Για το μυθιστόρημα του Ανταίου Ν. Ελισαίου «Αναδιάταξη» (εκδ. Επίμετρο). Εικόνα: Από την ταινία «Jacob’s Ladder».
Γράφει η Άννα Λυδάκη
Στο «αυτί» του βιβλίου ο συγγραφέας ενημερώνει ότι χρησιμοποιεί ψευδώνυμο, Ανταίος Ελισαίος, διότι, ενώ έχει ήδη γράψει βιβλία σε πεδία των κοινωνικών επιστημών, τώρα είναι η πρώτη φορά που γράφει λογοτεχνικό έργο. Έχουμε κι άλλες περιπτώσεις δοκιμιογράφων ή ακαδημαϊκών που αποφασίζουν να γράψουν πεζά ή ποιήματα και πολλοί από αυτούς επιτυχημένα. Στους τελευταίους συμπεριλαμβάνεται και ο Ανταίος Ελισαίος του οποίου η ιδιαίτερη γραφή και η δομή του μυθιστορήματός του με τον τίτλο Αναδιάταξη, παρουσιάζουν ενδιαφέρον και προκαλούν την προσοχή του αναγνώστη.
Η λέξη «Αναδιάταξη» σημαίνει βάζω σε τάξη, ανασυντάσσω δεδομένα συμπεριλαμβάνοντας και νέα στοιχεία που έχουν προκύψει σε μια κατάσταση. Η «αναδιάταξη» στο παρόν μυθιστόρημα συντελείται με πρωτότυπο τρόπο μεταξύ πραγματικότητας και ενοράσεων, ονείρου και «ονείρων μέσα στα όνειρα», σκέψεων και εμπειριών. Η ιστορία εκτυλίσσεται τις λίγες μέρες που ο αφηγητής επιστρέφει στον τόπο του για την κηδεία του παππού του, του Φοίβου, μιας και είναι ο τελευταίος που έμεινε από τους κοντινούς συγγενείς ύστερα από ένα αεροπορικό δυστύχημα. Βλέποντάς τον νεκρό ο αφηγητής διακρίνει στα χαρακτηριστικά του ομοιότητες με τον ίδιο, που μάλλον δεν περιορίζονται μόνο στην εξωτερική μορφή του εκλιπόντα παππού του.
Αναγκαστικά θα μείνει κάμποσες μέρες στο σπίτι του παππού για να τακτοποιήσει διάφορα έγγραφα και συμβόλαια, να ψάξει στα αρχεία στον υπολογιστή, να δει τα κληρονομικά, που είναι εντέλει ανύπαρκτα καθώς οι λογαριασμοί είναι άδειοι. Κοιμάται στο σπίτι του εκλιπόντα και ήδη από το πρώτο βράδυ ξυπνά με ένα εφιάλτη. Όμως δεν είναι μόνο αυτό: Παράξενα πράγματα συμβαίνουν (ή όχι;) μεταξύ αισθήσεων και παραισθήσεων, και αποκαλύπτονται γεγονότα που είχαν μείνει στο σκότος για πολλά χρόνια και άλλα που παραμένουν σκοτεινά και αμφίσημα.
Ο αφηγητής αποφασίζει να μην κοιμάται στο σπίτι του παππού και αναζητά ενοικιαζόμενα δωμάτια, αλλά γρήγορα επιστρέφει και δέχεται την επίσκεψη ενός εκπροσώπου του Ινστιτούτου Κοινωνικής Έρευνας που ζητά πληροφορίες για το συγγραφικό έργο του Φοίβου και τα αρχεία του. Όμως ο εγγονός, κινητοποιημένος και από το ενδιαφέρον του επισκέπτη, θέλει να τα δει όλα πρώτος. Διαβάζει έγγραφα και επιστολές και τελικά τα ερωτήματα που δημιούργησε η ανάγνωση ήταν πολύ περισσότερα από τις εξηγήσεις που δίνονταν.
Το μυστηριώδες τετράδιο
Την προσοχή του τραβά ένα τετράδιο με μια στενή ετικέτα «Ημερολόγια και Σκέψεις». Εκεί διαπιστώνει ότι ο παππούς Φοίβος καταγράφει γεγονότα από την πρώτη νεότητα και τη ζωή του αργότερα και σχολιάζει την τότε επικαιρότητα. Στις περιγραφές των νεανικών του χρόνων κυριαρχούν οι ριζοσπαστικές του αντιλήψεις, οι ερωτικές περιπέτειες, η φιλία του με έναν Αλέξανδρο και ο γάμος του με την Ανίλη από τον οποίο γεννήθηκε ο Νίκανδρος, ο πατέρας του αφηγητή, και η αδελφή του Ευρυδίκη. Ένας γάμος που κράτησε μέχρι την εμφάνιση της Μάρας που η έντονη σχέση μαζί της στάθηκε η αιτία του διαζυγίου του και της απώλειας της σχέσης του με τα παιδιά του.
Αργότερα στην Οξφόρδη γνώρισε τον Κύπριο Αναξαγόρα και οι δύο φίλοι έγιναν πλέον τρεις και μπήκαν σε οργανώσεις είτε σε αγγλικό είτε σε ελληνικό είτε σε κυπριακό έδαφος, ενεργοί σύντροφοι και συμπαραστάτες ο έναν στον άλλο.
Η περιπλάνηση στα ημερολόγια, τα δικόγραφα, τα αρχεία και τις σημειώσεις είναι αποκαλυπτική και άλλων θεμάτων: Ο παππούς θυμάται τον πατέρα στη φυλακή και τις κραυγές της μητέρας, το έμφραγμα που υπέστη, από το οποίο επέζησε μεν, αλλά κινδύνευσε σοβαρά. Ο Φοίβος αναφέρεται στη φιλία του με τον Αλέξανδρο και τις συναντήσεις τους σε διάφορα μέρη (Μπέρμιγχαμ, Φιλανδία, Σοβιετική Ένωση…), με τον οποίο είχαν πάρει μέρος σε όλα τα ενδιαφέρονται πολιτικά γεγονότα, τα οποία εκτυλίχθηκαν στα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 1970. Αργότερα στην Οξφόρδη γνώρισε τον Κύπριο Αναξαγόρα και οι δύο φίλοι έγιναν πλέον τρεις και μπήκαν σε οργανώσεις είτε σε αγγλικό είτε σε ελληνικό είτε σε κυπριακό έδαφος, ενεργοί σύντροφοι και συμπαραστάτες ο έναν στον άλλο.
Ζώντες και τεθνεώτες συνυπάρχουν στην αφήγηση του Ανταίου Ελισαίου και η πραγματικότητα περιπλέκεται με οράματα. Οι απόντες πρόγονοι, που φέρουμε πάντα μέσα μας, και μεταφυσικές αγωνίες κυριαρχούν στο μυθιστόρημα. Απαντήσεις δεν δίδονται και τα ερωτήματα που προκύπτουν βάζουν σε σκέψεις τον αναγνώστη που αδημονεί για τη συνέχεια και το τέλος της παράξενης αυτής ιστορίας.
* Η ΑΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ είναι ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τελευταίο έργο της, Ο άνθρωπος και τα άλλα ζώα (εισαγωγή, επιμέλεια, εκδ. Παπαζήση).
