Για το αφήγημα της Βάσιας Τζανακάρη «Γεννιέται ο κόσμος» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Λεπτομέρεια πίνακα του Στέφανου Ρόκου από την έκθεση «Η εποχή του ηλεκτρισμού» (2016).
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Μοιάζει με παλιομοδίτικο βιβλίο για τον έρωτα και το τσουνάμι που αυτός προκαλεί. Ένα ρομαντικό κατάλοιπο άλλων εποχών, όταν η αφέλεια των συναισθημάτων γεννούσε λέξεις και φανταχτερές συνυποδηλώσεις, έβρεχε σελίδες με ροδόνερο, θεωρούσε τη δύναμη του πάθους λογοτεχνικό προσάναμμα που δεν ήθελε άλλη επεξεργασία. Όταν το βίωμα φουρτουνιάζει, τότε φαίνεται ότι η ποίηση και η πεζογραφία μπορούν να υποταχθούν σε παρωχημένες αξίες. Στη σημερινή εποχή, όμως, όταν το «Σ’ αγαπώ» είναι πολυφορεμένο και γι’ αυτό κοινόχρηστο, πώς μια γραφή που παραπέμπει ευθέως στο αμιγές συναίσθημα είναι δυνατόν να αγγίξει τον αναγνώστη μιας υποψιασμένης και γι’ αυτό α-συναισθηματικής λογοτεχνίας;
Φυσικά αυτό που κερδίζει είναι ο λόγος της συγγραφέως, ο λόγος καλύτερα της αφηγήτριας που διαλαλεί τον έρωτά της για εκείνον. Μικροπερίοδος που αποπνέει καθημερινότητα και οικειότητα, πρωτοπρόσωπος που εξομολογείται κι εκφράζει θαυμασμό, αλλά και δευτεροπρόσωπος που γεφυρώνει με ανοικτά τα μάτια τη σχέση με τον άλλο. Εντέλει ποιητικός που μετουσιώνει τον έρωτα σε χαμηλόφωνες μεταφορές και γλυκιές εικόνες, σε ευφρόσυνες παραβολές οι οποίες ξανασυστήνουν το συναίσθημα.
Η αφηγήτρια με όλα αυτά εκφράζει την αναγέννηση που προκάλεσε ο έρωτας, καθώς σαν τον Ελύτη και τον έφηβο βλέπει πάλι τον κόσμο καινούργιο, αναγεννημένο και ουρανοστόλιστο. Ζηλεύει ό,τι ο εραστής της ακουμπά, ξαναζεί το αστικό τοπίο με άλλο μάτι, γεύεται την πραγματικότητα πρωτόγνωρα με όλες της τις αισθήσεις αναβαπτισμένες κι αγαπά ακόμα και τα φθαρμένα αντικείμενα της καθημερινότητας υπό το πρίσμα της παρουσίας του. Η νέα ματιά αγκαλιάζει τη φύση και τη φυσική των σωμάτων, τις καιρικές συνθήκες και τις ξεγελάστρες χειμωνιάτικες λιακάδες, τους σεφερικούς ασπαλάθους, το σκιερό ύψος του αγαπημένου, τα μαρτιάτικα καύματα, τα ψηλά δέντρα και τις κόκκινες μπουκαμβίλιες, τα άδωρα δώρα, τους γλάρους στρατηγούς, τις αισθαντικές μουσικές και τους ατελεύτητους δρόμους, τις μέρες πριν από τη γέννηση του κόσμου που φαντάζουν χαμένες…
Τα μικρά κεφάλαια του βιβλίου, χάντρες ενός κομπολογιού σε μορφή νουβέλας, αποτελούν φωτογραφίες μιας σχέσης που βιώνεται σαν να είναι η πρώτη φορά. Σαν σελίδες ερωτικού ημερολογίου αποτυπώνουν τις στιγμές που γέμισαν με την ύπαρξή του και χάρισαν χρώματα και ανεμίζουσες σημαίες. Από τον χειμώνα της γνωριμίας μέχρι το φθινόπωρο των καρπών, κάθε εποχή κερνάει μια φέτα πορτοκάλι, μια νέα αίσθηση του χιλιοβιωμένου. Γράφω κι εγώ με ανάλογους τρόπους –παρατηρώ την κριτική μου–, παρασυρμένος από τη γλώσσα της Βάσιας Τζανακάρη, η οποία αναβλύζει πηγαία κι εφηβική. Είναι η ματιά που ξαναγεννά τον κόσμο μέσα από την παρουσία του αγαπημένου, είναι το συναίσθημα που επαναχρωματίζει κάθε απλό συμβάν, που ξορκίζει τον θάνατο με την αγάπη του, που κάνει αθάνατη κάθε θνητότητα τούτης της γης.
Επαναλαμβάνω ότι σε μια λογοτεχνική εποχή όπου το συναίσθημα φαίνεται αφέλεια, όπου ο έρωτας μοιάζει παγίδα και κάθε σχέση αντιμετωπίζεται με την ειρωνεία της καχυποψίας, η ανοικείωση στο βλέμμα μας έρχεται με τέτοια βιβλία. Σαν δώρα από άλλη εποχή δεν συντονίζονται με το σήμερα, αλλά φρέσκα και ανυποψίαστα δεν νοούν να υποταχθούν στη στυγνότητα των καιρών. Χωρίς να γίνονται μελό, ενθρονίζουν αγέρωχα την αγάπη, δεν ντρέπονται να γίνουν κήρυκές της, να συστήσουν πάλι τον εφηβικό παλμό, να ξυπνήσουν αρχαία μονοπάτια.
«Γεννιέται ο κόσμος όταν φιλιούνται δυο», κηρύσσει το τραγούδι των Θανάση Παπακωνσταντίνου και Σωκράτη Μάλαμα.
＊ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο πρώτος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 13 διηγημάτων με τίτλο «Από το τοπικό στο παγκόσμιο» (εκδ. Διόπτρα).
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Καθώς οι μέρες περνούν και πλησιάζει η γιορτή σου, πάντα ανθισμένη, φέτος ακίνητη και αυτόφωτη, χωρίς τη λάμψη από τα κεράκια και τα βεγγαλικά, ανυπονομώ να σε γιορτάσω αλλά απελπίζομαι που δεν ξέρω τι δώρο να σου πάρω, πάντα διάλεγα τα καλύτερα για γιορτές, γενέθλια και ειδικές περιστάσεις, τώρα όμως όλα τα ρούχα μού φαίνονται άσχημα, τα σημαντικά βιβλία τα έχεις διαβάσει, […] και δεν υπάρχουν πια περιοδικά με γιορτινά αφιερώματα “δώρα για εκείνον”, μα και να υπήρχαν, εγώ δεν χρειάζομαι δώρα για εκείνον, χρειάζομαι ένα δώρο για σένα που δεν σου λείπει τίποτα».
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Βάσια Τζανακάρη γεννήθηκε στις Σέρρες το 1980. Σπούδασε αγγλική γλώσσα και φιλολογία στο ΑΠΘ και μετάφραση-μεταφρασεολογία στο ΕΚΠΑ. Έχει γράψει δύο μυθιστορήματα, δύο συλλογές διηγημάτων, ένα βιβλίο για παιδιά και έχει συμμετάσχει σε συλλογικά έργα. Με το πρώτο της βιβλίο, Έντεκα Μικροί Φόνοι: Ιστορίες εμπνευσμένες από τραγούδια του Nick Cave (2008), ήταν υποψήφια για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού Διαβάζω.
Το προηγούμενο βιβλίο της, Αδελφικό, ήταν υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος του περιοδικού Ο Αναγνώστης, το Athens Prize of Literature του περιοδικού (δε)κατα και το βραβείο πεζογραφίας του περιοδικού Κλεψύδρα. Είναι βραβευμένη μεταφράστρια και έχει μεταφράσει έργα των Virginia Woolf, Margaret Atwood, Nick Cave, Ian Rankin κ.ά. Το Γεννιέται ο κόσμος είναι το έκτο της βιβλίο.
