whale to the moon

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ηφαιστίωνα Χριστόπουλου «Οι φάλαινες στο φεγγάρι» (εκδ. Ενύπνιο). Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση © Gunawan Ar.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Για να δηλώσουν για τη μυθοπλασία τους κάτι πιο ευρύ από την ε.φ., κάτι που δε θα ’χε απαραίτητα διαγαλαξιακά ταξίδια (αλλά μπορεί και να ’χε) κι ούτε θα είχε απαραίτητα εξωγήινους (αλλά μπορεί κιόλας να είχε), από τη δεκαετία του ’60 συγγραφείς άρχισαν να ορίζουν τη δική τους μυθοπλαστική συνταγή ως speculative fiction (εικοτολογική μυθοπλασία, ας πούμε). Είναι άλλωστε γνωστή –γνωστή στους λάτρεις του είδους, τουλάχιστον– η αποκήρυξη της ε.φ. από τη Μάργκαρετ Άτγουντ ως είδους που δεν ήταν παρά «ομιλούντα καλαμάρια στα βάθη του διαστήματος», σε αντίθεση με τη speculative fiction – μια απαξιωτική ρήση που ορθώς στηλιτεύτηκε από την Ούρσουλα Λε Γκεν.

Τι είναι λοιπόν αυτή η «εικοτολογική μυθοπλασία»; Στη Wikipedia διαβάζουμε: «Η speculative fiction είναι μια πλατιά κατηγορία μυθοπλασίας που περιλαμβάνει είδη με στοιχεία τα οποία δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα, την καταγεγραμμένη ιστορία, τη φύση ή το παρόν σύμπαν». Μια μυθοπλασία, μ’ άλλα λόγια, που γεννιέται  λιγότερο από το «όταν» και πιο πολύ από το «κι αν;» – μια μυθοπλαστική «υπόθεση εργασίας», που φέρνει το «ξένο» κοντύτερά μας κι από την άλλη κάνει το οικείο να δείχνει αλλότριο.

Ο τόπος μοιάζει από πολλές απόψεις να ’ναι μια παλαιά Ελλάδα της φτωχολογιάς και του λαουτζίκου. Ο χρόνος που ορίζεται απ’ τη γλώσσα είναι επίσης παρελθών. Μα, τότε, τι δουλειά έχουν εδώ τα ρομπότ και τα drones; Παράξενο μίγμα.

Έτσι, μαζί οικεία κι αλλότρια είναι ο τόπος και η κοινωνία στο «Άντρας πια», το πρώτο διήγημα στη συλλογή Οι φάλαινες στο φεγγάρι του Ηφαιστίωνα Χριστόπουλου, όπου μέσ’ από την ιστορία ενός συγγραφέα με λόγο λαϊκό ξετυλίγονται τα θολά, μπερδεμένα μεθεόρτια μιας επανάστασης, όταν στον αέρα αποπάνω, πια, πετούν drones – «ντρόνια» λέγονται στο διήγημα:

«ένα μετάλλινο μελίσσι με φτερά, που έχωνε γυάλινες ματιές στην ψυχή και στο μυαλό. […] μετράγανε, λέει, την εφίδρωση και τη σύστασή της και διαβάζανε εγκεφαλικά κύματα. Ούτε νεκρός δεν τους γλίτωνες».

Η χρήση σε αφηγήματα speculative fiction μιας λαϊκής γλώσσας, κάπως σαν αυτήν του Πέτρου Πικρού, ας πούμε («έκαμνα», «τζαναμπέτης», «κουμπούρα», «ραχατεύει», «δουλικά» τα ρομπότ στο διήγημα «Η κυρα-Παρασκευή»), δημιουργεί μια περίεργη χρονική απροσδιοριστία. Στη λογοτεχνία, ο χρόνος κι ο τόπος ορίζονται από τη γλώσσα, έτσι, ποιος είναι ο τόπος και ποιος ο χρόνος στα αφηγήματα του Ηφαιστίωνα Χριστόπουλου; Ο τόπος μοιάζει από πολλές απόψεις να ’ναι μια παλαιά Ελλάδα της φτωχολογιάς και του λαουτζίκου. Ο χρόνος που ορίζεται απ’ τη γλώσσα είναι επίσης παρελθών. Μα, τότε, τι δουλειά έχουν εδώ τα ρομπότ και τα drones; Παράξενο μίγμα. Συνειδητό ή ασυνείδητο; Χρησιμοποιώντας το ο Χριστόπουλος, βαδίζει σε μια κόψη. Θα δούμε τι έπεται – και θα δει, φαντάζομαι. Έτσι κι αλλιώς, η λογοτεχνία είναι πάντα το ξετύλιγμα ενός μίτου σ’ ένα λαβύρινθο χωρίς κέντρο.

Στα καλύτερα διηγήματα στις Φάλαινες στο φεγγάρι, τούτη η απροσδιοριστία ξεκαθαρίζει, δείχνοντας και στον Χριστόπουλο τον ίδιο, ίσως, έναν μελλοντικό δρόμο. Στο «Αλμυρό αστέρι» παράδοξα, μα όχι κι αταίριαχτα, αυτή η λαϊκή γλώσσα («πεζεβέγκηδες», «λάζος», «σερέτης», «σεκλέτι») συνδυάζεται με μια «λαβκραφτική», ας πούμε, γέννα.

enipnio christopoulos falaines sto feggariΕγκαταλείποντας τούτη τη συνάμα οικεία και αλλότρια Ελλάδα, η ιστορία στο διήγημα «Ataxia Blues» –με ταιριαστό μότο μια φράση του Φώκνερ, «The past is never dead. It’s not even past», από το μυθιστόρημα Ρέκβιεμ για μια μοναχή– εκτυλίσσεται στον αμερικανικό Νότο, με πρωταγωνιστές έναν πιανίστα της τζαζ και μια τζαζ τραγουδίστρια που ’χει τη δύναμη, ή την κατάρα μάλλον, να μεταμορφώνει την πραγματικότητα.

Και το καλύτερο ίσως διήγημα είναι το τελευταίο, «Ο ύπνος του Ιορδά», που μ’ άλλην ανάπτυξη, όπου θα γεφυρώνονταν τα κενά στη διήγηση, θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει νουβέλα. Αφηγήτρια είναι μια νοσοκόμα του Ράιχ και οι «ασθενείς» της είναι χρονοταξιδιώτες. Οι φιγούρες των ταξιδιωτών είναι τραγικές, καθώς και ταιριαστές με τη διαστροφή και την παράνοια της ναζιστικής Γερμανίας, κι απ’ όλες τις φωνές στα αφηγήματα της συλλογής, αυτή της νοσοκόμας είναι η πιο βαθιά και συγκινητική:

«Κοιμάται ατάραχη, τον ύπνο των βαρβιτουρικών. Δεν ξέρω τι δόση τής έχουν βάλει· μπορεί να είναι σε νάρκη για μέρες. Οι καρποί και οι αστράγαλοί της είναι δεμένοι με λουριά. Η αναπνοή της βαθιά και αργή. Ρίχνω μια ματιά στην καρτέλα της. Σάντρα Γκετς. Παίρνω τον σφυγμό της. Ύστερα γυρίζω να δω το πρόσωπό της. Πάνω απ’ τον ματωμένο επίδεσμο γύρω απ’ το μέτωπό της ξεχύνεται ένα μπουκέτο από ξανθά μαλλιά, κίτρινα σαν μεσημεριάτικο φως. Τα μάτια της κλειστά, αλλά τα φαντάζομαι γαλανά σαν τον ανοιξιάτικο ουρανό, όπως της δικής μου Χέλγκα ή της Μαριάνε. Τα χείλη της είναι σκασμένα, μισάνοιχτα, κι από μέσα προβάλλουν δυο δόντια με μικρούς καφετιούς λεκέδες, λίγο στραβά προς τα μέσα. Σκύβω κοντά της, αναπνέω την ανάσα της, σχεδόν ακουμπάω το στόμα μου στο δικό της, αλλά την τελευταία στιγμή τραβιέμαι. Ένας σπασμός ξεκινάει απ’ τον αυχένα μου και κάνει το κεφάλι μου να βουίξει σαν τις σειρήνες του πολέμου. Νιώθω το βλέμμα του Θεού πύρινο πάνω μου».


* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, η επιστολική νουβέλα, την οποία συνέγραψε με την Ελένη Κοφτερού, «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ