aerodromio kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ελίζας Παναγιωτάτου «Αεροδρόμιο» (εκδ. Αντίποδες). 

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Το νέο βιβλίο της Ελίζας Παναγιωτάτου μιλάει για αεροδρόμια, για χαμένες πτήσεις και άδειες ώρες μέσα στην «κοιλιά της φάλαινας», όπως ορίζει τον χώρο αναμονής του αεροδρομίου η αφηγήτρια της πρώτης ιστορίας στην πρώτη κιόλας γραμμή (κι όποιος θυμηθεί τον Ιωνά, τον θυμήθηκε)· για επιβάτες με τα μάτια καρφωμένα στο κινητό και παρεμπιπτόντως στους φασματικούς άλλους, για σκέψεις και μνήμες, φευγαλέες συναντήσεις και άλλες, σημαντικές, που προηγήθηκαν ή έπονται.

Η πρώτη από τις δεκατέσσερις ιστορίες αφηγείται απλώς την αναμονή, ως παρόν. Οι επόμενες, με αφορμή το παρόν, της αναμονής και μαζί της διαδρομής προς το αεροδρόμιο κάποτε, ξεδιπλώνονται προς το παρελθόν και το μέλλον, ένα μέλλον με πολλαπλά πρόσημα, που ο σπόρος του βρίσκεται ενίοτε στην ίδια τη συνθήκη της αναμονής. Τα πρόσωπα αποκτούν μορφή μέσα από τις αναφορές τους στις ιστορίες των άλλων, που τους εντοπίζουν φευγαλέα στον χώρο. Ο νεαρός που κλείνεται στην τουαλέτα από τον πανικό που του φέρνει η ανάμνηση μιας απρόσωπης σχέσης είναι ψηλός και φοράει καρό πουκάμισο, μας λέει εκείνος που τον βγάζει με το ζόρι από το καταφύγιό του καθώς κυνηγάει ένα πόκεμον. Μια κυρία σε αναπηρικό καροτσάκι μοιάζει με τη δασκάλα ενός άλλου και τον ταξιδεύει πίσω στις διακοπές και τις σχέσεις με τον εαυτό και τους άλλους στην παιδική ηλικία, ενώ προσπαθεί να φτάσει στην κηδεία της μητέρας του.

Τα πρόσωπα αποκτούν μορφή μέσα από τις αναφορές τους στις ιστορίες των άλλων, που τους εντοπίζουν φευγαλέα στον χώρο.

Εμπνευσμένος από έναν μαύρο άντρα που κλαίει γοερά καθισμένος στη μοκέτα, συγκεντρωμένος στην παιδική γεύση από τα μακαρόνια με κιμά των διακοπών που του έφερε πίσω η μνήμη, καταφέρνει επιτέλους να κλάψει. Η ίδια κυρία έχει «ανακρίνει» έναν επιβάτη σε μια άλλη ιστορία, χοντρούλη όπως μαθαίνουμε στο τέλος, που τη βοηθάει τώρα να ειδοποιήσει την κόρη της, μέσω facebook, ότι η μητέρα της θα καθυστερήσει. Στις φωτογραφίες που του δείχνει εμφανίζεται κι ο πανέμορφος εγγονός της, που ήταν κορίτσι και έγινε αγόρι κι ο πατέρας του ήταν να τον συναντήσει κι έχει κολλήσει στο τράνζιτ – σε άλλη ιστορία.

Ένα αγοράκι φτιάχνει ιστορίες με το μυαλό του ότι η μητέρα του θα το εγκαταλείψει και θα συνεχίσει να ζει μόνο του, κρατώντας μυστική τη φυγή της, ενώ περιμένει με τη μητέρα του στην ουρά στο αεροδρόμιο, κρατώντας έναν χνουδωτό δεινόσαυρο. Από τα λόγια της μητέρας του, σε άλλη ιστορία, μαθαίνουμε για τον νεκρό πατέρα, τη νέα σχέση της μητέρας που τρέφει τους φόβους του μικρού και τινάζεται τελικά στον αέρα την ώρα αυτή της αναμονής.

eliza panayiotatou

Η Ελίζα Παναγιωτάτου γεννήθηκε το 1984 στην Αθήνα. Σπούδασε γλωσσολογία στην Αθήνα και ζει στο Βερολίνο. Προηγούμενα βιβλία της: Αυτά έγιναν χτες (Κουκούτσι 2015), (Δε) μιλάς (μαζί με τη Λίντα Ακέντε, Ουαπίτι 2016), Τεχνικές Κολύμβησης (αντίποδες 2017), Πρίνσες (Ουαπίτι 2019).

Οι ιστορίες συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας περιγράμματα για τους ήρωες, δίνοντας σε κάποιους από αυτούς ονόματα, μετατρέποντάς τους από ανώνυμους επιβάτες και υπαλλήλους εν υπηρεσία σε (φευγαλέα) πρόσωπα. Ρίχνουν φως η μία στην άλλη, μεταμορφώνοντας τον παγκοσμιοποιημένο «εμπειρικό μη-τόπο» του αεροδρομίου, όπως θεωρεί (και αυτό) το τράνζιτο ο θεωρητικός των μη-τόπων Μαρκ Ωζέ, σε (τόσο όσο) βιωμένο χώρο, μέσα από το ξεδίπλωμα της σκέψης και της μνήμης, τον διάλογο με τον εαυτό και τους άλλους, εντός και εκτός του κάδρου, τις παραδοχές που αναδύονται πιεστικές από το πουθενά τις ώρες της μοναξιάς, τις μεγάλες αποφάσεις, τα γεγονότα που είναι πάντα μεγάλα, ακόμη κι αν φαίνονται μικρά –όπως μια γάτα που χάνεται–, πλάι στα εξ ορισμού σημαντικά, όπως είναι μια γέννηση.

Ρίχνουν φως η μία στην άλλη, μεταμορφώνοντας τον παγκοσμιοποιημένο «εμπειρικό μη-τόπο» του αεροδρομίου, σε (τόσο όσο) βιωμένο χώρο, μέσα από το ξεδίπλωμα της σκέψης και της μνήμης, τον διάλογο με τον εαυτό και τους άλλους...

Ο διάλογος αυτός είναι νοερός και πυροδοτείται από εικόνες, ήχους, μουρμουρητά και τραγούδια, που παραμένουν ξένα αλλά ξετυλίγουν το κουβάρι των συνειρμών. Είναι διαμεσολαβημένος από το κινητό, τα γραπτά μηνύματα που αποτελούν το ίδιο το σώμα μιας ολόκληρης ιστορίας και διανθίζουν τις άλλες, τις φωτογραφίες, πειραγμένες και μη, που προστίθενται στις νοητικές και στις μνημονικές εικόνες. Είναι ενίοτε αδιαμεσολάβητος, υπό την έννοια της λεκτικής επικοινωνίας με τον άλλον στο πλαίσιο μιας τυχαίας συνάντησης, που αλλάζει, ανεπαίσθητα και οπωσδήποτε στιγμιαία και μόνο, τη φύση του μη-τόπου.

Ανάμεσα στις δεκατέσσερις, αριθμημένες ιστορίες, εννιά μη μυθοπλασιακά κείμενα, με τίτλους αυτά κι όχι αριθμούς, εισάγουν έναν άλλο διάλογο του κόσμου –και των περιγραφών του– με τις ιστορίες, των πολλαπλών αναπαραστάσεων και της λειτουργίας τους. Η καθαρίστρια, που μοιάζει αποφασισμένη να μην ξαναδουλέψει ποτέ και επανέρχεται στον χώρο και στις ιστορίες ανεβασμένη στη σκούπα της (υπερνεωτερικό είδωλο μιας μάγισσας που αναπαύεται;), ίσως να έχει προσληφθεί με την γκροτέσκα αγγελία που ζητά μόνιμο προσωπικό καθαριότητας πολύγλωσσο, με προϋπηρεσία και ένα σωρό «soft skills» – και δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι δεν είναι αληθινή. Ο γάτος που χάθηκε, συμπαρασύροντας κατά πάσα πιθανότητα στην απώλεια κι έναν μεγάλο έρωτα, ενδέχεται να προστεθεί στα αλλόκοτα απολεσθέντα των αεροδρομίων.

Δημιουργεί μια περίτεχνη, ατμοσφαιρική κατασκευή, όπου όλοι αυτοί οι προβληματισμοί μετουσιώνονται υπαινικτικά στους φόβους, τις αγωνίες, τη μοναξιά των προσώπων, τις φυγές και τις διαφυγές τους, σε ψηφίδες λόγου που επιμένουν να συνδέονται μεταξύ τους, για να φτιάξουν το αραιοπλεγμένο δίχτυ της σύγχρονης ύπαρξης...

Η «Βροχή ζώων» ή η ιστορία του πατέρα της αεροπορίας Ότο Λίλιενταλ, που προηγήθηκε τον αδελφών Ράιτ, μοιάζουν αναδιατυπώσεις των σχετικών λημμάτων της βικιπαίδειας, ελάχιστα πειραγμένη η δεύτερη, η θιβετιανή «ουράνια ταφή» είναι εξίσου υπαρκτή, οι παλαιές δοξασίες για τα αποδημητικά πουλιά επίσης. Αλλά το κείμενο για την παραλία όπου γυρίστηκε η ταινία «Ο ναυαγός», αν και απολύτως πειστικό, μπλέκει ταινίες και παραλίες, αλήθειες και ψέματα, μετακινούμενη προς το πεδίο της μυθοπλασίας, ενδεχομένως μαζί με κάποιες άλλες. Όλες θα μπορούσε να τις διαβάζει η αεροσυνοδός που είναι stand by στο αεροδρόμιο και χαζεύει στο διαδίκτυο, έναν άλλο μη-τόπο ή μια ετεροτοπία που αντανακλά, γεννά κι αναπαράγει λόγους αλήθειας και ψεύδους.

antipodes panagiotatou aerodromioΗ Παναγιωτάτου εξερευνά με τα κείμενά της τη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη συνθήκη του τόπου και του χώρου, του παγκόσμιου και του τοπικού, της ταυτότητας και της σχέσης με τον άλλον, στον μη-τόπο αλλά και στον όποιο τόπο, μιας σχέσης εύθραυστης, δύσκολης, πολλαπλά διαμεσολαβημένης, εξίσου φασματικής συχνά με τα πρόσωπα που τη συνάπτουν. Αποτυπώνει τις «πραγματικότητες της διέλευσης» του Ωζέ ως σύγχρονης συνθήκης της ύπαρξης, συνθήκης ρευστότητας, μετάβασης και μεταβατικότητας, σε έναν πλανητικό κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα στους τόπους της ταυτότητας και τους μη-τόπους του περάσματος διαρκώς αλλάζουν, μετασχηματίζοντας και τις ταυτότητες και τα όριά τους. Διερωτάται για τους τρόπους με τους οποίους ο λόγος, ως αναπαράσταση και μη αναπαράσταση, ως αυτόνομη πραγματικότητα, μπορεί να αποδώσει αυτή τη συνθήκη, σε ένα κείμενο που αρνείται να αυτοπροσδιοριστεί ειδολογικά, αρνείται τα όρια και θεματοποιεί την κινητικότητά τους. Δημιουργεί μια περίτεχνη, ατμοσφαιρική κατασκευή, όπου όλοι αυτοί οι προβληματισμοί μετουσιώνονται υπαινικτικά στους φόβους, τις αγωνίες, τη μοναξιά των προσώπων, τις φυγές και τις διαφυγές τους, σε ψηφίδες λόγου που επιμένουν να συνδέονται μεταξύ τους, για να φτιάξουν το αραιοπλεγμένο δίχτυ της σύγχρονης ύπαρξης, από το οποίο πιο πολλά κυλάνε και χάνονται παρά μένουν – και μένουν μόνο τα ισχυρά αισθήματα, η αγάπη.

Ίσως οι μόνες συμπαγείς εικόνες να είναι αυτές του τοπικού εντέλει, του Γιουκατάν και του απρόσμενου έρωτα, παρότι κι αυτές διαμεσολαβημένες από την εξωτική οπτική, της πόλης που διασχίζει η έγκυος ανταλλάσσοντας μηνύματα με τον άντρα της και σχολιάζοντάς την σε επίπεδο πολιτισμικής διαφοράς. Κι αυτά τα σχέδια της μοκέτας του αεροδρομίου που διαρκώς επανέρχονται. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια από τις πιο συναρπαστικές προσπάθειες λογοτεχνικής αποτύπωσης των ρευστών καιρών μας και του νέου υποδείγματος που εισάγει σε ανθρωπολογικό επίπεδο και σε επίπεδο λόγου. Το τράνζιτο δεν είναι καινούργιο, ας θυμηθούμε το ομώνυμο βιβλίο της Άννας Ζέγκερς. Αυτό το πλανητικό υπαρξιακό τράνζιτο όμως είναι και η Παναγιωτάτου μας προτείνει μια άρτια λογοτεχνική του εκδοχή.


* Η ΤΙΤΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ είναι κριτικός λογοτεχνίας, Καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

Για το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου «Σα μαγεμένο το μυαλό μου – Ιστορίες και εικόνες, ταξίμια της λαϊκής ψυχής» (εκδ. Τόπος). Κεντρική εικόνα: Ο Βασίλης Αυλωνίτης από την ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» (1959) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Τσιφόρου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

1, 2 και 3 Ιουνίου ο Nick Cave θα βρεθεί στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead.

Επιμέλεια: Book Press

Η Στέγη ανοίγει για πρώτη φορά την αγκαλιά της στον αξεπέραστο Nick Cave, ο οποίος επιστρέφει...

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

Για την παράσταση «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Λυμπερόπουλου που ανέβηκε στο θέατρο Ελ Ερ. Κεντρική εικόνα: © Σπύρος Περδίου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ ...

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

Υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, θα πραγματοποιηθεί η 16η έκδοση του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), στο πλαίσιο του οποίου θα υλοποιηθούν διάφορα πρότζεκτ από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους, λειτουργώντας έτσι ως Πολιτιστική και Λογοτεχνική Γέφυρα μετ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη «Πίσω από τις κλειστές πόρτες – Αστέρες, ηγέτες, γαλαζοαίματοι και καθημερινοί άνθρωποι», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δύο ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Για τα μυθιστορήματα «Strangers in the Night» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) της Χέδερ Γουέμπ [Heather Webb], «Τα Μυστήρια της Μις Μόρτον Μόρτον» (μτφρ. Χρήστος Μπαρουξής) της Κάθριν Λόιντ [Catherine Lloyd] και «Κωδικός Coco» (μτφρ. Γιάννης Σπανδωνής) της Τζιόια Ντιλιμπέρτο [Gioia Diliberto]. Τρία μυθιστορήματα που μας μεταφ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ