baladeur

Μερικές σκέψεις με αφορμή το μυθιστόρημα της Μάιρας Παπαθανασοπούλου «Τα παιδιά της μεγάλης σιωπής» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Οι ζωές των άλλων» (2018).

Γράφει ο Βάιος Καλογρηάς

Η μυθιστοριογραφική επεξεργασία ενός θέματος που μας απασχόλησε –τον Στράτο Δορδανά κι εμένα– τόσο έντονα ερευνητικά, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού η λογοτεχνία μπορεί να «πάει ένα βήμα παραπέρα», απ’ ό,τι η ιστορία, και να διεισδύσει στον εσωτερικό, ψυχικό κόσμο των πρωταγωνιστών. Πάντα πίστευα, και φυσικά πιστεύω ακόμη, ότι η ιστορική επιστήμη και η ποιοτική λογοτεχνία μπορούν και πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται. Το καλύτερο παράδειγμα γι’ αυτό είναι το βιβλίο της Μάιρας Παπαθανασοπούλου.

Διαβάζοντας το βιβλίο είδα να αναδύεται μπροστά μου ένας ολάκερος κόσμος, εγκλωβισμένος στα γρανάζια συνθηκών και συστημάτων που ο ίδιος δεν είχε επιλέξει και τον απειλούσαν με συντριβή σε κάθε του βήμα.

Διαβάζοντας το βιβλίο είδα να αναδύεται μπροστά μου ένας ολάκερος κόσμος, εγκλωβισμένος στα γρανάζια συνθηκών και συστημάτων που ο ίδιος δεν είχε επιλέξει και τον απειλούσαν με συντριβή σε κάθε του βήμα. Ο Σταύρος, η Μάρτα, ο Δάσκαλος και οι υπόλοιποι ήρωες δεν είχαν μόνο να αντιδράσουν –όπως οι δύο πρωταγωνιστές του «1984»– απέναντι σε ένα πανίσχυρο ολοκληρωτικό καθεστώς. Είχαν και να αντιπαλέψουν τις οδυνηρές μνήμες του παρελθόντος που κουβαλούσαν μέσα τους ως δυσβάσταχτο φορτίο και με το οποίο διατηρούσαν ανοικτούς και ατακτοποίητους λογαριασμούς. Η ιδέα της Μάιρας Παπαθανασοπούλου να συμπεριλάβει και το «νορβηγικό ζήτημα» (στο άλλο άκρο της Ευρώπης απ’ ό,τι η Ελλάδα) ήταν εξαιρετική και καταδεικνύει πως τα τραύματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν έχουν επουλωθεί οριστικά αλλά μεταφέρονται από γενιά σε γενιά – η κοινή μοίρα των κατακτημένων από τους Εθνικοσοσιαλιστές λαών.

Με χαρακτηριστικά ανθρώπων που περιγράφονται στις «Ζωές των άλλων»

pataki ta paidia tis megalis siopisΩς αναγνώστη (και ιστορικό) με καθήλωσε η σύλληψη του Σταύρου και η μετεξέλιξή του σε πράκτορα της Στάζι. Η περιγραφή της ψυχικής του κατάστασης συγκλονίζει, όπως και της αγωνιώδους ελπίδας του να ξανασμίξει με τη Μάρτα. Το υποκατάστατό της, με το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπος στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, δεν τον ικανοποιεί. Είναι έτοιμος για την «απόδραση», άραγε θα πετύχει; Ή το «χέρι σωτηρίας» που θα απλώσει στη συναδέλφισσά του σημαίνει τον συμβιβασμό του με το καθεστώς; Πολύ θα με ενδιέφερε να το μάθω.

Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης επιχείρησα να διακρίνω στους πρωταγωνιστές στοιχεία που θα παρέπεμπαν στις «Ζωές των άλλων», αν κρύβονταν δηλαδή πραγματικές βιογραφίες πίσω από τα πρόσωπα του μύθου ως πηγές έμπνευσης. Θα έλεγα ότι οι ήρωες του βιβλίου συνδυάζουν διάφορα χαρακτηριστικά ανθρώπων που περιγράφονται στις «Ζωές των άλλων» – ή τουλάχιστον αυτή είναι η εντύπωσή μου. Όταν μελετούσαμε με τον Στράτο Δορδανά τα έγγραφα της Στάζι, είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα πως για τις «Ζωές των άλλων» θα έπρεπε να γραφτεί ένα μυθιστόρημα – μόνο ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να απεικονίσει το θέμα στην ανθρώπινή του διάσταση. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το συγγραφικό εγχείρημα της Μάιρας Παπαθανασοπούλου.


 * Ο ΒΑΪΟΣ ΚΑΛΟΓΡΗΑΣ είναι επιστημονικός συνεργάτης στον Τομέα Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Μάιντς. Μεταξύ άλλων, έχει δημοσιευθεί η μελέτη του Το αντίπαλο δέος. Οι εθνικιστικές οργανώσεις αντίστασης στην κατεχόμενη Μακεδονία (1941-1944) από τις εκδ. University Studio Press.

politeia link more

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ