zyranna kentriki

Για το μυθιστόρημα της Ζυράννας Ζατέλη –τελευταίο μέρος της τριλογίας «Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους»– «Ορατή σαν αόρατη» (εκδ. Καστανιώτη). Φωτογραφία © Τάσος Βρεττός

Του Νίκου Ξένιου

Μέσα από τα μάτια της κουκουβάγιας (που είναι άλλα, βεβαίως, από τα μάτια του λαγού) θεάται τον κόσμο η αφηγήτρια της Ζυράννας Ζατέλη. Στο Ορατή σαν αόρατη, τρίτο μέρος της τριλογίας «Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους», που ξεκίνησε το 1995, η Λεύκα, η ghost writer, που εξασφάλισε για μια δεκαετία το «έχειν» της πέννας της γράφοντας στην υπηρεσία της Εζμίρα Σιουντεβά, βγάζει στη φόρα τα ψυχανεμίσματα του νου της, τη «δαιμονιώσα» φύση της (όπως η ίδια η Ζατέλη συνηθίζει να λέει) και τα κρύφια, αυτά που με ελιγμούς αποκαλύπτονται όταν, σαν άλλος Άμλετ, συνομιλεί με τον νεκρό παππού Ντάφκο.

Ο θάνατος της προσχηματικής συγγραφέως

Τι είναι το θέμα του βιβλίου; Είναι το υλικό του λαϊκού παγανιστικού αφηγήματος που μεταπλάθεται σε βίο γεμάτο θαύματα, είναι η αμεσότητα του σώματος που μπαίνει στη θέση του πλατωνισμού και είναι, τέλος, η παιδική ασυνεχής «φωνή» της ενήλικης γυναίκας που ακούγεται σαν πορτογαλική μελωδία fado, με παύσεις αναπνοής που λειτουργούν ως ιντερλούδια στην εξέλιξη της δράσης και με εντυπωσιακές εναλλαγές από την ευπρέπεια (γνώρισμα μιας συγγραφέως που γράφει για λογαριασμό κάποιας άλλης) στην ευτέλεια και την εκδικητικότητα, από το σφάλμα της αντίληψης (συνώνυμο, κατά τους γλωσσολόγους, με την αμαρτία) στην ευθυκρισία και την ωριμότητα του συμπεράσματος, από τη σοβαρότητα στο χιούμορ («Έ, δεν είναι και η Άννα Αχμάτοβα!» λέει σαρκαστικά ο Λάρης-Ιλαρίων, ο εργοδότης της Λεύκας, όταν της συνιστά να δουλέψει για το αμφισβητήσιμο ταλέντο της μαυροντυμένης κυρίας Σιουντεβά).

Είναι το υλικό του λαϊκού παγανιστικού αφηγήματος που μεταπλάθεται σε βίο γεμάτο θαύματα, είναι η αμεσότητα του σώματος που μπαίνει στη θέση του πλατωνισμού...

«Συνέβη όντως, για πάνω από μία δεκαετία, να γράφω για λογαριασμό ενός άλλου ατόμου. Από το 1973 έως τη χρονιά που βγήκε η Περσινή αρραβωνιαστικιά (1984), το πρώτο μου βιβλίο. Και δεν θα μπορούσα να δημοσιεύσω ούτε γραμμή όσο ένιωθα ότι το πρόσωπο αυτό είναι εν ζωή, ακόμη κι αν δεν ήταν σε θέση –για διάφορους λόγους– να διαβάσει τα βιβλία μου. Δεν επιθυμώ όμως να μιλήσω άλλο γι’ αυτό», εξομολογείται η Ζυράννα Ζατέλη στον Γρηγόρη Μπέκο: το αληθές ή ψευδές αυτής της δήλωσης χάνει, φυσικά, τη βαρύτητά του μπροστά στη βαρύτητα της ίδιας της μυθοπλασίας. Έρχεται η κλασική αντιστροφή (δι’ εσόπτρου κάτοπτρον) που δείχνει στη συγγραφέα το ίνδαλμα του άλλου της εαυτού, αυτού του επινοημένου εαυτού που συνιστά άλλοθι για να συνεχίσει την αναζήτηση του «ιδεώδους» αφηγήματος.

«Η Λεύκα θα ευχηθεί αυτός που θα γράψει γι’ αυτήν να μη μπορεί»

«Στις είκοσι μία Ιουνίου του δισχιλιοστού και πέμπτου έτους» η Λεύκα περιφέρεται από χάλασμα σε χάλασμα και συναντά πολλές διαφορετικές εκδοχές της κουκουβάγιας: η μυστηριώδης, ανθρωποπρόσωπη γλαύξ Βάκου-Γιάκου γίνεται ζωϊκή έκφραση της σοφίας, τρυφερή και ζοφερή ταυτόχρονα, νυκτόβια και νυκτάλωψ, ενστιγματική συνομιλήτρια των κοριτσιών της υπαίθρου, εξωλεκτική αφήγηση του ενός που αντιπαλαίει με τη λεκτική αφήγηση του άλλου. Κυρίως, όμως, γίνεται ενσάρκωση του λυρισμού, του πένθους, της ορφάνιας, της εγκατάλειψης, της μητρότητας, της μαγείας. Προέχουσα μορφή του gothic αυτού αφηγήματος, η Οφία είναι μια ακόμη περίπτωση παρέκκλισης, στη μακρά σειρά από μάγισσες, χαρισματικές κι ονειροπαρμένες, γητεύτρες και φιδοσκοτώστρες, φαρμακολύτρες και σημαδεμένες ηρωίδες της Ζυράννας Ζατέλη. Η έρπουσα νάνος με την ανατομική δυσπλασία, λειτουργεί σαν τον «τρελό» του Σαίξπηρ και ζητά από τον τεχνίτη της κουκουβάγιας να της φτιάξει και της ιδίας ένα ομοίωμα γλαυκός: με μαγικο-φαινομενικό τρόπο στοιχειοθετείται η εξαφάνιση και η πτήση της, κατά τρόπον ώστε το περίεργο αυτό πουλί να συγγράφει ένα εκτενές ημερολόγιο γεννήσεων και θανάτων του ανθρωποποιημένου τοπίου. Μέχρι η κουκουβάγια να γίνει εκείνη η γνωστή σύμβουλος-Σέρκα, η γάτα του διαμερίσματος της συγγραφέως.

Ο θραυσματικός χρόνος τώρα ακινητοποιείται και καθυστερεί με το «βλέμμα του εντομολόγου», η δοξασία και η πρόληψη οριστικά εξελίσσονται στην απτή πραγματικότητα ενός πράσινου δωματίου.

Η ουσία, η άλλοτε «σκόρπια σε συμβεβηκότα» όπως έλεγε και ο Κωστής Παπαγιώργης, περνά τώρα στο επίκεντρο της αφηγηματικής ροής: «Για μένα τίποτα μυθιστορηματικότερο, εν πολλοίς και αινιγματικότερο, απ’ αυτό που βιώνω επί χρόνια στήνοντας ένα μυθιστόρημα. Κάτι κάποτε προσλάβαμε, που μοιάζει να μας διαφεύγει κι ωστόσο μας διακατέχει, και μέσα απ’ αυτό διαμορφώνουμε τις ζωές μας και φτιάχνουμε την τέχνη μας», λέει χαρακτηριστικά η κυρία Ζατέλη σε συνέντευξή της στη Μαριαλένα Σπυροπούλου, δίνοντας έτσι μιαν ερμηνεία στη δεκάχρονη αναβολή της ολοκλήρωσης του βιβλίου της. Το δυσερμήνευτο και αλλόκοσμο που ανατρέπει την ειθισμένη πορεία των πραγμάτων, η ευθεία ματιά στην πένθιμη condition humaine μπαίνει στη θέση της «λοξής ματιάς», ο θραυσματικός χρόνος τώρα ακινητοποιείται και καθυστερεί με το «βλέμμα του εντομολόγου», η δοξασία και η πρόληψη οριστικά εξελίσσονται στην απτή πραγματικότητα ενός πράσινου δωματίου.

«Δώσ’ της δύναμη ν’ αντέξει, και να κλάψει, και να παίξει»

kastaniotis zatelli orati san aorati«Η ζατελική αφήγηση απεχθάνεται τις ευθείες, τακτοποιημένες γραμμές, προτιμά να ελίσσεται, να φιδογυρίζει, να μας περικυκλώνει στους στροβιλισμούς της», γράφει η Μαρία Ξυλούρη. Και όντως, αυτή η προθετικότητα αποδεικνύεται περίτρανα στην επιλογή της συγγραφέως να διατηρήσει όσο γίνεται ζωντανή την κυρία Σιουντεβά, βάζοντάς την να εκλαμβάνει αφελώς ως ενδιαφέρον τα επινοημένα όνειρα της Λεύκας, ως δικαιολογία για τα επίμονα τηλεφωνήματά της. Μετεωριζόμενη ανάμεσα στην επιθυμία της να την εξαφανίσει και στα ανθρωπιστικά της συναισθήματα προς αυτήν, η Λεύκα αποδεικνύει πως είναι ό,τι απέμεινε από έναν διαλυμένο οικογενειακό ιστό (οι γονείς της, η Θωμαή και ο Νικήτας είναι γκασταρμπάιτερ στη Γερμανία) και πως η κυρία Σιουντεβά είναι το ετερώνυμο –για να επιστρατεύσω εδώ, έναν όρο δανεισμένο από τη λογοτεχνική κριτική που αφορά τον Πεσσόα– μιας μητέρας που είναι μονίμως απούσα. Επιπλέον, η Λεύκα έχει το χάρισμα να ερμηνεύει, σαν άλλη Πυθία, μηνύματα από το Έρεβος του άλλου κόσμου (κληρονομιά, ίσως, της χαμένης δίδυμής της αδελφής). Το ψευδώνυμο Ραμάνθυς δεν είναι, άλλωστε, μια αλλιώτικη εκδοχή του Ραδάμανθυος, εκείνου του χθόνιου, αδέκαστου προελληνικού κριτή;

Η αναζήτηση μιας καταγωγής είναι το θεματικό επίκεντρο μιας σειράς μεταμφιέσεων: Λεύκα είναι το «ετερώνυμο» της Ζυράννας και η κυρία Σιουντεβά, η πηγή από την οποία εκπορεύονται τα συγγραφικά πονήματα μιας ολόκληρης δεκαετίας, είναι το «ετερώνυμο» μιας μητέρας· μιας μητέρας που θα γεννούσε εάν δεν είχε επινοηθεί από την κόρη της. Το δίδυμο της Αρμένισσας και της χαμένης της κόρης Σισίνας (στα πόδια της οποίας το αίμα εμφανίζεται αραιωμένο απ’ το νερό της βροχής) δεν είναι παρά το «ετερώνυμο» του εν λόγω –αναστρέψιμου– διδύμου μάνας-κόρης και το ίδιο ισχύει και για το τρίδυμο Σέρκα-Τριφυλλίας-Ελένης.

Λεύκα είναι το «ετερώνυμο» της Ζυράννας και η κυρία Σιουντεβά είναι το «ετερώνυμο» μιας μητέρας· μιας μητέρας που θα γεννούσε εάν δεν είχε επινοηθεί από την κόρη της.

Τηρουμένων των αναλογιών, η Σισίνα είναι ένα έργο «εν τη γενέσει», μια μικροσκοπική Capella Sixtina στη σκιαγράφηση του οποίου η αρχική συνείδηση –η συγγραφέας– εναποθέτει τα κοσμογονικά οράματά της εν είδει ονείρου. Το πλεονέκτημα της λογοτεχνίας έναντι των εικαστικών τεχνών είναι ότι, στην πρώτη, ο αναγνώστης συμπληρώνει τους όγκους, τα χρώματα, τις φωτοσκιάσεις, ώρες ώρες και το θέμα καθεαυτό.


* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Απόσπασμα από το βιβλίο 

«Έβαλε πίσω στο σεντούκι τα τετράδια, περίπου τρεις δεκάδες βαρειά τετράδια, που εκεί βρίσκονταν τόσα χρόνια κι από κει τα είχε ανασύρει κι έμειναν σκεπασμένα μ’ ένα μεγάλο πανί τις τελευταίες μέρες. Αυτά δεν ήταν σημειωματάρια, ήταν ημερολόγια απ’ τα είκοσι τρία ως τα τριάντα τρία της, τον καιρό που δούλευε ως “αόρατη” για την κυρία Σιουντεβά: ό,τι ελάμβανε χώρα, ό,τι λέγαν μεταξύ τους ή αποσιωπούσαν, ό,τι σκέψεις έκανε αυτή για κείνην (όχι πάντα αγαθές) ή υπέθετε ότι μπορεί να έκανε εκείνη γι’ αυτήν, μαζί με ό,τι άλλο συνέβαινε στην ζωή της τότε ή έπλαθε ο νους της, μαζί και τα όνειρα που έβλεπε όταν έπεφτε για ύπνο, όλα ήταν καταχωρημένα μέσα σ’ αυτά τα τετράδια, σοδειές ολόκληρες από χαρτί και μελάνι. Και τι ειρωνεία. Τότε που γέμιζε μία προς μία τις σελίδες τους, καταναγκαστικά σχεδόν, που δεν άφηνε γωνίτσα άγραφη, ήταν σίγουρη ότι μια μέρα θα της χρησίμευαν ως βάση κι εφαλτήριο για ένα ξεχωριστό βιβλίο που θα έγραφε, έκανε όνειρα γι’ αυτό το βιβλίο – τέτοιο φανταστικό υλικό από πρώτο χέρι, τέτοιο θέμα!...

Όμως τώρα δεν ήθελε να τ’ ανοίξει, δεν ήθελε να ξαναπάει εκεί, ούτε δόξα ζητούσε απ’ αυτά ούτε κάποιου είδους δικαίωση ή εκδίκηση. Και ρίγησε που κάποτε το σκεφτόταν κι έτσι, να πάρει πίσω ό,τι απ’ τον εαυτό της έδωσε για να τραφεί η ματαιοδοξία ενός άλλου, έστω κι αν θεωρήσουμε ότι απ’ το “απόθεμά” της το ’δωσε. Μα κιόλας, για την ψυχή των πεθαμένων της το ’κανε; Από απύθμενη καλωσύνη κι ανιδιοτέλεια; Δεν μάζευε έτσι το περιλάλητο υλικό; Δεν έβγαζε συγχρόνως τα προς το ζην της; Αντί να δίνει το παρών κάθε πρωί σε κάποιο γραφείο, κάποια εταιρεία, κάπου οπουδήποτε. Δεν θα της ήταν πολύ πιο “ανώδυνη” και πεζή μια τέτοια εργασία; Τώρα τουλάχιστον, ακόμη κι αν το όνειρο για ένα ξεχωριστό βιβλίο έμελλε να ερμηνευθεί αλλιώς, μέχρι και να ματαιωθεί, της μέναν τα τετράδια στο σεντούκι, άοκνοι συνοδοί επί δέκα χρόνια μιας ιστορίας-φάντασμα». (σελ. 212-213)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ