«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη «Ένα κομμάτι χαρτί» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Κεντρική εικόνα: © Roman Kraft (Unsplash). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το μόνο που αλλάζει είναι το παρελθόν, όλες οι άλλες χρονικές σημάνσεις του βίου είτε δεν έχουν έρθει ακόμη για να τις εκτιμήσουμε είτε αναπτύσσονται σε παρόντα χρόνο, επομένως χρειάζονται μια απόσταση για να εκτιμηθούν. Τι συμβαίνει, λοιπόν, με εκείνο το παρελθόν που θάλλει μέσα μας αδιαμόρφωτο ακόμη, τραυματικό, γεμάτο μυστικές κρύπτες που χρειάζεται να διαβείς (με τον απαραίτητο ψυχικό οβολό που πρέπει να καταβάλλεις) για να φτιάσεις σε μια στιγμή λύτρωσης;

Οι ήρωες στο μυθιστόρημα του Δημήτρη Φραγκούλη Ένα κομμάτι χαρτί που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια περνούν μέσα από αυτή τη μέγγενη του χρόνου που πέρασε, αντιλαμβανόμενοι πως αυτή η μορφή καταλλαγής θα προκύψει μόνο από τη σύγκρουση και την κατά μέτωπο αντιμετώπιση των σκιών που όριζαν για χρόνια τις ζωές τους.

Ο Φραγκούλης αποφασίζει να μας παρουσιάσει αυτό το χειρόγραφο, ενόσω ο συγγραφέας του το συμπληρώνει σιγά σιγά.

Ένας επιμελητής εκδόσεων, ο Νίκος, δέχεται μεταξύ άλλων κειμένων προς έκδοση κι ένα εν εξελίξει χειρόγραφο από έναν αποστολέα που θέλει να κρατήσει την ανωνυμία του. Υπό άλλες συνθήκες ο φόρτος εργασίας του θα τον υποχρέωνε να αφήσει κατά μέρος τούτο το ανολοκλήρωτο χειρόγραφο και να προσπεράσει. Κι όμως, η ιστορία του αγνώστου όχι μόνο τον ρουφάει, αλλά τον οδηγεί, με απρόβλεπτο τρόπο, σε κάτι ολότελα δικό του. Σαν τα κομμάτια της ιστορίας να ταιριάζουν με κάποια δικά του (από χρόνια αποσιωπημένα ή μηδέποτε εκτεθειμένα στο φως).

Ο Φραγκούλης αποφασίζει να μας παρουσιάσει αυτό το χειρόγραφο, ενόσω ο συγγραφέας του το συμπληρώνει σιγά σιγά. Κάτι τέτοιο σου δίνει την αίσθηση πως πρόκειται να διαβάσεις ένα εγκιβωτισμένο μυθιστόρημα μέσα στο συνολικό corpus του μυθιστορήματος. Ωστόσο, όπως θα αποδειχθεί στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, αυτό το χειρόγραφο καταλαμβάνει σημαντικό χώρο, γίνεται η κύρια σπίθα για να εξελιχθεί η πλοκή του κυρίως έργου.

Ενας πλάνης όχι από ενδιαφέρον για την περιπέτεια, αλλά ως κλασικό υποχείριο της συγκυρίας, ένας άνθρωπος του οποίου η ζωή τέμνεται εγκάρσια από τη μοίρα.

Η ιστορία του ανώνυμου αποστολέα εκτυλίσσεται τη δύσκολη δεκαετία του ’40 με το σίδερο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου να χαράσσει τους ήρωες και τον ακόλουθο Εμφύλιο Πόλεμο να τους αποτελειώνει. Είναι μια ιστορία συνεχών απωλειών, ματαιώσεων, τύψεων, κυνηγητού και τελμάτωσης σε μια ζωή που δεν προχωράει. Ο ήρωας αυτής της ιστορίας αναγκάζεται να φύγει από τον Αθήνα για το Μεγάλο Χωριό, να χάσει τους γονείς του, να ζήσει με έναν θείο του (που δεν ήταν τελικά θείος του), να βιώσει την αδελφοκτόνο τραχύτητα εκείνων των καιρών, να αναγκαστεί να φύγει για το βουνό ως αντάρτης και στη συνέχεια να αναχωρήσει μια και καλή από την Ελλάδα με προορισμό την Ιταλία και όπως μαθαίνουμε στο τέλος για την Ουρουγουάη. Ενας πλάνης όχι από ενδιαφέρον για την περιπέτεια, αλλά ως κλασικό υποχείριο της συγκυρίας, ένας άνθρωπος του οποίου η ζωή τέμνεται εγκάρσια από τη μοίρα.

Πίσω στο Μεγάλο Χωριό αφήνει έγκυο τη μεγάλη του αγάπη, τη Μαριώ, τον τόπο του, την προσμονή κάθε ελπίδας και ρίχνεται στο άγνωστο και τον κίνδυνο του χαμού. Θα έρθει αντιμέτωπος πολλές φορές με τον θάνατο. Θα ζήσει τις σκληρές στιγμές που αναλογούν σε κάθε άνθρωπο εκείνης της εποχής που τάχθηκε με την πλευρά των ανταρτών όχι λόγω ιδεολογικής τοποθέτησης, αλλά διότι έτσι τα έφερε η ζυγαριά.

Αυτός ο άνθρωπος, ο Νικολό όπως θα μάθουμε ότι λέγεται, θα επιστρέψει έπειτα από τριανταεπτά χρόνια στην πατρίδα για να λύσει –επιτέλους– τους κάβους με το παρελθόν. Να πετάξει από πάνω του το σκληρό δέρμα των ενοχών, να ζητήσει συγχώρεση, αλλά και να απαιτήσει εκδίκηση από εκείνους που μετέτρεψαν τη ζωή του σε αγρό αίματος και αδικίας. Πάνω από όλα να γνωρίσει τον γιο του, να του εξηγήσει και να αναμετρηθεί ενώπιος ενωπίω με τα δικά του κρίματα.

Δημήτρης (Τάκης) Φραγκούλης

Ο Δημήτρης (Τάκης) Φραγκούλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1952. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του επιμορφωτικού ιδρύματος ΚΕΜΕΑ και το 1988 ίδρυσε τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, τις οποίες εξακολουθεί να διευθύνει. Κατά καιρούς αρθρογραφεί στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο. Το Ένα κομμάτι χαρτί είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

Το θέμα του Εμφυλίου Πολέμου και των δεινών που άφησε στο πέρασμά του στην ελληνική κοινωνία έχει εκτεθεί επί μακρόν από την ημεδαπή λογοτεχνία. Ακόμη και στις μέρες μας (καίτοι έχουν περάσει τόσες δεκαετίες από τότε και, θαρρείς, πως όλα έχουν πια γραφτεί) το θέμα εξακολουθεί να είναι ενεργό.

Τούτο σημαίνει πως πρέπει να αρματωθεί κανείς με μια μορφή καινοτομίας (αν υπάρχει) ώστε να καταφέρει να γράψει για κάτι τόσο προφανές με διαφορετικό τρόπο. Ο Φραγκούλης ακολουθεί την οδό του λυρισμού (ακόμη και σε στιγμές άγριες και βίαιες) με αποτέλεσμα να αφοπλίζει εν μέρει τον ζόφο, θέλοντας προφανώς να καταδείξει το ψυχολογικό και συναισθηματικό αποτύπωμα που αφήνει στις ψυχές των ανθρώπων η μαυρίλα του Εμφυλίου.

Το μυθιστόρημα, παρά τον ψυχολογικό παράγοντα, είναι γεμάτο από γεγονότα.

Η προσπάθεια έχει λογικό και συγγραφικό έρεισμα, έστω και αν κάποιες φορές αυτός ο λυρισμός δημιουργεί μια αντι-συνθήκη που δεν βοηθάει στην πλοκή να εξελιχθεί. Το μυθιστόρημα, παρά τον ψυχολογικό παράγοντα, είναι γεμάτο από γεγονότα. Στις περιπτώσεις που ο λυρισμός αναλαμβάνει να ενδύσει την ιστορία, καταλαβαίνεις πως βρίσκεσαι σε κατάσταση αναμονής. Πρόκειται για παύσεις που άλλοτε είναι απόλυτα χρήσιμες κι άλλοτε δεν επιτρέπουν στα γεγονότα να εξελιχθούν. Από την άλλη, δεν γίνεται να μην πιστώσεις στον Φραγκούλη το γεγονός ότι αποφάσισε να διηγηθεί μια ιστορία ενηλικίωσης (στην ουσία), τραυμάτων, πολιτικών αλλαγών και οικογενειακών δραμάτων, σε μια μεγάλη αφήγηση που θέλει το χρόνο και το χώρο της.

alexandreia ena kommati xartiΤο τέλος είναι πικρό, εν μέρει αδικαίωτο για την προσπάθεια των πρωταγωνιστών (κυρίως του Νίκου και του Νικολό), αλλά ποιος είπε ότι η ζωή δικαιώνει πάντα τις προσπάθειές μας; Όλα τα μυστήρια βρίσκουν τη λύση τους, αυτοί που έπρεπε να πληρώσουν δέχθηκαν τα επίχειρα, εκείνοι που όφειλαν να ξέρουν έμαθαν, αλλά ο χρόνος είναι αμείλικτος. Μια απουσία τριανταεπτά ετών δεν μπορεί να καλυφθεί μέσα σε λίγες στιγμές ή με δραστικές αποφάσεις που ανακινήθηκαν εκ των υστέρων και με μεγάλη καθυστέρηση. Η απουσία γονικής μέριμνας δεν επουλώνεται, ο έρωτας που πήγε στράφι δεν ξαναμαντάρεται, αυτοί που προκάλεσαν το κακό ακόμη κι αν πληρώσουν, είναι πια αργά για να δεχθεί το θύμα μια κάποια δικαίωση.

Ο Νικολό συναντάει έναν τρελό στο Μεγάλο Χωριό που του λέει όλη την αλήθεια, τον κάνει να θυμηθεί και να σχίσει, εντέλει, το πέπλο που κάλυπτε ένα σημαντικό μέρος του παρελθόντος του. Έχεις την αίσθηση πως με κάποιο τρόπο όλα μπήκαν στη θέση τους, έστω και στραβά. Όπως μάς το κάνει πολλές φορές η σκληρή πραγματικότητα.

Άνθρωπος των εκδόσεων ο Δημήτρης Φραγκούλης (εκδόσεις Αλεξάνδρεια), αποφάσισε να διαβεί τον Ρουβίκωνα και να περάσει στην όχθη των συγγραφέων. Το πρώτο του μυθιστόρημα έχει πολλές αρετές, αλλά και το άγχος του πρωτοεμφανιζόμενου να τα πει όλα. Όλα συγγνωστά και συγγραφικώς αναμενόμενα. Αν αξίζει να διαβάσει κανείς αυτό το μυθιστόρημα; Ναι, διότι υπάρχει ένα καταστάλαγμα ανθρωπιάς που, πέραν των όποιων τεχνικών, διαλάμπει και σε κυκλώνει.


*Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πήρα κατεύθυνση προς τον Βορρά με την ελπίδα να συναντήσω κάποιο μονοπάτι. Η απόφασή μου όμως αυτή δεν άργησε ν’ αποδειχθεί ολέθρια. Είχα βρεθεί να περπατώ σε ένα απόκρημνο έδαφος που ούτε τολμούσα να κοιτάξω προς τα κάτω –ήταν σχεδόν γκρεμός– και την ίδια στιγμή πάλευα να αποφύγω την άγρια βλάστηση. Το ντρίλινο παντελόνι μου άρχισε να σκίζεται χωρίς να μπορεί να με προστατεύψει από τα σκλήθρα που μου τρυπούσαν τις γάμπες και η κίνησή μου γινόταν απελπιστικά αργή. Ενώ τα πόδια μου έπρεπε να ανιχνεύουν προσεκτικά το έδαφος, για να μην γλιστρήσω, τα χέρια μου δεν είχαν καμία άλλη δυνατότητα παρά μόνο να κρατούν γερά τους κορμούς ή τα χοντρά κλαδιά των δέντρων που διαρκώς με περιστοίχιζαν, έτσι ώστε να μπορώ να ισορροπώ.»

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ