοχές τις οποίες η κοινωνία προσπαθεί να καλύψει. Τα νήματα της ζωής υφαίνουν ερήμην μας πολύπλοκα υφαντά…

Αν κανείς λοιπόν ακολουθήσει το μονοπάτι του παραλληλισμού προσφύγων–λεπρών, θα μπορέσει να κάνει εποικοδομητικές συνάψεις και να βρει γόνιμες αντιστοιχίες· αν αντίθετα θέσει στο κέντρο του βιβλίου τα υπόγεια ρεύματα της τοπικής κοινωνίας που καλύπτουν με το ίζημά τους προσωπικά μυστικά, τότε η επικαιρότητα των ξεβρασμένων αλλοδαπών φαίνεται ανούσιο καρύκευμα.

Οι χαρακτήρες του συγγραφέα δεν είναι ποτέ συμβατικοί, είτε επειδή αυτός θέλγεται από τους περιθωριακούς τύπους, που η κοινωνία έχει στοχοποιήσει, είτε επειδή οι ίδιοι δεν δέχονται τις παγιωμένες κοινωνικές πρακτικές και αποστασιοποιούνται αντικομφορμιστικά.

Στη δέκατη αυτή μυθοπλασία του Γιάννη Μακριδάκη ο κόσμος επανασυστήνεται λίγο λίγο. Και σε άλλα του έργα η συμπεριφορά των ανθρώπων είναι παράξενη, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα γονιμοποιό για τη σκέψη μυστήριο γύρω τους. Οι χαρακτήρες του συγγραφέα δεν είναι ποτέ συμβατικοί, είτε επειδή αυτός θέλγεται από τους περιθωριακούς τύπους, που η κοινωνία έχει στοχοποιήσει, είτε επειδή οι ίδιοι δεν δέχονται τις παγιωμένες κοινωνικές πρακτικές και αποστασιοποιούνται αντικομφορμιστικά. Έτσι κι εδώ ο Μιχάλης αποτελεί το αρχικό μυστήριο που ο αφηγητής υπαινίσσεται, μυστήριο που εξιχνιάζεται σταδιακά. Αυτός πέρασε μερικά χρόνια από το μοναστήρι αλλά κατόπιν «ξεπαπάδεψε», ενώ πάντα θεωρούνταν ιδιόρρυθμος, καθώς τον ενοχλούσαν τα αεροπλάνα πάνω από το νησί· πριν όμως μονάσει, άφησε το ίχνος του, το οποίο τώρα αποκαλύπτεται πλήρως.

Μ’ αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται κι η τεχνική του συγγραφέα, που στηρίζεται στο σταδιακό ξεδίπλωμα της ιστορίας με συνεχείς αναχρονίες, οι οποίες καλύπτουν τα κενά κομμάτια του μυθοπλαστικού παζλ και ολοκληρώνουν την εικόνα της ιστορίας. Αν εξαιρέσουμε την αδόκητη ταχύτητα, με την οποία ξεπέταξε την ιστορία του Μιχάλη κατά τον μοναχισμό και την αποχώρησή του από τη μονή, ο ρυθμός είναι σταθερός, η αφήγηση ελίσσεται ανάμεσα στο τώρα και στο άλλοτε και η γλώσσα απλώνεται δαντέλα, που κεντιέται με τον προφορικό λόγο, το λαϊκό ύφος και τις σποραδικές αλλά συχνές εκκλησιαστικές απηχήσεις.

Δεν ξέρω αν τελικά είναι ένα από τα καλά βιβλία του Γ. Μακριδάκη, αφού από τη μία πείθει για ένα αφηγηματικό πρόγραμμα υψηλής τάσης κι από την άλλη κόβει την ιστορία σε δύο ασύνδετα θέματα, αλλά ο πεζογράφος σίγουρα καταφέρνει να σε τραβήξει στον κόσμο του, να σε μυήσει σε μια αποκεντρωμένη ατμόσφαιρα, να σε πείσει ότι κάθε βιβλίο του έχει το δικό του στίγμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΌλα για καλό
Γιάννης Μακριδάκης
Εστία 2017
Σελ. 240, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ