alt

Για το βιβλίο της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου «Το παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το Facebook δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας, αλλά (θεωρητικά) δεν πρόκειται για λογοτεχνικές, αλλά για ημερολογιακές καταγραφές διαδραστικού χαρακτήρα. Κι όμως, αν το δει κανείς σε άλλο περιβάλλον, και δομήσει τα επιμέρους στοιχεία του ως λογοτεχνικές ψηφίδες, τότε μπορεί να πάρει τη μορφή flash fiction.

Τόσο το διαδίκτυο και οι μηχανές κοινωνικής δικτύωσης όσο και τα κινητά, εγκαθιδρύουν ένα είδος λογοτεχνικής γραφής, που χαρακτηρίζεται από περιεκτικότητα, γλωσσική ευστοχία και επινοητικότητα.

Το Απόφθεγμα (και γιατί όχι και το Επίγραμμα), που καλλιεργήθηκε στην αρχαιότητα και στον Διαφωτισμό επανέρχεται ως μικρή φόρμα, χάρη στην ψηφιακή τεχνολογία. Τόσο το διαδίκτυο και οι μηχανές κοινωνικής δικτύωσης όσο και τα κινητά, με τον περιορισμένο χώρο που διαθέτουν, με την ταχύτητα της επικοινωνίας, με την αμεσότητα και την πυκνότητα από την οποία διακρίνονται, εγκαθιδρύουν ένα είδος λογοτεχνικής γραφής, που χαρακτηρίζεται από περιεκτικότητα, γλωσσική ευστοχία και επινοητικότητα. Είναι η λεγόμενη flash fiction, η λογοτεχνία-αστραπή, που, αν χρησιμοποιηθεί από ανθρώπους οι οποίοι διαθέτουν λογοτεχνικό χάρισμα, μετατρέπεται από καθημερινός επικοινωνιακός λόγος σε αποφθεγματικό λογοτέχνημα. 

Η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, για χρόνια μεταφράστρια, αποφασίζει να αδράξει την ευκαιρία που της δίνει το facebook και να συνθέτει, όταν γράφει σ’ αυτό, μικρά κείμενα. Αυτά άπτονται της καθημερινότητας και συνάμα τη σχολιάζουν σκωπτικά, λοξά, φεύγοντας απ’ αυτήν, τα οποία ναι μεν αφορμώνται από την επικαιρότητα, αλλά ταυτόχρονα προχωράνε σε αφορισμούς, ατάκες, συνθήματα, σχόλια και μικρές ιστορίες που αποκτούν διαχρονική ισχύ. Ούτως ή άλλως το Παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας, όπως δηλώνει με μαγκριτικό τρόπο ο τίτλος του έργου. Κι οι μεταμοντέρνοι θα έλεγαν ότι τα πάντα είναι λεκτικές κατασκευές, το νόημα εξάγεται από το πώς θα αφηγηθεί κανείς ό,τι έζησε, τίποτα δεν υπάρχει αν δεν κειμενοποιηθεί. Η εκτός γλώσσας πραγματικότητα δεν υφίσταται! Γι’ αυτό όχι μόνο το Παρόν αλλά και το παρόν βιβλίο είναι προϊόν μυθοπλασίας.

Το βιβλίο λοιπόν είναι μια συλλογή φεϊσμπουκικών αναρτήσεων, αδιάφορο αν η συγγραφέας τις επεξεργάστηκε κατόπιν ή τις άφησε όπως τις έγραψε αρχικά. Εκεί, παίζει γλωσσικά παιχνίδια, στήνει λεκτικές ακροβασίες, ηδονίζεται με την πολυσημία των λέξεων, με την ευλυγισία τους, με την ικανότητα του χειριστή της γλώσσας να βγάλει μέσα απ’ αυτήν κρυμμένα νοήματα. Ως homo ludens παραφράζει τραγούδια, παρωδεί την καθημερινή γλώσσα, στήνει λογοπαίγνια, ως μικρο-διηγηματογράφος υψώνει και κατεβάζει τις ιστορίες της μέσα σε λίγες γραμμές, φτάνει στην αποκορύφωση και απότομα πετάει τον αναγνώστη στα τάρταρα, και αλλού σαν κωμωδός φτιάχνει δέσεις και λύσεις μέσα σε χρόνο dt.

Αυτά τα μικροκείμενα, παρόλο που λειτουργούν ως κρουνοί φιλοσοφίας της καθημερινότητας, συστήνουν και έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα, πιθανόν τον μυθοπλαστικό εαυτό τής συγγραφέως. Οι κοινωνιολόγοι αναγνωρίζουν στις μηχανές κοινωνικές δικτύωσης τάσεις ναρκισσισμού και αυτοπροβολής, ενώ οι ψυχολόγοι διαπιστώνουν ότι εν τέλει δεν υπάρχει η εξιδανίκευση που φανταζόμασταν, αφού οι χρήστες παρωθούνται σε πιο αληθινές εξομολογήσεις. Το σίγουρο είναι ότι το facebook είναι μια φωτογραφία -ή πολλές- του εαυτού, συχνά ένα συνεχώς τροφοδοτούμενο άλμπουμ, όπου παρελαύνουν οι πολλαπλοί εαυτοί μας.

Ανάμεσα στις λέξεις μπορούμε να σκιαγραφήσουμε το προφίλ της «Ζαχαριάδου»: ζει ανάμεσα στα βιβλία, τους συγγραφείς και τους λογοτεχνικούς ήρωές τους, μάχεται με τις λέξεις και τη μεταφρασιμότητά τους, στοχάζεται πάνω στη ζωή και στην τέχνη.

Ανάμεσα στις λέξεις μπορούμε λοιπόν να σκιαγραφήσουμε το προφίλ της «Ζαχαριάδου»: ζει ανάμεσα στα βιβλία, τους συγγραφείς και τους λογοτεχνικούς ήρωές τους, μάχεται με τις λέξεις και τη μεταφρασιμότητά τους, στοχάζεται πάνω στη ζωή και στην τέχνη. Μόνη κατά βάση, σ’ ένα άδειο σπίτι, προσωποποιεί τα αντικείμενα, συνομιλεί με τις έννοιες και κατασκοπεύει τους γείτονες, όπως την αδιάκριτη πρώην διαχειρίστρια και τον ενοχλητικό γείτονα που-πιάνουν-τα-χέρια-του. Τρέχει να προλάβει τις (επείγουσες) υποχρεώσεις της, πίνει καφέδες για να ξυπνήσει το νωθρό μερικές φορές μυαλό της και προβληματίζεται που η ενηλικίωσή της χτυπά την πόρτα με ανεπαίσθητες κρούσεις αυτογνωσίας. Έτσι, η συγγραφέας είναι ταυτόχρονα έξω και μέσα στο βιβλίο, γράφουσα και γραφομένη, θεατής και ηθοποιός.

Τελικά, έχουμε ένα νέο μέσο με το οποίο μπορεί ο καθένας να (ανα)πλάσει την προσωπικότητά του. Μικρά αποσπάσματα που αντανακλούν απλές σκέψεις αλλά και καθημερινά βιώματα απαρτίζουν στο σύνολό τους τις πλείστες πτυχές μιας ζωής η οποία περνά στην επαγγελματική της ρουτίνα μέσω του υπολογιστή, μέσω της γλώσσας, μέσω των βιβλίων και των θραυσμάτων τους, και συνάμα έξω από αυτά γερνάει, ζει σε μια πολυκατοικία και κατασκοπεύει τους γύρω της, αντλεί από τη βιωμένη επικαιρότητα υλικό και το διαστρεβλώνει λογοτεχνικά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΤο παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας
Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Πόλις 2014
Σελ. 200, τιμή εκδότη € 10,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Κουρμουλή «Άπνοια» (εκδ. Κείμενα). Κεντρική εικόνα: Ψηφιακή φωτογραφία © Γιάννης Γαλανάκης.

Του Νίκου Α. Μάντη

Μια διαδεδομένη «λαϊκή σοφία» θέλει τον χώρο της δημοσιογραφίας να μην μπλέκει εύκολα με εκείνον της...

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ασημένιας Σαράφη «Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος

Της Λεύκης Σαραντινού

«Ο Τσέχος παππούς μου, ή κατά κόσμον Νικόλαος Περιστέρης, δεν ήταν σε καμία περίπτωση Τσέχος, αλλά έτσι τον απο...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ