metapoihsh-250

Tου Γ. Ν. Περαντωνάκη

Ο θάνατος ως κείμενο και ως αντικείμενο

Τι σημαίνει «μεταποίηση»; μετά την ποίηση ή μεταφυσική τής γραφής; μετατροπή των υλικών σε λογοτεχνία ή post-poetry σε ένα μεταμοντέρνο ξανακοίταγμα της παράδοσης; μετάβαση σε ένα νέο είδος διηγηματογραφίας που δεν κάνει επαναστάσεις, άλλα επενδύει στην ουσία ή πέρασμα σε μια άλλου είδους ανάγνωση; Όπως και να διαβάσει κανείς τον τίτλο, δώδεκα διηγήματα έρχονται να τον στηρίξουν. 

Τα μικρά κείμενα του νεαρού συγγραφέα είναι βαθιά φυτεμένα στην ελληνική παράδοση, η οποία όμως δουλεύεται με νέα χρώματα. Η ατμόσφαιρα φαντάζει μερικές φορές παλαιική, αλλά η ματιά που τη μεταφέρει στον αναγνώστη έρχεται να αιφνιδιάσει, όχι μόνο με την αφηγηματική της ικανότητα αλλά κυρίως με τον τρόπο που αποκωδικοποιεί τα πράγματα και ερμηνεύει τον κόσμο γύρω μας. Τα κείμενα πάλλουν από μια γλώσσα σφριγηλή και καίρια, ο ρυθμός είναι αρκούντως σταθερός χωρίς βιασύνες ή καθυστερήσεις, ο τόνος των διηγημάτων αφήνει ομαλά το σημάδι του στον αναγνώστη.

Αν δει κανείς συνολικά τα έργα του παρόντος τόμου, θα παρατηρήσει πως ο θάνατος, σε διάφορες μορφές, σε διάφορες εκφάνσεις, αλλά και τα αίτια ή οι συνέπειές του διαπερνούν ολόκληρο το βιβλίο. Και πάνω σ’ αυτό το οδυνηρό φαινόμενο διασταυρώνονται πλείστες άλλες πτυχές τής ζωής, από την ανάσταση έως την εκδίκηση κι από τη μοναξιά μέχρι την τιμωρία. Ο θάνατος αφορά πιο πολύ τους ζωντανούς παρά τους νεκρούς, προκαλεί παράλληλους κύκλους που αλλοιώνουν την άλλοτε ήσυχη επιφάνεια, αλλά γρήγορα σβήνουν κι αυτοί. Είτε ως φόνος ή ως αυτοκτονία, ως απώλεια ή ως προϊόν εκδίκησης έρχεται με την παρουσία του να κάνει τους πάντες, τους αναγνώστες δηλαδή αλλά και τους χαρακτήρες, να αναπηδήσουν από την άγρια υφή του και την απρόσμενη διάσταση που προσδίδει στη ζωή, κυρίως όσων έζησαν να σκέφτονται τον νεκρό.

Τα θέματα του διηγηματογράφου, θα μπορούσε κανείς να πει, είναι σκληρά, είναι τανυσμένα στα όρια της αντοχής. Ωστόσο, δεν σοκάρουν με την αφηγηματική τους σκληρότητα, αλλά στρέφονται γύρω από την απηνή πλευρά τής καθημερινότητας και την παρουσιάζουν σαν έκπληξη και σαν οδύνη. Και η μεγαλύτερη ευστοχία αυτής της προσπάθειας είναι ότι αυτή η πλευρά δίνεται με πλάγιες ματιές, με την επιλεκτική πύκνωση που κάνει τα διηγήματα παράξενα ώς κρυπτικά, μερικές φορές δυσερμήνευτα κι άλλοτε απλώς πολυεπίπεδα που δεν αποκαλύπτουν εύκολα τα υπόγεια νοήματά τους. Ενώ φαίνονται μικρές ιστορίες σκοτεινού κλίματος, είναι φιλοσοφικές συνθέσεις, δείγματα υπαρξιακής αγωνίας, στοχαστικές συλλήψεις τής ζωής και της ανθρώπινης μοίρας. Ακόμα περισσότερο αφήνουν την αίσθηση του ανολοκλήρωτου, όχι του ημιτελούς, αλλά του κειμένου που αφήνει κενές λωρίδες και σκοπίμως ασυμπλήρωτα διαστήματα. Αυτά τα διάκενα, είτε βρίσκονται στη μέση είτε στο τέλος, κάνουν τα διηγήματα ανοικτά έργα (opera aperta, κατά τον Ουμπέρτο Έκο), δομές που επιζητούν την ενεργητική σκέψη τού αναγνώστη.

Ξεχωρίζω το «Γκρίχου», που γεννήθηκε μέσα από τη γόνιμη κοιλιά των δημοτικών τραγουδιών και αναφέρεται στον σακατεμένο πολεμιστή που γυρίζει από τον πόλεμο και ζητά τη βοήθεια του νεκρού αδελφού του, για να αμυνθεί απέναντι στην εκμετάλλευση που υφίσταται λόγω της αναπηρίας του, κι ο αδελφός ανασταίνεται για να τον βοηθήσει. Ανάλογα, το τέταρτο διήγημα με τίτλο «Τίσις» είναι γεμάτο συναισθήματα μέχρι τα όρια της εκδίκησης και ο «Εγκιβωτισμός» δικαιολογεί τον τίτλο του, αφού ο πρωταγωνιστής ανακαλύπτει ότι στα παράξενα κιβώτια που αναλαμβάνει να κουβαλήσει με τη μαούνα του βρίσκονται πτώματα και μάλιστα ένας νεκρός, που δολοφονήθηκε μπροστά στα μάτια του, είναι φτυστός ο ίδιος. Αλληγορία; Στην «Καΐνα» ο γιος του Αδάμ προβληματίζεται υπαρξιακά πάνω στην ανθρώπινη υπόσταση κι ελευθερία και, προκειμένου να πετύχει πραγματικά την απελευθέρωσή του, επιλέγει να σκοτώσει τον αδελφό του Άβελ. Τέλος, στο «.45» ο δολοφόνος παρατηρεί την κηδεία του θύματος και εξιστορεί πώς τον σκότωσε, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα μια αλήθεια που ξαφνιάζει τόσο τον αναγνώστη όσο και τον ίδιο.

Το παιχνίδι τής ζωής και του θανάτου, η εκδίκηση ως τιμή και ως λύτρωση, το θέμα τής ταυτότητας, αφού συχνά το θύμα είναι ο θύτης και το αντίθετο, η διπλή προσωπικότητα, ο θάνατος ως ελευθερία και λοιπά είναι επίκαιρες υπαρξιακές αναζητήσεις, σύμφωνες με το πνεύμα τής εποχής μας, αλλά ταυτόχρονα δουλεμένες με μεράκι και συγγραφική προσοχή τόσο στην οικονομία κάθε διηγήματος όσο και στο κλίμα μέσα στο οποίο ο Δ. Παπαμάρκος εμβαπτίζει τον αναγνώστη. Γι’ αυτό ο συγγραφέας εντάσσεται στην πλούσια χορεία των ελλήνων διηγηματογράφων, που συνεχίζουν την ποιοτική παράδοση του είδους και την εμπλουτίζουν με γόνιμα οργώματα και καλές σπορές.

Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

 

metapoihsh-exofΔημοσθένης Παπαμάρκος
Κέδρος 2012
Σελ. 119, τιμή € 10,00
alt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ