hatito-fantaros390

Για τη νουβέλα του Διονύση Χαριτόπουλου Πρόβες πολέμου (εκδ. Τόπος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο στρατός, παρά τον χαμένο χρόνο από τη ζωή σου, παρά το παράλογο των τακτικών του, παρά τον εξευτελισμό της ανθρώπινης ύπαρξης, αφήνει χρόνο στους ανθρώπους του πνεύματος για το χαρτί και το στυλό. Άλλοι ξεκοκαλίζουν βιβλία και εφημερίδες, άλλοι γράφουν ατελείωτα γράμματα-εξομολογήσεις κι άλλοι καταγράφουν τις εμπειρίες τους κι έπειτα τις εκδίδουν.

Τα κείμενα για τη θητεία και τα καψόνια της θα ήταν όλα ίδια, αφού περιλαμβάνουν δυο βασικές συνιστώσες: από τη μία, την εξομολόγηση που αυτοστοχάζεται πάνω στην ατομική συνθήκη, που παρουσιάζει φάσεις και σκηνικά, που σκιαγραφεί κλίμα και ανθρώπινους τύπους, που τοποθετεί το “εγώ” σε ένα δύσκολο κατώφλι και άλλοτε σατιρικά άλλοτε τραγικά το αποτυπώνει. Από την άλλη, η συμπλοκή ατομικού βίου και μικρόκοσμου, όπως είναι το στρατόπεδο, γεννά συχνά οξείες κοινωνικές παρατηρήσεις, για την εξουσία, τη διαστρωμάτωση, την εντόπια πολυπολιτισμικότητα, τον συγχρωτισμό νοοτροπιών και χνώτων κ.λπ.

Η γλώσσα μετατρέπει τις άψυχες αναμνήσεις σε σπαρταριστά λεκτικά επεισόδια, σε λογοτεχνικά ενσταντανέ, που δημιουργούν αισθητικό αποτέλεσμα ταχείας πήξεως.

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος αξιοποιεί όλες αυτές τις σταθερές -το έχει ξανακάνει άλλωστε τουλάχιστον μία φορά στο «525 τάγμα πεζικού» (1981)-, αλλά τα πασπαλίζει με δύο βασικά στοιχεία που εκτοξεύουν το μίγμα. Αφενός, οριοθετεί τη δράση στον Έβρο, μια κρίσιμη στρατιωτικά περιοχή, και στο 1967, μια φορτισμένη δικτατορικού στίγματος περίοδο. Ο χρονότοπος αυτός συν-καθορίζει το βλέμμα του αναγνώστη, που δεν μπορεί να δει το βιβλίο σαν άλλο ένα δείγμα στρατιωτικών απομνημονευμάτων, αλλά κυρίως ως ένα χρονικό προσωπικής και ιστορικής αυτογνωσίας. Αφετέρου, μπολιάζει το όλο αφήγημα με το ατομικό του ύφος, ένα ιδιαίτερο στιλ που συνδυάζει πειραιώτικη μαγκιά και αργκό περιθωρίου, στρατιωτική ιδιόλεκτο και προσωπικούς ιδιωματισμούς. Αυτή η γλώσσα μετατρέπει τις άψυχες αναμνήσεις σε σπαρταριστά λεκτικά επεισόδια, σε λογοτεχνικά ενσταντανέ, που δημιουργούν αισθητικό αποτέλεσμα ταχείας πήξεως.

alt
    Ο Διονύσης Χαριτόπουλος
 

O Διονύσης Χαριτόπουλος αφηγείται τη ζωή του ως δόκιμος στην Θράκη (Γκατζολία φανταριστί), στην πινέζα του χάρτη, ανάμεσα σε Διδυμότειχο και Αλεξανδρούπολη. Εκεί χρωματίζει με την πέννα του ανθρώπους και περιστατικά, κωμικά και τραγικά, συγκινητικά και αστεία, μιλά για το στρατό αλλά μιλά και τη δικτατορία, τους δικτατορικούς και τους κρυφά αντιδικτατορικούς κ.λπ. Το βιβλίο είναι μια συρραφή στιγμιότυπων που συμπαρατίθενται και δημιουργούν ενότητα πάνω στον άξονα του αφηγητή-ήρωα και του στρατιωτικού-δικτατορικού χωροχρόνου. Ο καιροσκοπισμός του φαντάρου συνδέεται με την ηγετική ανεπάρκεια της εξουσίας και οι εφήμεροι ελιγμοί μιας θητείας-αγγαρείας με την αρχομανία μερικών στρατόκαυλων ή ο παλιοπαιδισμός μερικών ανώριμων με τον ευδαιμονιστικό ατομικισμό κάποιων άλλων.

Το τέλος του βιβλίου ανατρέπει τη νοοτροπία του ασυμβίβαστου που είχε εξεργαστεί ο συγγραφέας ως τότε. Ο ίδιος ο αφηγητής-δόκιμος αλλά και όλοι οι στρατιώτες είναι πρόθυμοι να δώσουν τον υπέρ πάντων αγώνα εν όψει του πιθανού πολέμου με την Τουρκία (θυμίζω ότι είμαστε στο 1967, όταν η δικτατορία είχε τα συνηθισμένα ντράβαλα με τους γείτονες, αλλά τελικά συμβιβάστηκε αν-ηρωικώς). Το κείμενο κορυφώνεται σε μια εύστοχη συγκίνηση, σε μια έξαρση συναισθημάτων που δείχνουν ελληνικό τσαγανό και φιλότιμο – κι ίσως θα έπρεπε να κλείσει μ’ αυτό. Συνεχίζει όμως για να δείξει μια ενδοστρατιωτική προσπάθεια αντίδρασης στη χούντα, στοιχείο που εξασθενίζει το κρεσέντο που είχε ήδη δημιουργήσει.

Ένα βιβλιαράκι μικρών σκηνών με μεγάλο βάθος σε κάθε επεισόδιο και με βαρύ οπλισμό πίσω από τα τετριμμένα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΠρόβες πολέμου
Διονύσης Χαριτόπουλος
Τόπος 2014
Σελ. 144, τιμή € 14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΗ ΧΑΡΙΤΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ