alt

Τρία νέα βιβλία με την πεποίθηση ότι η επιστήμη και τα γράμματα είναι σε θέση να δώσουν ώθηση στην ανθρωπότητα.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στο πλαίσιο της διερεύνησης της ανθρώπινης ιστορίας, η λογοτεχνία ανέδειξε κατά καιρούς εθνικές μορφές, σπουδαίους πολεμιστές και σημαντικές πολιτικές φυσιογνωμίες. Η μετακίνηση όμως, εδώ και χρόνια, της προσοχής μας από το στρατιωτικό και πολιτικό σκηνικό στα κοινωνικά και πολιτισμικά γεγονότα έφερε τόσο την Ιστοριογραφία όσο και την πεζογραφία σε νέες ατραπούς· αν επικεντρωθούμε ειδικά στην τελευταία, μπορούμε να δούμε ότι αυτή επιχειρεί να αναδείξει όχι μόνο ηρωικές προσωπικότητες αλλά και πρόσωπα από τον χώρο των γραμμάτων και των επιστημών. Κάτι τέτοιο εξηγείται από τη διάθεση να προβληθεί η πρόοδος της ανθρωπότητας, να αναδειχθεί η ιδέα της κοινωνικής και πνευματικής ανάπτυξης και έτσι να φανεί –πίσω από τις μάχες και τις συνθήκες– πώς εξελίχθηκε η σκέψη και η κοινωνία.

Στην ελληνική λογοτεχνία τέτοιες τάσεις μπορούν να εντοπιστούν καταρχάς στην ιστορική τριλογία του Νίκου Θέμελη (Η αναζήτηση 1998, Η ανατροπή 2000 και Η αναλαμπή 2003), όπου φιλελεύθεροι αστοί με την παρακαταθήκη του Διαφωτισμού ενεργούν υπέρ της επιχειρηματικής και πνευματικής ενδυνάμωσης του ελληνισμού στο β΄ μισό του 19ου και στο α΄ μισό του 20ού αιώνα. Το ίδιο έκανε η Σώτη Τριανταφύλλου με Το εργοστάσιο των μολυβιών (2000), αφού έβαλε δυο Έλληνες επιστήμονες να πρωτοστατούν στον τομέα της τεχνολογίας, με πίστη στη δύναμη του πνεύματος και με αισιοδοξία για την πρόοδο της ανθρωπότητας.

Φέτος, δυο τρία βιβλία επιχειρούν έναν ανάλογο φωτισμό. Το μεταθανάτιο έργο του Νίκου Θέμελη Η αναχώρηση (εκδόσεις Μεταίχμιο) αναφέρεται στον Εμφύλιο μέσα στην Επανάσταση του ’21, με την ίδια όμως θέρμη για την ισχύ των γραμμάτων και των προοδευτικών ιδεών, ο Δημήτρης Φύσσας γράφει το μυθιστόρημα Ο κηπουρός και ο καιροσκόπος (εκδόσεις Εστία) με επίκεντρο την Κατοχή και ο Ισίδωρος Ζουργός παρακολουθεί στο βιβλίο Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο (εκδόσεις Πατάκη) τον γιατρό ήρωά του να μάχεται με την επιστήμη του τη βιολογική αδυναμία του ανθρώπου.

Το βάρος πλέον πέφτει όχι στη μαχητικότητα και στην ανδρεία αλλά στην πνευματική ρώμη, όχι στη νίκη στο πεδίο των μαχών αλλά στην οικονομική επικράτηση που θα φέρει ανάλογα οφέλη με τις άλλες ηρωικές επικρατήσεις

Όλα αυτά τα έργα –και άλλα παρόμοια– χρωστάνε πολλά στον Δημήτριο Βικέλα και στον Λουκή Λάρα, καθώς εκεί, σε αντίθεση με τα ηρωικά πρότυπα των ρομαντικών ιστορικών μυθιστορημάτων του 19ου αιώνα, αναδεικνύεται η αξία του φιλήσυχου πολίτη, ο οποίος προσπαθεί με τη δύναμη του μυαλού να ανορθωθεί οικονομικά και έτσι να βοηθήσει και τον ελληνικό λαό. Το βάρος πλέον πέφτει όχι στη μαχητικότητα και στην ανδρεία αλλά στην πνευματική ρώμη· όχι στη νίκη στο πεδίο των μαχών αλλά στην οικονομική επικράτηση που θα φέρει ανάλογα οφέλη με τις άλλες ηρωικές επικρατήσεις· όχι στην κόψη του σπαθιού αλλά στην "κόψη" του φωτεινού πνεύματος.

 
alt
   Ισίδωρος Ζουργός

Ο ήρωας του Νίκου Θέμελη Λάζαρος Χατζημιχαήλ πέφτει θύμα της διχόνοιας των Ελλήνων μέσα στους χρόνους της Επανάστασης του ’21. Ο πλούσιος αυτός γαιοκτήμονας, που διαπνέεται από ευρωπαϊκές ουμανιστικές ιδέες, περισυλλέγει ορφανά του πολέμου, για να τα φροντίσει και τους δώσει παιδεία. Αυτό, σε συνδυασμό με τις προοδευτικές του αντιλήψεις, τον κάνουν στόχο συντηρητικών κύκλων και στο τέλος πέφτει θύμα σκοτεινών μηχανορραφιών. Ο Δημήτρης Φύσσας από την άλλη, πάλι μέσα σε πόλεμο, την Κατοχή αυτή τη φορά, στήνει μπροστά μας δυο επιστήμονες, τον μετεωρολόγο Χωματά, ο οποίος μελετά το κλίμα των Αθηνών, και τον γεωπόνο Αστεριάδη, ο οποίος διερευνά πώς οι λαχανόκηποι μπορούν να γίνουν πηγή σίτισης για τους υποσιτισμένους Αθηναίους. Τέλος, ο Ισίδωρος Ζουργός αφηγείται τη ζωή του γιατρού Ματίας Αλμοσίνο, ο οποίος ανδρώνεται στην Ευρώπη του 17ου αιώνα και προσπαθεί με την επιστήμη του να αντιμετωπίσει ασθένειες και παρωχημένες αντιλήψεις. Αυτό δεν τον εμποδίζει στο τέλος να γίνει μοναχός στο Άγιο Όρος, αν και ξεκίνησε ως Εβραίος από τη Βασιλεία και στραμμένος σε πιο λογοκρατικές αντιλήψεις.

Παρά τις διαφορές τους, τα βιβλία που κυκλοφόρησαν το πρώτο τρίμηνο του 2014 αντιτάσσουν στο ηρωικό ιδεώδες του μαχητή τη δύναμη του νου, την αισιοδοξία πως υπάρχουν άνθρωποι και ιδέες που μπορούν να νικήσουν το πολιτισμικό σκοτάδι

Όλοι αυτοί οι αφανείς ήρωες, επιστήμονες και φωτισμένοι άνθρωποι των καιρών τους, από τη μία γίνονται δεκτοί με θαυμασμό, αλλά και με επιφύλαξη από την άλλη, αφού φέρουν γνωρίσματα μιας προοδευτικής θεώρησης της ζωής, μακριά από την προγονοπληξία και τον συντηρητισμό. Απέναντί τους έχουν συχνά την επίσημη θρησκεία, τις αφελείς ιδέες των πολλών, την καχυποψία μπροστά στο νέο, αλλά και την παγιωμένη αντίληψη πως, σε καιρό πολέμου, το πνεύμα είναι ακατάλληλο για δράση, όταν μάλιστα μιλούν τα όπλα και ο δυναμισμός τού πολεμιστή. Παρά τις διαφορές τους, τα βιβλία που κυκλοφόρησαν το πρώτο τρίμηνο του 2014 αντιτάσσουν στο ηρωικό ιδεώδες του μαχητή τη δύναμη του νου, την αισιοδοξία πως υπάρχουν άνθρωποι και ιδέες που μπορούν να νικήσουν το πολιτισμικό σκοτάδι, την πεποίθηση ότι η επιστήμη, τα γράμματα, ο πνευματικός κόσμος, παράλληλα με άλλες πιο δυναμικές μορφές δράσης, είναι σε θέση να δώσουν ώθηση στην ανθρωπότητα.

Η κατεύθυνση αυτών των κειμένων, πέρα από τις όποιες ενστάσεις κανείς μπορεί να έχει για την ικανότητά τους να εντυπώσουν τον ιδεόκοσμό τους στον αναγνώστη, είναι σαφής: πίσω από τους υπερήρωες των κινηματογραφικών ταινιών και πέρα από τους γενναίους υπερασπιστές της πατρίδας, το όραμα κάθε σοβαρού έθνους, ακόμα και μέσα στον πόλεμο, (πρέπει να) είναι ο πνευματικός άνθρωπος που θα οδηγήσει στην επιστημονική πρόοδο και την κοινωνική ανάπτυξη. 

 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΗ αναχώρηση
Νίκος Θέμελης
Μεταιχμιο 2014
Σελ. 168, τιμή € 11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΘΕΜΕΛΗ

 

 

 

altΣκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο
Ισίδωρος Ζουργός
Πατάκης 2014
Σελ. 784, τιμή € 21,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΖΟΥΡΓΟΥ

 

 

 

 

altΟ κηπουρός κι ο καιροσκόπος
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2014
Σελ. 260, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Την Πέμπτη 23 Μαΐου, στις 8:30 μμ η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS και οι εκδόσεις Μεταίχμιο, διοργανώνουν παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος της Σοφίας Νικολαΐδου με τίτλο «Δικά μας παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

  • Κώστας Β. Κατσουλάρη...
Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο) συναντήσαμε τη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου στη Θεσσαλονίκη, στο περιθώριο της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου και συζητήσαμε για τους κώδικες των νέων, τον ΛΕΞ και τα κλειστά δωμάτια.

Συνέντευξη στον Διονύση...

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Τι συμβαίνει πραγματικά στη χώρα μας και τι στο διεθνές περιβάλλον; Πώς θα είναι οι δημοκρατίες σε λίγες δεκατίες; Υπάρχει ένας νέος ακτιβισμός που μπορεί να αναχαιτίσει τον καπιταλισμό; Επιλέγουμε επτά βιβλία που θέτουν τα πολιτικά ζητήματα των καιρών μας επί τάπητος. Kεντρική εικόνα: © Unspalsh. 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ