alt

Για το βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα Το χαμένο Νόμπελ. Μια αληθινή ιστορία (εκδ. Καστανιώτη).

Της Αρχοντούλας Διαβάτη

Το βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα είναι ένα υβριδικό είδος -oύτε δοκίμιο ούτε βιογραφία-, μια μελέτη μετά από έρευνα, μια ιστορική αναδίφηση στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην Ελλάδα τα χρόνια 1946-1957. Η ιστορία μιας υποψηφιότητας και μια διαδρομή, όσο συνέχιζε ο Καζαντζάκης να υποβάλλει αιτήσεις για το Νόμπελ και να το διεκδικεί. Mε άξονα το χαμένo Νόμπελ, δηλαδή, ολοκληρώνει ο συγγραφέας ένα σχεδιάγραμμα, μια ιστορία νοοτροπιών, ένα πλαίσιο, με τα ρεύματα, τα κείμενα και τους ανθρώπους της πολιτικής και της λογοτεχνίας, που διατρέχουν τον εικοστό αιώνα. Μια εγκυκλοπαίδεια, μια βάση δεδομένων, έναν κέντρωνα, δομημένα σε κεφάλαια, σαν σε μυθιστόρημα με πλοκή.

Μετά από εμπεριστατωμένη έρευνα ο συγγραφέας μας παραδίδει αυτόν τον πολυσέλιδο τόμο, όπου μυθοποιεί την περιθωριοποίηση του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη στον τόπο του, θέτει ερωτήσεις, μας προβληματίζει αλλά και απαντά σε ερωτήσεις κυρίαρχες και επιμέρους. Γιατί σήμερα ένα βιβλίο-έρευνα 543 σελίδων, μισόν αιώνα και περισσότερο από τον θάνατο του συγγραφέα; Θα μπορούσαμε ίσως να επανερμηνεύσουμε το παρελθόν για να το χρησιμοποιήσουμε στα συμφραζόμενα της δικής μας εποχής, κατανοώντας το φαινόμενο στο πλαίσιο της εποχής του; Τι συγγραφέας ήταν και τι έργο άφησε ο «διασημότερος συγγραφέας στο πλανητικό χωριό»; Σίγουρα τεράστιο, αμφιλεγόμενο έργο - γλώσσα, ύφος, ορίζοντας προσδοκιών. Στο βιβλίο διαβάζουμε ολόκληρα κεφάλαια με ανέκδοτα και παραλειπόμενα για τον Σεφέρη και τον Καβαδία, τον Ελύτη, τον Ρίτσο και τον Σικελιανό.

Ο πολυσχιδής, ωστόσο και αφιερωμένος στη λογοτεχνία, με ιεραποστολικό ζήλο, Νίκος Καζαντζάκης, ήταν ένας αντιφατικός άνθρωπος, αποφαίνεται με εντιμότητα ο συγγραφέας Κώστας Αρκουδέας.

Ο πολυσχιδής, ωστόσο και αφιερωμένος στη λογοτεχνία, με ιεραποστολικό ζήλο, Νίκος Καζαντζάκης, ήταν ένας αντιφατικός άνθρωπος, αποφαίνεται με εντιμότητα ο συγγραφέας Κώστας Αρκουδέας, στο τελευταίο μέρος του βιβλίου.

Βιος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά: ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα. Δεν θα ξεχάσω την αίσθηση που μου άφησε στα πρώτα εφηβικά χρόνια – πρώτα λογοτεχνικά διαβάσματα, η ανάγνωση του βιβλίου εκείνου από τη δανειστική βιβλιοθήκη της γειτονιάς. Ανοίκειο συναίσθημα και παραξένισμα. Προσωπικά, αυτό το μυθιστόρημα, μαζί και η ομώνυμη ταινία του Κακογιάννη, εξακολουθεί να με γοητεύει κι όχι γιατί έκανε ο Νίκος Καζαντζάκης τον Ζορμπά συνώνυμο του Έλληνα. Γενικότερα, με γοητεύουν τα μυθιστορήματα που έγραψε ο Καζαντζάκης όσο «δεν έπαιρνε τον εαυτό του στα σοβαρά», όπως συνοψίζει ο Κώστας Αρκουδέας για τα μυθιστορήματα της τελευταίας δεκαετίας της ζωής του, θεωρώντας τα ένα είδος πάρεργου.

Βρίσκω κι εγώ μάλλον απωθητική τη μεγαλοστομία στη γλώσσα ή τις εμμονές και τον μισογυνισμό του Καζαντζάκη, όταν και όπου θεωρεί –στα μυθιστορήματά του τουλάχιστον– εξ ορισμού καταστροφική την παρουσία των γυναικών, όσο εμποδίζουν τους άντρες να κάνουν τη σάρκα πνέμα. Με τέσσερις βιογραφίες γυναικών για το πρόσωπό του, της Γαλάτειας και της Έλλης Αλεξίου αλλά και της Λιλής Ζωγράφου και την αγιογραφία του από την δεύτερη γυναίκα του, την Ελένη Σαμίου, σε όλα του τα μυθιστορήματα νομίζω επιφυλάσσει για τις γυναίκες ένα κακό τέλος.

Ο Καζαντζάκης δεν πολυδιαβάζεται στον τόπο του ούτε σχολιάζεται από τους σύγχρονους πεζογράφους.

Ο Καζαντζάκης δεν πολυδιαβάζεται στον τόπο του ούτε σχολιάζεται από τους σύγχρονους πεζογράφους, οι οποίοι συχνά συμμερίζονται την άποψη του νεοελληνιστή Δημήτρη Τζιόβα. Κυρίως για την Οδύσσεια, που ο Καζαντζάκης θεωρούσε opus magnum του.

Aυτό δεν κάνει πάντα ο χρόνος, δικάζει και καταδικάζει, καταξιώνει ή καταβαραθρώνει για δικούς του λόγους κάποια έργα και κάποιους δημιουργούς; Ο Παλαμάς δεν διαβάζεται σήμερα, σχεδόν ούτε ο Σικελιανός, ενώ η Μέλπω Αξιώτη που λοιδορήθηκε, όπως και οι υπερρεαλιστές, βρίσκει σιγά σιγά τη θέση της ως εξαιρετική μοντερνίστρια. Προσωπικά βρήκα πολύ σπουδαίους τους περισσότερους τόμους του Ταξιδεύοντας, ενώ άργησα να επισημάνω – και το έκανα χάρη στην αμερόληπτη και διεισδυτική ανάλυση του Κώστα Αρκουδέα, ότι το Ταξίδι στην Ισπανία ήταν μάλλον μια παραχώρηση στη συμβατικότητα, προϊόν καιροσκοπισμού, που ακριβώς συνόψιζε το ευμετάβολο των απόψεων του Νίκου Καζαντζάκη, της ιδεολογίας και της στάσης του.

Δεν πήρε ο Καζαντζάκης το Νόμπελ –όπως άλλωστε δεν το πήρε ο Προυστ, ο Τζόις, ο Ναμπόκοφ και ο Μπόρχες ή ο Tσέχοφ, ο Χένρι Τζέιμς, ο Κάφκα, η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Μούζιλ, ο Μπρεχτ, ο Όργουελ και ο Πεσσόα– αλλά διαβάζεται και μεταφράζεται στην Ευρώπη, στην Αμερική και σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν το πήρε, παρόλο που πληρούσε τους όρους, κατά τον Άλφρεντ Νόμπελ. Η ματιά του αφορά τον άνθρωπο στο σύνολό του. Eξάλλου είναι τόσο σχετικά και αντιφατικά τα κριτήρια απονομής του Νόμπελ και τόσο περίεργο το εκάστοτε παρασκήνιο μιας βράβευσης – όπως αποδεικνύει ο Κώστας Αρκουδέας στο πρώτο μέρος του βιβλίου με την παράθεση άλλων ονομάτων στις αιτήσεις και στη φημολογούμενη ατμόσφαιρα, και άλλων στην ανάδειξη των αποτελεσμάτων, σαν σε εκλογική κάλπη.

Η ελληνική πολιτεία όχι απλώς δεν στήριξε τον Νίκο Καζαντζάκη αλλά και τον υπονόμευσε, χωρίς βέβαια να ζητήσει συγνώμη έως σήμερα.

Συχνά βραβεύονται οι συγγραφείς που λύνουν απλώς το πρόβλημα του διλήμματος ανάμεσα στις δεδομένες αιτήσεις, σχολιάζει ο Αρκουδέας. Προσωπικά θεωρώ ότι η άρνηση της πολιτείας να υποστηρίξει την αίτησή του για το Νόμπελ, απονέμοντάς του ένα είδος αντεστραμμένης επιτυχίας, συνάδει με το ως τότε προφίλ του Καζαντζάκη. Η ελληνική πολιτεία όχι απλώς δεν στήριξε τον Νίκο Καζαντζάκη αλλά και τον υπονόμευσε, χωρίς βέβαια να ζητήσει συγνώμη έως σήμερα. Το 1956, στην Αντίμπ όπου είχε ζήσει στη φτώχεια -μάλιστα στην Αίγινα νωρίτερα «πείνασε»- αποδιωγμένος ο Καζαντζάκης, χωρίς διαβατήριο, βρέθηκε πολύ κοντά στη βράβευση, αλλά βραβεύτηκε ο Χιμένεθ, ενώ το 1957 ο Καμύ - και ήταν αναμενόμενο, σκέφτομαι, να μην προταθεί επίσημα από την ελληνική πλευρά και το εσωστρεφές μετεμφυλιακό κράτος, μια και έπρεπε «να τυγχάνει αναγνωρίσεως και δια την εθνικήν του αντίληψιν», ενώ ήδη ο Καζαντζάκης βαρυνόταν με τις κατηγορίες του άθεου, του κομμουνιστή και διαφθορέα των νέων, που παρόλο που καμιά απ’ αυτές δεν ίσχυε - όπως αποδεικνύει ο Αρκουδέας, μπορούσες να δεις την ανυποληψία, την πολεμική και το ανάθεμα που δέχτηκε και ως παράσημα, για τα οποία τον τιμούσαν για χρόνια οι νέοι της γενιάς μου αργότερα, διαβάζοντάς τον με πάθος, έτοιμοι να τον ακολουθήσουν ως την άκρη του κόσμου των ιδεών και των σελίδων. Ως ανένδοτο γκουρού της αμφισβήτησης, μαύρο πρόβατο για όλα τα κατεστημένα, πολύγλωσσο και πολυταξιδεμένο, απόλυτο κοσμοπολίτη και μυστικιστή που αγωνίστηκε με πάθος και θέληση για αυτογνωσία και ελευθερία.

Ο Κώστας Αρκουδέας φυλλομετράει μυστικά και ντοκουμέντα στο φάκελο του Νίκου Καζαντζάκη και τα εκθέτει μπροστά μας, στους πολίτες-αναγνώστες της σημερινής κοινωνίας, που κι αυτή παραπαίει όπως τότε και τώρα στην εμπάθεια, την άγνοια και τη μνησικακία, στην υπεροχή του μέτριου, με τους θεσμούς της γράμμα κενό, παραδίδοντας στην ανάγνωσή μας τη σύνθεσή του: ένα βιβλίο συναρπαστικά αμερόληπτο και στοχαστικό. 

* Η ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΔΙΑΒΑΤΗ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο η συλλογή διηγημάτων  «Κινητή γιορτή» (εκδ. Νησίδες).

altΤο χαμένο Νόμπελ
Μια αληθινή ιστορία
Κώστας Αρκουδέας
Εκδ. Καστανιώτη 2015
Σελ. 567, τιμή εκδότη €19,08

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΡΚΟΥΔΕΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ