Για το road novel της Μάρτυς Λάμπρου Με λυμένο χειρόφρενο που μετατρέπεται σε μυθιστόρημα μαθητείας.
Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
Μυρωδιά πετρελαίου και άπλυτα ρούχα, ατέλειωτοι δρόμοι και μπαγιάτικα σάντουιτς, ξάγρυπνα βλέφαρα και βαριά μπράτσα πάνω στο τιμόνι, λιμάνια και βαπόρια, λαμαρίνες και φρένα να τρίζουν, ρόδες που στριγγλίζουν και φορτία που (ξε)φορτώνονται, τελωνεία και αμίλητοι αστυνομικοί, λαθραία τσιγάρα και μπουκάλια κονιάκ, μια ολόκληρη πραγματικότητα νταλίκας και εθνικών οδών ξεδιπλώνεται στο νέο μυθιστόρημα της Μάρτυς Λάμπρου.
Αρχίζεις το βιβλίο και προσγειώνεσαι αμέσως στον κόσμο των νταλικέρηδων και των μεγάλων φορτηγών, ακούς μια γλώσσα λαϊκή, φορτωμένη με τις λέξεις της δουλειάς και της αργκό των δρόμων, πιάνεις στον αέρα ατάκες και συμπεριφορές από τη ζωή των οδηγών, που ταξιδεύουν για μέρες, κοιμούνται στις κουκέτες τους, μαγειρεύουν στα λιμάνια και περιμένουν σε τελωνεία και μεθοριακούς σταθμούς. Η συγγραφέας καταφέρνει, χάρη στα πλούσια βιώματά της, να ζωγραφίσει έναν κόσμο ολοκληρωμένο, έναν κόσμο συμπαγή και συνεκτικό, που τραβάει τον αναγνώστη μέσα του και τον μυεί στην κουλτούρα της νταλίκας.
Αυτή και μόνο η συνθήκη θα ήταν ικανή να μας κάνει να προσέξουμε το έργο και να ταξιδέψουμε όχι μόνο με τον Στράτο που βούτηξε δώδεκα χρονών την κόρη του Σωτηρία και την πήρε μαζί του στην Ιταλία, αλλά και με κάθε οδηγό που αγκαλιάζει το τιμόνι κι ακούει λαϊκά τραγούδια στο ραδιόφωνο για να μην κοιμηθεί οδηγώντας. Η εμπειρία στις λεωφόρους της Ιταλίας και η παραμονή στο βρόμικο λιμάνι του Μπρίντιζι είναι πρωτόγνωρη τόσο για τον Σωτήρη (έτσι τον φωνάζει ο πατέρας του, καθώς θα ήθελε ενδόμυχα αγόρι στη θέση του) όσο και για τον αναγνώστη, του οποίου η μέθεξη σε όλη αυτή την ατμόσφαιρα και η περιέργεια για έναν άγνωστο τρόπο ζωής θα αρκούσε να τον προσελκύσει από την αρχή μέχρι το τέλος του μυθιστορήματος.
Η Λάμπρου έφτιαξε με τα βιώματα των νταλικέρηδων ένα έργο που καταφέρνει να πείσει και τον πλέον άσχετο με την κουλτούρα των δρόμων , για την πιστότητα της ατμόσφαιρας και την ωρίμανση που φέρνει στον καθένα.
Όμως στην αγωνία του δρόμου, ο Στράτος, προσηλωμένος κομμουνιστής, προσθέτει και την πολιτική του πτυχή, εκφρασμένη με αυθόρμητο λόγο, με αγωνιστικό φρόνημα αλλά και με την πίστη στη σοσιαλιστική ιδέα. Είμαστε στη δεκαετία του '80 και η σοβιετική κοινωνία φαντάζει ιδεώδης, ακόμα και στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου. Κι εκεί ο σκληροτράχηλος νταλικέρης ανακαλύπτει ότι βρίσκεται ο πατέρας του, που μέχρι τότε θεωρούνταν νεκρός, ενώ αυτός είχε κρυφτεί για δεκαετίες στη φίλη ιδεολογικά χώρα του Ανατολικού Μπλοκ. Το ταξίδι για να τον συναντήσει είναι μαζί περιπέτεια και νοσταλγία, εμπειρία για τη δεκαπεντάχρονη πλέον Σωτηρία και συγκίνηση.
Όλα αυτά συστήνουν ένα κείμενο που μετατρέπεται από road novel σε μυθιστόρημα μαθητείας. Η μικρή Σωτηρία όχι μόνο ενηλικιώνεται αλλά και μεστώνει, καθώς ψήνεται μέσα στους δρόμους, με τις εμπειρίες που συσσωρεύει το ταξίδι, η συνάντηση με τον ξένο και η σκληρή βιοπάλη του οδηγού. Ακόμη περισσότερο, όταν η αμείλικτη πραγματικότητα απειλεί να στερήσει από τον Στράτο την νταλίκα του, η ώριμη πλέον κόρη του θα αναλάβει δράση, θα αναλάβει μόνη της το δρομολόγιο, δείγμα του πόσο ζυμώθηκε με το τιμόνι και πόσο συνειδητοποίησε τη θέση της μέσα στο σχολείο των εθνικών οδών.
Η συγγραφέας πήρε τα βιώματα των νταλικέρηδων και έφτιαξε με αυθεντικά υλικά ένα έργο που καταφέρνει να πείσει και τον πλέον άσχετο με την κουλτούρα των δρόμων αναγνώστη για την πιστότητα της ατμόσφαιρας και την ωρίμανση που φέρνει στον καθένα.
Με λυμένο χειρόφρενο
Μάρτυ Λάμπρου
Κέδρος 2014
Σελ. 312, τιμή € 14,00
