metapoihsh-250

Tου Γ. Ν. Περαντωνάκη

Ο θάνατος ως κείμενο και ως αντικείμενο

Τι σημαίνει «μεταποίηση»; μετά την ποίηση ή μεταφυσική τής γραφής; μετατροπή των υλικών σε λογοτεχνία ή post-poetry σε ένα μεταμοντέρνο ξανακοίταγμα της παράδοσης; μετάβαση σε ένα νέο είδος διηγηματογραφίας που δεν κάνει επαναστάσεις, άλλα επενδύει στην ουσία ή πέρασμα σε μια άλλου είδους ανάγνωση; Όπως και να διαβάσει κανείς τον τίτλο, δώδεκα διηγήματα έρχονται να τον στηρίξουν. 

Τα μικρά κείμενα του νεαρού συγγραφέα είναι βαθιά φυτεμένα στην ελληνική παράδοση, η οποία όμως δουλεύεται με νέα χρώματα. Η ατμόσφαιρα φαντάζει μερικές φορές παλαιική, αλλά η ματιά που τη μεταφέρει στον αναγνώστη έρχεται να αιφνιδιάσει, όχι μόνο με την αφηγηματική της ικανότητα αλλά κυρίως με τον τρόπο που αποκωδικοποιεί τα πράγματα και ερμηνεύει τον κόσμο γύρω μας. Τα κείμενα πάλλουν από μια γλώσσα σφριγηλή και καίρια, ο ρυθμός είναι αρκούντως σταθερός χωρίς βιασύνες ή καθυστερήσεις, ο τόνος των διηγημάτων αφήνει ομαλά το σημάδι του στον αναγνώστη.

Αν δει κανείς συνολικά τα έργα του παρόντος τόμου, θα παρατηρήσει πως ο θάνατος, σε διάφορες μορφές, σε διάφορες εκφάνσεις, αλλά και τα αίτια ή οι συνέπειές του διαπερνούν ολόκληρο το βιβλίο. Και πάνω σ’ αυτό το οδυνηρό φαινόμενο διασταυρώνονται πλείστες άλλες πτυχές τής ζωής, από την ανάσταση έως την εκδίκηση κι από τη μοναξιά μέχρι την τιμωρία. Ο θάνατος αφορά πιο πολύ τους ζωντανούς παρά τους νεκρούς, προκαλεί παράλληλους κύκλους που αλλοιώνουν την άλλοτε ήσυχη επιφάνεια, αλλά γρήγορα σβήνουν κι αυτοί. Είτε ως φόνος ή ως αυτοκτονία, ως απώλεια ή ως προϊόν εκδίκησης έρχεται με την παρουσία του να κάνει τους πάντες, τους αναγνώστες δηλαδή αλλά και τους χαρακτήρες, να αναπηδήσουν από την άγρια υφή του και την απρόσμενη διάσταση που προσδίδει στη ζωή, κυρίως όσων έζησαν να σκέφτονται τον νεκρό.

Τα θέματα του διηγηματογράφου, θα μπορούσε κανείς να πει, είναι σκληρά, είναι τανυσμένα στα όρια της αντοχής. Ωστόσο, δεν σοκάρουν με την αφηγηματική τους σκληρότητα, αλλά στρέφονται γύρω από την απηνή πλευρά τής καθημερινότητας και την παρουσιάζουν σαν έκπληξη και σαν οδύνη. Και η μεγαλύτερη ευστοχία αυτής της προσπάθειας είναι ότι αυτή η πλευρά δίνεται με πλάγιες ματιές, με την επιλεκτική πύκνωση που κάνει τα διηγήματα παράξενα ώς κρυπτικά, μερικές φορές δυσερμήνευτα κι άλλοτε απλώς πολυεπίπεδα που δεν αποκαλύπτουν εύκολα τα υπόγεια νοήματά τους. Ενώ φαίνονται μικρές ιστορίες σκοτεινού κλίματος, είναι φιλοσοφικές συνθέσεις, δείγματα υπαρξιακής αγωνίας, στοχαστικές συλλήψεις τής ζωής και της ανθρώπινης μοίρας. Ακόμα περισσότερο αφήνουν την αίσθηση του ανολοκλήρωτου, όχι του ημιτελούς, αλλά του κειμένου που αφήνει κενές λωρίδες και σκοπίμως ασυμπλήρωτα διαστήματα. Αυτά τα διάκενα, είτε βρίσκονται στη μέση είτε στο τέλος, κάνουν τα διηγήματα ανοικτά έργα (opera aperta, κατά τον Ουμπέρτο Έκο), δομές που επιζητούν την ενεργητική σκέψη τού αναγνώστη.

Ξεχωρίζω το «Γκρίχου», που γεννήθηκε μέσα από τη γόνιμη κοιλιά των δημοτικών τραγουδιών και αναφέρεται στον σακατεμένο πολεμιστή που γυρίζει από τον πόλεμο και ζητά τη βοήθεια του νεκρού αδελφού του, για να αμυνθεί απέναντι στην εκμετάλλευση που υφίσταται λόγω της αναπηρίας του, κι ο αδελφός ανασταίνεται για να τον βοηθήσει. Ανάλογα, το τέταρτο διήγημα με τίτλο «Τίσις» είναι γεμάτο συναισθήματα μέχρι τα όρια της εκδίκησης και ο «Εγκιβωτισμός» δικαιολογεί τον τίτλο του, αφού ο πρωταγωνιστής ανακαλύπτει ότι στα παράξενα κιβώτια που αναλαμβάνει να κουβαλήσει με τη μαούνα του βρίσκονται πτώματα και μάλιστα ένας νεκρός, που δολοφονήθηκε μπροστά στα μάτια του, είναι φτυστός ο ίδιος. Αλληγορία; Στην «Καΐνα» ο γιος του Αδάμ προβληματίζεται υπαρξιακά πάνω στην ανθρώπινη υπόσταση κι ελευθερία και, προκειμένου να πετύχει πραγματικά την απελευθέρωσή του, επιλέγει να σκοτώσει τον αδελφό του Άβελ. Τέλος, στο «.45» ο δολοφόνος παρατηρεί την κηδεία του θύματος και εξιστορεί πώς τον σκότωσε, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα μια αλήθεια που ξαφνιάζει τόσο τον αναγνώστη όσο και τον ίδιο.

Το παιχνίδι τής ζωής και του θανάτου, η εκδίκηση ως τιμή και ως λύτρωση, το θέμα τής ταυτότητας, αφού συχνά το θύμα είναι ο θύτης και το αντίθετο, η διπλή προσωπικότητα, ο θάνατος ως ελευθερία και λοιπά είναι επίκαιρες υπαρξιακές αναζητήσεις, σύμφωνες με το πνεύμα τής εποχής μας, αλλά ταυτόχρονα δουλεμένες με μεράκι και συγγραφική προσοχή τόσο στην οικονομία κάθε διηγήματος όσο και στο κλίμα μέσα στο οποίο ο Δ. Παπαμάρκος εμβαπτίζει τον αναγνώστη. Γι’ αυτό ο συγγραφέας εντάσσεται στην πλούσια χορεία των ελλήνων διηγηματογράφων, που συνεχίζουν την ποιοτική παράδοση του είδους και την εμπλουτίζουν με γόνιμα οργώματα και καλές σπορές.

Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

 

metapoihsh-exofΔημοσθένης Παπαμάρκος
Κέδρος 2012
Σελ. 119, τιμή € 10,00
alt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ