alt

Για το βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα Το χαμένο Νόμπελ. Μια αληθινή ιστορία (εκδ. Καστανιώτη).

Της Αρχοντούλας Διαβάτη

Το βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα είναι ένα υβριδικό είδος -oύτε δοκίμιο ούτε βιογραφία-, μια μελέτη μετά από έρευνα, μια ιστορική αναδίφηση στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην Ελλάδα τα χρόνια 1946-1957. Η ιστορία μιας υποψηφιότητας και μια διαδρομή, όσο συνέχιζε ο Καζαντζάκης να υποβάλλει αιτήσεις για το Νόμπελ και να το διεκδικεί. Mε άξονα το χαμένo Νόμπελ, δηλαδή, ολοκληρώνει ο συγγραφέας ένα σχεδιάγραμμα, μια ιστορία νοοτροπιών, ένα πλαίσιο, με τα ρεύματα, τα κείμενα και τους ανθρώπους της πολιτικής και της λογοτεχνίας, που διατρέχουν τον εικοστό αιώνα. Μια εγκυκλοπαίδεια, μια βάση δεδομένων, έναν κέντρωνα, δομημένα σε κεφάλαια, σαν σε μυθιστόρημα με πλοκή.

Μετά από εμπεριστατωμένη έρευνα ο συγγραφέας μας παραδίδει αυτόν τον πολυσέλιδο τόμο, όπου μυθοποιεί την περιθωριοποίηση του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη στον τόπο του, θέτει ερωτήσεις, μας προβληματίζει αλλά και απαντά σε ερωτήσεις κυρίαρχες και επιμέρους. Γιατί σήμερα ένα βιβλίο-έρευνα 543 σελίδων, μισόν αιώνα και περισσότερο από τον θάνατο του συγγραφέα; Θα μπορούσαμε ίσως να επανερμηνεύσουμε το παρελθόν για να το χρησιμοποιήσουμε στα συμφραζόμενα της δικής μας εποχής, κατανοώντας το φαινόμενο στο πλαίσιο της εποχής του; Τι συγγραφέας ήταν και τι έργο άφησε ο «διασημότερος συγγραφέας στο πλανητικό χωριό»; Σίγουρα τεράστιο, αμφιλεγόμενο έργο - γλώσσα, ύφος, ορίζοντας προσδοκιών. Στο βιβλίο διαβάζουμε ολόκληρα κεφάλαια με ανέκδοτα και παραλειπόμενα για τον Σεφέρη και τον Καβαδία, τον Ελύτη, τον Ρίτσο και τον Σικελιανό.

Ο πολυσχιδής, ωστόσο και αφιερωμένος στη λογοτεχνία, με ιεραποστολικό ζήλο, Νίκος Καζαντζάκης, ήταν ένας αντιφατικός άνθρωπος, αποφαίνεται με εντιμότητα ο συγγραφέας Κώστας Αρκουδέας.

Ο πολυσχιδής, ωστόσο και αφιερωμένος στη λογοτεχνία, με ιεραποστολικό ζήλο, Νίκος Καζαντζάκης, ήταν ένας αντιφατικός άνθρωπος, αποφαίνεται με εντιμότητα ο συγγραφέας Κώστας Αρκουδέας, στο τελευταίο μέρος του βιβλίου.

Βιος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά: ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα. Δεν θα ξεχάσω την αίσθηση που μου άφησε στα πρώτα εφηβικά χρόνια – πρώτα λογοτεχνικά διαβάσματα, η ανάγνωση του βιβλίου εκείνου από τη δανειστική βιβλιοθήκη της γειτονιάς. Ανοίκειο συναίσθημα και παραξένισμα. Προσωπικά, αυτό το μυθιστόρημα, μαζί και η ομώνυμη ταινία του Κακογιάννη, εξακολουθεί να με γοητεύει κι όχι γιατί έκανε ο Νίκος Καζαντζάκης τον Ζορμπά συνώνυμο του Έλληνα. Γενικότερα, με γοητεύουν τα μυθιστορήματα που έγραψε ο Καζαντζάκης όσο «δεν έπαιρνε τον εαυτό του στα σοβαρά», όπως συνοψίζει ο Κώστας Αρκουδέας για τα μυθιστορήματα της τελευταίας δεκαετίας της ζωής του, θεωρώντας τα ένα είδος πάρεργου.

Βρίσκω κι εγώ μάλλον απωθητική τη μεγαλοστομία στη γλώσσα ή τις εμμονές και τον μισογυνισμό του Καζαντζάκη, όταν και όπου θεωρεί –στα μυθιστορήματά του τουλάχιστον– εξ ορισμού καταστροφική την παρουσία των γυναικών, όσο εμποδίζουν τους άντρες να κάνουν τη σάρκα πνέμα. Με τέσσερις βιογραφίες γυναικών για το πρόσωπό του, της Γαλάτειας και της Έλλης Αλεξίου αλλά και της Λιλής Ζωγράφου και την αγιογραφία του από την δεύτερη γυναίκα του, την Ελένη Σαμίου, σε όλα του τα μυθιστορήματα νομίζω επιφυλάσσει για τις γυναίκες ένα κακό τέλος.

Ο Καζαντζάκης δεν πολυδιαβάζεται στον τόπο του ούτε σχολιάζεται από τους σύγχρονους πεζογράφους.

Ο Καζαντζάκης δεν πολυδιαβάζεται στον τόπο του ούτε σχολιάζεται από τους σύγχρονους πεζογράφους, οι οποίοι συχνά συμμερίζονται την άποψη του νεοελληνιστή Δημήτρη Τζιόβα. Κυρίως για την Οδύσσεια, που ο Καζαντζάκης θεωρούσε opus magnum του.

Aυτό δεν κάνει πάντα ο χρόνος, δικάζει και καταδικάζει, καταξιώνει ή καταβαραθρώνει για δικούς του λόγους κάποια έργα και κάποιους δημιουργούς; Ο Παλαμάς δεν διαβάζεται σήμερα, σχεδόν ούτε ο Σικελιανός, ενώ η Μέλπω Αξιώτη που λοιδορήθηκε, όπως και οι υπερρεαλιστές, βρίσκει σιγά σιγά τη θέση της ως εξαιρετική μοντερνίστρια. Προσωπικά βρήκα πολύ σπουδαίους τους περισσότερους τόμους του Ταξιδεύοντας, ενώ άργησα να επισημάνω – και το έκανα χάρη στην αμερόληπτη και διεισδυτική ανάλυση του Κώστα Αρκουδέα, ότι το Ταξίδι στην Ισπανία ήταν μάλλον μια παραχώρηση στη συμβατικότητα, προϊόν καιροσκοπισμού, που ακριβώς συνόψιζε το ευμετάβολο των απόψεων του Νίκου Καζαντζάκη, της ιδεολογίας και της στάσης του.

Δεν πήρε ο Καζαντζάκης το Νόμπελ –όπως άλλωστε δεν το πήρε ο Προυστ, ο Τζόις, ο Ναμπόκοφ και ο Μπόρχες ή ο Tσέχοφ, ο Χένρι Τζέιμς, ο Κάφκα, η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Μούζιλ, ο Μπρεχτ, ο Όργουελ και ο Πεσσόα– αλλά διαβάζεται και μεταφράζεται στην Ευρώπη, στην Αμερική και σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν το πήρε, παρόλο που πληρούσε τους όρους, κατά τον Άλφρεντ Νόμπελ. Η ματιά του αφορά τον άνθρωπο στο σύνολό του. Eξάλλου είναι τόσο σχετικά και αντιφατικά τα κριτήρια απονομής του Νόμπελ και τόσο περίεργο το εκάστοτε παρασκήνιο μιας βράβευσης – όπως αποδεικνύει ο Κώστας Αρκουδέας στο πρώτο μέρος του βιβλίου με την παράθεση άλλων ονομάτων στις αιτήσεις και στη φημολογούμενη ατμόσφαιρα, και άλλων στην ανάδειξη των αποτελεσμάτων, σαν σε εκλογική κάλπη.

Η ελληνική πολιτεία όχι απλώς δεν στήριξε τον Νίκο Καζαντζάκη αλλά και τον υπονόμευσε, χωρίς βέβαια να ζητήσει συγνώμη έως σήμερα.

Συχνά βραβεύονται οι συγγραφείς που λύνουν απλώς το πρόβλημα του διλήμματος ανάμεσα στις δεδομένες αιτήσεις, σχολιάζει ο Αρκουδέας. Προσωπικά θεωρώ ότι η άρνηση της πολιτείας να υποστηρίξει την αίτησή του για το Νόμπελ, απονέμοντάς του ένα είδος αντεστραμμένης επιτυχίας, συνάδει με το ως τότε προφίλ του Καζαντζάκη. Η ελληνική πολιτεία όχι απλώς δεν στήριξε τον Νίκο Καζαντζάκη αλλά και τον υπονόμευσε, χωρίς βέβαια να ζητήσει συγνώμη έως σήμερα. Το 1956, στην Αντίμπ όπου είχε ζήσει στη φτώχεια -μάλιστα στην Αίγινα νωρίτερα «πείνασε»- αποδιωγμένος ο Καζαντζάκης, χωρίς διαβατήριο, βρέθηκε πολύ κοντά στη βράβευση, αλλά βραβεύτηκε ο Χιμένεθ, ενώ το 1957 ο Καμύ - και ήταν αναμενόμενο, σκέφτομαι, να μην προταθεί επίσημα από την ελληνική πλευρά και το εσωστρεφές μετεμφυλιακό κράτος, μια και έπρεπε «να τυγχάνει αναγνωρίσεως και δια την εθνικήν του αντίληψιν», ενώ ήδη ο Καζαντζάκης βαρυνόταν με τις κατηγορίες του άθεου, του κομμουνιστή και διαφθορέα των νέων, που παρόλο που καμιά απ’ αυτές δεν ίσχυε - όπως αποδεικνύει ο Αρκουδέας, μπορούσες να δεις την ανυποληψία, την πολεμική και το ανάθεμα που δέχτηκε και ως παράσημα, για τα οποία τον τιμούσαν για χρόνια οι νέοι της γενιάς μου αργότερα, διαβάζοντάς τον με πάθος, έτοιμοι να τον ακολουθήσουν ως την άκρη του κόσμου των ιδεών και των σελίδων. Ως ανένδοτο γκουρού της αμφισβήτησης, μαύρο πρόβατο για όλα τα κατεστημένα, πολύγλωσσο και πολυταξιδεμένο, απόλυτο κοσμοπολίτη και μυστικιστή που αγωνίστηκε με πάθος και θέληση για αυτογνωσία και ελευθερία.

Ο Κώστας Αρκουδέας φυλλομετράει μυστικά και ντοκουμέντα στο φάκελο του Νίκου Καζαντζάκη και τα εκθέτει μπροστά μας, στους πολίτες-αναγνώστες της σημερινής κοινωνίας, που κι αυτή παραπαίει όπως τότε και τώρα στην εμπάθεια, την άγνοια και τη μνησικακία, στην υπεροχή του μέτριου, με τους θεσμούς της γράμμα κενό, παραδίδοντας στην ανάγνωσή μας τη σύνθεσή του: ένα βιβλίο συναρπαστικά αμερόληπτο και στοχαστικό. 

* Η ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΔΙΑΒΑΤΗ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο η συλλογή διηγημάτων  «Κινητή γιορτή» (εκδ. Νησίδες).

altΤο χαμένο Νόμπελ
Μια αληθινή ιστορία
Κώστας Αρκουδέας
Εκδ. Καστανιώτη 2015
Σελ. 567, τιμή εκδότη €19,08

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΡΚΟΥΔΕΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ