alt

Για το βιβλίο της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου «Το παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το Facebook δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας, αλλά (θεωρητικά) δεν πρόκειται για λογοτεχνικές, αλλά για ημερολογιακές καταγραφές διαδραστικού χαρακτήρα. Κι όμως, αν το δει κανείς σε άλλο περιβάλλον, και δομήσει τα επιμέρους στοιχεία του ως λογοτεχνικές ψηφίδες, τότε μπορεί να πάρει τη μορφή flash fiction.

Τόσο το διαδίκτυο και οι μηχανές κοινωνικής δικτύωσης όσο και τα κινητά, εγκαθιδρύουν ένα είδος λογοτεχνικής γραφής, που χαρακτηρίζεται από περιεκτικότητα, γλωσσική ευστοχία και επινοητικότητα.

Το Απόφθεγμα (και γιατί όχι και το Επίγραμμα), που καλλιεργήθηκε στην αρχαιότητα και στον Διαφωτισμό επανέρχεται ως μικρή φόρμα, χάρη στην ψηφιακή τεχνολογία. Τόσο το διαδίκτυο και οι μηχανές κοινωνικής δικτύωσης όσο και τα κινητά, με τον περιορισμένο χώρο που διαθέτουν, με την ταχύτητα της επικοινωνίας, με την αμεσότητα και την πυκνότητα από την οποία διακρίνονται, εγκαθιδρύουν ένα είδος λογοτεχνικής γραφής, που χαρακτηρίζεται από περιεκτικότητα, γλωσσική ευστοχία και επινοητικότητα. Είναι η λεγόμενη flash fiction, η λογοτεχνία-αστραπή, που, αν χρησιμοποιηθεί από ανθρώπους οι οποίοι διαθέτουν λογοτεχνικό χάρισμα, μετατρέπεται από καθημερινός επικοινωνιακός λόγος σε αποφθεγματικό λογοτέχνημα. 

Η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, για χρόνια μεταφράστρια, αποφασίζει να αδράξει την ευκαιρία που της δίνει το facebook και να συνθέτει, όταν γράφει σ’ αυτό, μικρά κείμενα. Αυτά άπτονται της καθημερινότητας και συνάμα τη σχολιάζουν σκωπτικά, λοξά, φεύγοντας απ’ αυτήν, τα οποία ναι μεν αφορμώνται από την επικαιρότητα, αλλά ταυτόχρονα προχωράνε σε αφορισμούς, ατάκες, συνθήματα, σχόλια και μικρές ιστορίες που αποκτούν διαχρονική ισχύ. Ούτως ή άλλως το Παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας, όπως δηλώνει με μαγκριτικό τρόπο ο τίτλος του έργου. Κι οι μεταμοντέρνοι θα έλεγαν ότι τα πάντα είναι λεκτικές κατασκευές, το νόημα εξάγεται από το πώς θα αφηγηθεί κανείς ό,τι έζησε, τίποτα δεν υπάρχει αν δεν κειμενοποιηθεί. Η εκτός γλώσσας πραγματικότητα δεν υφίσταται! Γι’ αυτό όχι μόνο το Παρόν αλλά και το παρόν βιβλίο είναι προϊόν μυθοπλασίας.

Το βιβλίο λοιπόν είναι μια συλλογή φεϊσμπουκικών αναρτήσεων, αδιάφορο αν η συγγραφέας τις επεξεργάστηκε κατόπιν ή τις άφησε όπως τις έγραψε αρχικά. Εκεί, παίζει γλωσσικά παιχνίδια, στήνει λεκτικές ακροβασίες, ηδονίζεται με την πολυσημία των λέξεων, με την ευλυγισία τους, με την ικανότητα του χειριστή της γλώσσας να βγάλει μέσα απ’ αυτήν κρυμμένα νοήματα. Ως homo ludens παραφράζει τραγούδια, παρωδεί την καθημερινή γλώσσα, στήνει λογοπαίγνια, ως μικρο-διηγηματογράφος υψώνει και κατεβάζει τις ιστορίες της μέσα σε λίγες γραμμές, φτάνει στην αποκορύφωση και απότομα πετάει τον αναγνώστη στα τάρταρα, και αλλού σαν κωμωδός φτιάχνει δέσεις και λύσεις μέσα σε χρόνο dt.

Αυτά τα μικροκείμενα, παρόλο που λειτουργούν ως κρουνοί φιλοσοφίας της καθημερινότητας, συστήνουν και έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα, πιθανόν τον μυθοπλαστικό εαυτό τής συγγραφέως. Οι κοινωνιολόγοι αναγνωρίζουν στις μηχανές κοινωνικές δικτύωσης τάσεις ναρκισσισμού και αυτοπροβολής, ενώ οι ψυχολόγοι διαπιστώνουν ότι εν τέλει δεν υπάρχει η εξιδανίκευση που φανταζόμασταν, αφού οι χρήστες παρωθούνται σε πιο αληθινές εξομολογήσεις. Το σίγουρο είναι ότι το facebook είναι μια φωτογραφία -ή πολλές- του εαυτού, συχνά ένα συνεχώς τροφοδοτούμενο άλμπουμ, όπου παρελαύνουν οι πολλαπλοί εαυτοί μας.

Ανάμεσα στις λέξεις μπορούμε να σκιαγραφήσουμε το προφίλ της «Ζαχαριάδου»: ζει ανάμεσα στα βιβλία, τους συγγραφείς και τους λογοτεχνικούς ήρωές τους, μάχεται με τις λέξεις και τη μεταφρασιμότητά τους, στοχάζεται πάνω στη ζωή και στην τέχνη.

Ανάμεσα στις λέξεις μπορούμε λοιπόν να σκιαγραφήσουμε το προφίλ της «Ζαχαριάδου»: ζει ανάμεσα στα βιβλία, τους συγγραφείς και τους λογοτεχνικούς ήρωές τους, μάχεται με τις λέξεις και τη μεταφρασιμότητά τους, στοχάζεται πάνω στη ζωή και στην τέχνη. Μόνη κατά βάση, σ’ ένα άδειο σπίτι, προσωποποιεί τα αντικείμενα, συνομιλεί με τις έννοιες και κατασκοπεύει τους γείτονες, όπως την αδιάκριτη πρώην διαχειρίστρια και τον ενοχλητικό γείτονα που-πιάνουν-τα-χέρια-του. Τρέχει να προλάβει τις (επείγουσες) υποχρεώσεις της, πίνει καφέδες για να ξυπνήσει το νωθρό μερικές φορές μυαλό της και προβληματίζεται που η ενηλικίωσή της χτυπά την πόρτα με ανεπαίσθητες κρούσεις αυτογνωσίας. Έτσι, η συγγραφέας είναι ταυτόχρονα έξω και μέσα στο βιβλίο, γράφουσα και γραφομένη, θεατής και ηθοποιός.

Τελικά, έχουμε ένα νέο μέσο με το οποίο μπορεί ο καθένας να (ανα)πλάσει την προσωπικότητά του. Μικρά αποσπάσματα που αντανακλούν απλές σκέψεις αλλά και καθημερινά βιώματα απαρτίζουν στο σύνολό τους τις πλείστες πτυχές μιας ζωής η οποία περνά στην επαγγελματική της ρουτίνα μέσω του υπολογιστή, μέσω της γλώσσας, μέσω των βιβλίων και των θραυσμάτων τους, και συνάμα έξω από αυτά γερνάει, ζει σε μια πολυκατοικία και κατασκοπεύει τους γύρω της, αντλεί από τη βιωμένη επικαιρότητα υλικό και το διαστρεβλώνει λογοτεχνικά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΤο παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας
Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Πόλις 2014
Σελ. 200, τιμή εκδότη € 10,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ