neoellhnikos diafotismos

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου 

Το ιστορικό μυθιστόρημα, συνδυάζοντας μέσα από τις πηγές τα ακριβή στοιχεία με την αναγκαία μυθοπλασία, αποτελεί μια ξεχωριστή κατηγορία της μεγάλης αφήγησης, υποστηρικτική της ιστορικής επιστήμης, καθώς συχνά φωτίζει αφανείς πτυχές των γεγονότων, ή τα καθιστά, με την αρωγή της λογοτεχνικής γραφής, πιο προσιτά στον αναγνώστη. Δεν είναι λίγες οι φορές που η λογοτεχνία αυτού του είδους αποτελεί και η ίδια «πηγή» για τους μελετητές. Μια τέτοια περίπτωση σοβαρής ενασχόλησης με το δύσκολο είδος του ιστορικού μυθιστορήματος αποτελεί η Ελένη Πριοβόλου.

Με τη σημαντική (αν και όχι τόσο γνωστή στο ευρύ κοινό) προσωπικότητα του Χριστόδουλου Παμπλέκη ή Χριστόδουλου του Ακαρνάνος (1733-1793) ασχολείται η Ελένη Πριοβόλου στο πρόσφατο μυθιστόρημά της. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα, προϊόν σοβαρής μελέτης των πηγών γύρω από τη ζωή και το έργο του επιφανούς λόγιου και δασκάλου, που υπηρέτησε με συνέπεια τις αρχές του κινήματος του Διαφωτισμού, επιχειρώντας να μεταλαμπαδεύσει τις ριζοσπαστικές για την εποχή ιδέες στον ελληνικό κόσμο.

kastaniotis priovolou vathi skotadi prin thn avgi

Ως επακόλουθο, φυσικά, της δραστηριότητάς του αλλά και της σημαντικής απήχησης που είχε το έργο του, συκοφαντήθηκε και διώχθηκε από την επίσημη εκκλησία, ακόμα και από εκπροσώπους της, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, που σε μεγάλη ηλικία αναθεώρησε τις αρχικές ιδέες του (συναφείς με αυτές του Παμπλέκη, του οποίου άλλωστε υπήρξε δάσκαλος και καθοδηγητής), στρεφόμενος σε περισσότερο συντηρητικές, θεολογικές απόψεις.

Επινοημένη μυθοπλασία

Η Πριοβόλου, με την επινοημένη μυθοπλασία να εισχωρεί εύστοχα μέσα στην τεκμηριωμένη εξιστόρηση των πραγματικών γεγονότων, μας γνωρίζει σε βάθος την προσωπικότητα του Παμπλέκη, από τη νεαρή του ηλικία, την αρρώστια που του στοίχισε την παραμόρφωση του προσώπου του, τον μαρτυρικό θάνατο του πατέρα του, την προστασία που βρήκε στην οικογένεια του Καλλία, τις σπουδές του, τη φοίτηση του στην Αθωνιάδα σχολή, τις διαμάχες στις οποίες τον οδήγησαν οι ιδέες του, τη συνέχιση του έργου του στην Ευρώπη, μέχρι τον θάνατό του, και μάλιστα σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση.

Μοιρασμένη η αφήγηση σε οκτώ «Βιβλία», ακολουθεί τη ζωή και τις δραστηριότητες του Χριστόδουλου Παμπλέκη.

Η συγγραφική αυτή επιλογή συντελεί καθοριστικά στην αποτύπωση σκέψεων και συναισθημάτων, περισσότερο από όσο θα κατόρθωνε η αφηγηματική απόσταση ενός τριτοπρόσωπου, παντογνώστη αφηγητή. Μοιρασμένη η αφήγηση σε οκτώ «Βιβλία», ακολουθεί τη ζωή και τις δραστηριότητες του Παμπλέκη, με τις προμετωπίδες κάθε «Βιβλίου» να παραθέτουν αποσπάσματα του περίφημου (αντικληρικού και διαπνεόμενου από ιδέες θρησκευτικού και πολιτικού ριζοσπαστισμού ) έργου του Περί Θεοκρατίας (εκδόθηκε από μαθητές του μετά τον θάνατό του), στην ουσία το μόνο του «όπλο» απέναντι στη συκοφαντική δυσφήμηση που υπέστη, καθώς και ένα απόσπασμα από την Ακολουθία ετεροφθάλμου και αντιχρίστου Χριστοδούλου τού εξ Ακαρνανίας, έργο υβριστικό εναντίον του, με την κατηγορία της αθεΐας που του προσάπτεται.

eleni priovolou

Η Ελένη Πριoβόλου γεννήθηκε στο Αγγελόκαστρο Μεσολογγίου όπου και έζησε μέχρι τα δεκαοκτώ της. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Το μυθιστόρημά της για ενήλικες Όπως ήθελα να ζήσω (Καστανιώτης, 2009) τιμήθηκε το 2010 με το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ. Έχει εκδώσει δεκαοχτώ βιβλία για παιδιά και εφήβους και τρία μυθιστορήματα για ενήλικες.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η επιλογή της γλώσσας, καθώς σε πρώτο πρόσωπο ομιλών ο Παμπλέκης θα έπρεπε να πείθει και για τον λεκτικό του κώδικα, διαφοροποιημένο από αυτόν της γραπτής γλώσσας του στα φιλοσοφικά και θεολογικά του βιβλία, και προσαρμοσμένο σε αυτόν του αφηγηματικού εν ροή λόγου. Έτσι (ένδειξη συγγραφικής τέχνης), η Πριοβόλου προσαρμόζει (με τη σειρά της) τον δικό της κώδικα σ’ αυτόν του ήρωά της, επιτυγχάνοντας την ποθητή για τη μυθοπλασία αληθοφάνεια.

Διατύπωση θέσεων/απόψεων

Η συγγραφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος, όχι μόνον δεν αποτρέπει, αλλά ίσα ίσα παροτρύνει τον γράφοντα σε διατύπωση θέσεων/απόψεων επί των γεγονότων. Στην περίπτωση της Πριοβόλου κάτι τέτοιο γίνεται εμφανές από την επιλογή των γεγονότων της ζωής του Παμπλέκη, τον τρόπο που τα διαχειρίζεται και τα παρουσιάζει, ώστε να διακρίνεται η διάσταση ανάμεσα στις νέες αντιλήψεις που φέρνει ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και στις οπισθοδρομικές θεολογικές δοξασίες, που αποτελούσαν τροχοπέδη στην αφύπνιση του υπόδουλου λαού.

Άλλωστε ο τίτλος Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή (εκδ. Καστανιώτη), επισημαίνει αυτό ακριβώς το κλίμα που επικρατούσε και δεν επέτρεπε την ομαλή κυκλοφορία των ιδεών. Επισημαίνω πόσο ξεκάθαρα δείχνει τη μεταστροφή του Ευγένιου Βούλγαρη, πόσο διακρίνουμε ανάμεσα στους «λαμπρούς» εκπροσώπους του κλήρου την ταπεινότητα του Κοσμά του Αιτωλού, και άλλα πολλά παραδείγματα. Το «βαθύ σκοτάδι» του τίτλου αφορά τις σκοταδιστικές αντιλήψεις, προερχόμενες από θεολογικούς κύκλους, τόσο απομακρυσμένες από το νέο πνεύμα που έπνεε ήδη στην Ευρώπη. Σε ένα τέτοιο κλίμα, ο Χριστόδουλος Παμπλέκης, με τις ανανεωτικές, ανατρεπτικές του ιδέες, δεν είχε πολλές ελπίδες αναγνώρισης.

Η Πριοβόλου αποδεικνύει, για μια ακόμη φορά, ότι είναι όχι μόνο μια από τις καλύτερες εκπροσώπους της μεγάλης αφήγησης, αλλά ότι παράλληλα θεωρεί τη γραφή πολύτιμο μέσον έκφρασης των ιδεών. Και αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό που προσδίδει ιδιαίτερη αξία σε ό,τι γράφει.

 Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η νουβέλα «Θηρίο ή Θεός» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΑΩ.


Αποσπάσματα από το βιβλίο

[…] εκείνο τον καιρό είχα να αντικρούσω τις πολλές βολές οι οποίες έφταναν όχι μόνο από τους αντιπάλους μου εντός της Βιέννης, αλλά και από μακριά. Από τον δάσκαλό μου. Μάλιστα, φίλτατε αναγνώστη. Τον κλεινόν Ευγένιο Βούλγαρη. […] Απέρριπτε χωρίς κανένα έρεισμα τις απόψεις μου. Τις αποκαλούσε «νεωτερικές», αλλά με αιχμή και ειρωνεία. Δεν φειδόταν αήθων χαρακτηρισμών εναντίον μου. Με αποκαλούσε θιασώτη των Λιβερτίνων και των Θεϊτών. Κυρίως δε, αυτός ο διδάσκαλός μου, ο οποίος μου άνοιξε τους δόμους της Λογικής και της Επιστήμης, με αποκαλούσε «ολιγαλφάβητο», κατηγορώντας με ότι διατρίβω σε αποτρόπαια και δύστηνα βιβλιάρια, συλλέγω απόψεις, τις αναμειγνύω και δεν εντρέπομαι να τις δημοσιεύω και να τις κυκλοφορώ ως επινοήματα υψηλά και θαυμάσια, εξαιρέτου σοφίας και γνώσεως… Όμως εγώ, φίλτατε αναγνώστη, δεν έκρυψα ποτέ ότι κατέστησα τον εαυτό μου μετακενωτή των ιδεών της Εγκυκλοπαίδειας και των φωτισμένων πνευμάτων. Και αυτά τα μεγάλα μυαλά χρησιμοποιούσα για να εκπαιδεύω τους μαθητές μου, αλλά και για να συγγράφω τα πονήματά μου. Ποτέ δεν υποστήριξα ότι ήταν δικές μου επινοήσεις. (Βιβλίο έβδομο, σσ. 373-375).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Απόστολου Στραγαλινού «Το πρωί που θα φύγουμε» (εκδ. Κριτική). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ο άνθρωπος γεννιέται με μια έμφυτη αισιοδοξία ότι τα πράγματα στη ζωή του θα πάνε καλά. Ακόμα κι ...

«Είναι μια θάλασσα» της Ιφιγένειας Θεοδώρου (κριτική) – Η θάλασσα της Σμύρνης και της μνήμης

«Είναι μια θάλασσα» της Ιφιγένειας Θεοδώρου (κριτική) – Η θάλασσα της Σμύρνης και της μνήμης

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ιφιγένειας Θεοδώρου «Είναι μια θάλασσα» (εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: το λιμάνι της Σμύρνης, Στο βάθος πλοία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού © levantineheritage.com.

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου 

Αν ο χρόνος...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

Για τη χορευτική παράσταση «Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν που ανέβηκε στο PalmTree MCA. Κεντρική εικόνα: © Ελισάβετ Μωράκη. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα τη χορογραφία «Kill the Movement» της ‘Ιρι...

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ