«Ο χορός του αετού» της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα για τη ζωή και τα έθιμα των Σαρακατσάνων

Για το βιβλίο της Νάγιας Δαλακούρα «Ο χορός του αετού» (εκδ. Κλειδάριθμος). 

Γράφει η Λεύκη Σαραντινού

Την Κομοτηναία συγγραφέα Νάγια Δαλακούρα τη γνωρίσαμε με Το Λιμάνι των χαμένων γυναικών, την αγαπήσαμε με τη Θράσσα και την καταξιώσαμε στο θυμικό μας ως μία από τις πιο αξιόλογες λογοτεχνικές φωνές στην Ελλάδα του σήμερα με Το λουλούδι της θάλασσας. Η συγγραφέας εξακολουθεί να μας εκπλήσσει ευχάριστα και με το νέο της πόνημα που τιτλοφορείται Ο χορός του αετού (εκδ. Κλειδάριθμος). Πρόκειται για ένα βιβλίο που μας μιλάει για τη ζωή και τα έθιμα των Σαρακατσάνων στον εικοστό αιώνα μέσω μίας φανταστικής και συναρπαστικής μυθιστορίας.

«Στην αρχή οι άνθρωποι είναι δώρα. Φτιαγμένοι από αγάπη και ιστορίες. Στη συνέχεια οι άνθρωποι μετατρέπονται σε κορνίζες. Φτιαγμένοι από σοβαρά βλέμματα σε σέπια. Καταλήγουν πολύτιμο υλικό στο αναμνηστικό λεύκωμα κάποιου συλλόγου, σπάνιες φωτογραφίες που τους αποτυπώνουν στη σιωπή μιας άλλης εποχής. Αν είναι τυχεροί, τους συνδέουν με τον τόπο και τον χρόνο. Οι άτυχοι καταλήγουν άχρονοι και άτοποι».

Στα τσελιγκάτα των Σαρακατσάνων της Ξάνθης

Επικεντρωμένη και πάλι στον ίδιο τον άνθρωπο, τα συναισθήματά του, τις βαθύτερες και πιο μύχιες σκέψεις του, τις κρυφές επιθυμίες και τα πιστεύω του, η Δαλακούρα αυτή τη φορά τοποθετεί δίπλα στην Παναγιώτα, τη Σαρακατσάνα πρωταγωνίστριά της, έναν άντρα κεντρικό ήρωα, τον Γιάννη Κοντούλη, έναν «μαλιαρό» δάσκαλο, οπαδό της δημοτικής, ο οποίος στέλνεται από την πολιτεία για να διδάξει στα παιδιά των Σαρακατσάνων στα τσελιγκάτα τους, στη Χαϊντού του νομού Ξάνθης, εν έτει 1926.

Οι Σαρακατσαναίοι έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, αφού τη θεωρούσαν απαραίτητη προκειμένου να μπορούν να εκτελούν τις μαθηματικές πράξεις που συνεπάγονταν οι εμπορικές δοσοληψίες τους σχετικά με τα ζώα τους.

Εκείνη την εποχή, η διαμάχη μεταξύ των οπαδών της δημοτικής και των συντηρητικών καθαρευουσιάνων βρίσκεται στο απόγειό της, συχνά δε οι οπαδοί της δημοτικής ταυτίζονταν με τους κομμουνιστές, θεωρούμενοι, κατά συνέπεια, και ως ανατρεπτικά στοιχεία της κοινωνίας. Έχοντας, λοιπόν, ως Ευαγγέλιό του το Ταξίδι μου του Γιάννη Ψυχάρη, αυτό το άτυπο μανιφέστο του δημοτικισμού, ο Γιάννης, ως δάσκαλος προοδευτικός και ρηξικέλευθος για την εποχή του, θα προσπαθήσει να μεταλαμπαδεύσει τη γνώση του στα έξυπνα και συνεργάσιμα παιδιά των Σαρακατσαναίων, χωρίς τη χρήση βέργας, αλλά με όπλο του μονάχα την αγάπη του για την ίδια τη γνώση, τα παιδιά και τη δουλειά του. Εκεί θα γνωρίσει την Παναγιώτα, μία νεαρή μαθήτρια ορφανή από μητέρα με προσωπικότητα κάπως ανατρεπτική και διαφορετική από τις υπόλοιπες γυναίκες της φυλής της.

Οι Σαρακατσαναίοι έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, αφού τη θεωρούσαν απαραίτητη προκειμένου να μπορούν να εκτελούν τις μαθηματικές πράξεις που συνεπάγονταν οι εμπορικές δοσοληψίες τους σχετικά με τα ζώα τους. Το σχολείο στις κοινότητες αυτές λειτουργούσε, κατ’ εξαίρεση, τα καλοκαίρια. Λαός κτηνοτροφικός, ζούσε στα ορεινά κατά τη διάρκεια του θέρους και ξεχειμώνιαζε μετακινούμενος χαμηλά, στα «χειμαδιά», στους πρόποδες των βουνών. Ήταν, επομένως, μία φυλή νομάδων μέχρι και τα μέσα του εικοστού αιώνα, όταν ο πόλεμος και η βουλγαρική κατοχή άλλαξε τα δεδομένα στον τρόπο ζωής τους. Η θέση που είχαν οι γυναίκες μέσα στους κόλπους της φυλής, κάθε άλλο παρά αξιοζήλευτη ήταν, αφού αυτές περνούσαν από την εξουσία του πατέρα σε εκείνη των συζύγων τους.

Ο δάσκαλος και η Παναγιώτα θα δεθούν μεταξύ τους με έναν άτυπο δεσμό.

Επομένως, οποιαδήποτε κοπέλα αισθανόταν κάπως διαφορετική από τις υπόλοιπες –όπως η Παναγιώτα που, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες γυναίκες θα επιλέξει να κεντήσει έναν αετό και όχι τα συνήθη γεωμετρικά σχέδια στην παναούλα (ποδιά) της– ήταν καταδικασμένη να καταπνίξει τις βαθύτερες επιθυμίες της και να υποταχθεί στην ανδρική βούληση. Ο δάσκαλος και η Παναγιώτα θα δεθούν μεταξύ τους με έναν άτυπο δεσμό. Υπονοείται ένας λανθάνων ερωτισμός μεταξύ τους, ο οποίος όμως δεν αφορά μονάχα την Παναγιώτα και τον δάσκαλο, αλλά και τη σχεδόν ερωτική σχέση που διατηρεί η Παναγιώτα με το υπέροχο φυσικό περιβάλλον της ορεινής Ροδόπης. Όταν ο δάσκαλος θα αναγκαστεί να φύγει τον Οκτώβρη η νεαρή Σαρακατσάνα θα πέσει σε μελαγχολία, θα υποταχθεί όμως στη μοίρα της και θα αναγκαστεί να συνεχίσει τη ζωή της.

Οι δύο ήρωες θα συναντηθούν ξανά το 1941, στα τσελιγκάτα των Σαρακατσάνων στη Δράμα ετούτη τη φορά, όταν οι βουλγαρικές ωμότητες των κατακτητών στην περιοχή θα είναι ο κανόνας και ο δάσκαλος θα προσχωρήσει στην Εθνική Αντίσταση. Τότε ο απαγορευμένος έρωτάς τους θα ανθήσει, με απρόβλεπτες συνέπειες για τους ίδιους, συνέπειες που θα εξιστορήσει με μαεστρία η συγγραφέας.

Ο χορός του αετούΣτη σημερινή εποχή, εν έτει 2010, μία γυναίκα χαζεύει τις παναούλες των Σαρακατσάνων στο Λαογραφικό Μουσείο των Σαρακατσάνων στις Σέρρες. Την προσοχή της τραβά μία παναούλα διαφορετική από τις υπόλοιπες, με έναν αετό κεντημένο επάνω της. Δεν αποκλείεται η γυναίκα αυτή να είναι η ίδια η συγγραφέας και από την επίσκεψή της αυτή να εμπνεύστηκε και την υπόθεση για τη συγγραφή του συγκεκριμένου μυθιστορήματος, έναν φόρο τιμής στους προγόνους της και την Σαρακατσάνα γιαγιά της που άκουγε στο ίδιο όνομα με τη συγγραφέα και με την πρωταγωνίστρια του βιβλίου.

Η Δαλακούρα, με αφορμή την όμορφη μυθιστορία που δημιουργεί, μας εξιστορεί τον τρόπο ζωής, τα ήθη και τα έθιμα της τόσο ξεχωριστής αυτής φυλής καθώς και την εγκατάλειψη του νομαδικού τρόπου ζωής τους στα μέσα του εικοστού αιώνα. Δεν περιορίζεται όμως σε αυτό, αλλά επιδιώκει να αποκαλύψει στους αναγνώστες της ποιοι ακριβώς ήταν οι πραγματικοί άνθρωποι πίσω από τα συγκεκριμένα έθιμα, τις πρακτικές και τις παραδόσεις. Η λατρεία της συγγραφέως και το πάθος της τόσο για τη φυλή της, για τη γνώση και τη διαδικασία της γραφής και την ίδια τη λογοτεχνία, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο και την υπέροχη φύση της ορεινής Ροδόπης, της πατρίδας της, είναι εμφανής σε κάθε σελίδα του βιβλίου της. Και η Δαλακούρα αποδεικνύει και πάλι, μέσα από το τέταρτο αυτό συγγραφικό πόνημά της και την λυρικότατη πρόζα της, πως είναι μία συγγραφέας την οποία πάντοτε θα κατατάσσουμε ψηλά στις αναγνωστικές προτιμήσεις μας.


 *Η ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και καθηγήτρια μουσικής. Τελευταίο της βιβλίο, ο τόμος «Γραφο... σκιάσεις: Ασκήσεις δημιουργικής γραφής για εφήβους και ενήλικες» (εκδ. 24 Γράμματα).

politeia link more

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Μια συζήτηση με τον συγγραφέα Θεόδωρο Γρηγοριάδη με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη).

Συνέντευξη στον Κώστα Αγοραστό 

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας τολμηρός και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων συγγραφέας. Μέχρι στιγμής έχει ...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ