PATAKIS ZOURGOS kentriki

Για το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού «Περί της εαυτού ψυχής» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Κεντρική εικόνα: Ο Μιχαήλ Ψελλός (αριστερά) με τον μαθητή του, αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ' Δούκα Παραπινάκη, (αγνώστου, Ιερά Μονή Παντοκράτορος, Άγιο Όρος).

Του Κώστα Δρουγαλά

Σε αντίθεση με την πεπατημένη των βυζαντινών ιστορικών μυθιστορημάτων (βασιλείες – συνωμοσίες – πόλεμοι), ο Ζουργός στο δέκατό του μυθιστόρημα με τίτλο Περί της εαυτού ψυχής καταθέτει μια πανοραμική εικόνα των απλών και καθημερινών ανθρώπων που αποτελούσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία: η θέαση αυτή εμπεριέχει αντιγραφείς και μοναχούς, αγρότες, τεχνίτες και κούρβες, πάροικους και βουκελάριους· μια εικόνα για το άλλο Βυζάντιο· για το Βυζάντιο από τα κάτω. Το μυθιστόρημα αποτελεί –τρόπον τινά– τη χρονογραφία του πρωταγωνιστή Σταυράκιου Κλαδά, νοτάριου κι αντιγραφέα στο επάγγελμα, στο λυκόφως του 11ου αιώνα.

Το Βυζάντιο από τα κάτω

Η ιστορία μας ξεκινά με τη σφαγή των γονέων στο Δορύλαιο, όπου ο Σταυράκιος Κλαδάς, μαζί με τα αδέλφια του αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη γενέθλια γη· η οδύσσεια έχει μόλις ξεκινήσει: από το Δορύλαιο, μαζί με τα αδέλφια του, Θεοφύλακτο και Ιωάννη, ο Σταυράκιος θα βρεθεί στην πόλη του Κωνσταντίνου και στη μονή Στουδίου· στη μονή θα μάθει την τέχνη της αντιγραφής. Η γνωριμία με τον Μιχαήλ Ψελλό θα αλλάξει τη ζωή του και στην πορεία θα βρεθεί κατά σειρά: στους αμπελότοπους της Θράκης, στο κάστρο της Ρεντίνας, στην Καστοριά με την παγωμένη λίμνη, στη Βέροια, στα Σέρβια, στο Κίτρος, στη Θεσσαλονίκη και μετά πάλι στη Βασιλεύουσα.

Το Περί της εαυτού ψυχής είναι ένα μυθιστόρημα που καταπιάνεται με πολλά (...) Κυρίως όμως είναι ένα μυθιστόρημα για το γνώριμο κόκκινο νήμα που διατρέχει τις ανθρώπινες ψυχές μέσα από τους αιώνες, ένα νήμα γεμάτο πόθο για ελευθερία και ζωή.

Ο Σταυράκιος είναι άνθρωπος εγκρατής, συνετός, εργατικός, δοτικός. Γεμάτος αφοσίωση για όσους ταξίδεψαν –με τον έναν ή τον άλλον τρόπο– μαζί του. Τα χρόνια κι οι εποχές στο μυθιστόρημα κυλούν και ο Σταυράκιος ωστόσο δεν έχει ξεχάσει την πρώτη του οικογένεια.

Όπως συνήθως συμβαίνει με τα μυθιστορήματα του Ζουργού, ενδιαφέρον μεγάλο παρουσιάζουν και οι δευτεραγωνιστές του βιβλίου. Από αυτούς ξεχωρίζουν ο Θωμάς, ο συνετός υπηρέτης του υποστατικού· ο Ιγνάτιος, ο βιβλιοφύλακας της μονής Στουδίου· ο Πόθος, ο αγιογράφος των περιθωριακών· ο παλατιανός Λεόντιος, ο ευνούχος τοποτηρητής του αυτοκράτορα. Ίσως όμως η πιο γοητευτική από τις φιγούρες που παίζουν δευτερεύοντα ρόλο είναι εκείνη του υπέρτιμου Μιχαήλ Ψελλού, του πρώτου ανθρώπινου δαίμονα στη ζωή του Σταυράκιου. Ο Ψελλός είναι ένας τολμηρός διανοούμενος, μία περσόνα που μοιάζει βγαλμένη από τραγωδία του Σαίξπηρ.

PATAKIS ZOURGOS 2
Ο Ισίδωρος Ζουργός γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1964. Έχει γράψει επίσης, τα µυθιστορήµατα «Φράουστ» (Λιβάνης, 1995, νέα, αναθεωρηµένη έκδοση, Πατάκης, 2010), «Αποσπάσµατα από το βιβλίο του ωκεανού» (Πατάκης, 2000, νέα έκδοση 2007), «Η ψίχα εκείνου του καλοκαιριού» (Πατάκης, 2002), «Στη σκιά της πεταλούδας» (Πατάκης, 2005), «Η αηδονόπιτα» (Πατάκη, 2008), «Ανεµώλια» (Πατάκης, 2011, Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου), «Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλµοσίνο» (Πατάκης, 2014, Βραβείο βιβλιοπωλείων Public 2015), «Λίγες και μία νύχτες» (Πατάκη, 2017, Βραβείο περιοδικού Κλεψύδρα 2017), «Οι ρετσίνες του βασιλιά» (Πατάκης, 2019). Με τον σκηνοθέτη Πάνο Καρκανεβάτο συνέγραψε το σενάριο της µεγάλου µήκους ταινίας «Όχθες» (2015). Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης.
 

Τα χαρακτηριστικά που καθιέρωσαν τον Ζουργό ως σύγχρονο μυθιστοριογράφο είναι όλα εδώ: οι γλαφυροί διάλογοι, η κινηματογραφική αφήγηση, η πλούσια περιγραφή. Ο λογοτεχνικός φακός του συγγραφέα, ως προέκταση της φαντασίας, συλλαμβάνει την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη: εξίστημι – existere. Και φυσικά, και σε αυτό το μυθιστόρημα, διαφαίνεται η διαχρονική αγάπη του συγγραφέα για τα βιβλία. Μια αγάπη που θα εξηγήσουμε παρευθύς.

PATAKIS ZOURGOS EXWFYLLO PERI PSYCHISΑνάμεσα λοιπόν στις σελίδες του βιβλίου, παρεισφρέουν, φανερά ή υπαινικτικά, βιβλία και στίχοι ποιητών: από τον τίτλο του μυθιστορήματος που παραπέμπει στο Εις εαυτόν του Μάρκου Αυρήλιου έως βιβλικές αναφορές, και από τον Ιωάννη τον Γεωμέτρη μέχρι και το ταξίδι του Πυθέα στην έσχατη Θούλη[1], μέσα από το χαμένο του σύγγραμμα Περί ωκεανού. Εντύπωση επίσης προκαλεί η ένταξη ενός στίχου του Τάιγκου Ριόκαν, βουδιστή μοναχού του Ζεν. Σε αντίθεση όμως με τα προηγούμενα βιβλία του Ζουργού (βλ. Λίγες και μία νύχτες, Οι ρετσίνες του βασιλιά), εδώ οι κειμενικές αναφορές ξεφεύγουν από το πλαίσιο του διαλόγου ή της συνύπαρξης και γίνονται ζωτικό κομμάτι στην εξέλιξη όχι μόνο της αφήγησης αλλά και του περιεχομένου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πραγματεία του θαλασσοπόρου Πυθέα που γίνεται η αφορμή για τη φυγή του Σταυράκιου από τη μονή Στουδίου.

Το Περί της εαυτού ψυχής είναι ένα μυθιστόρημα που καταπιάνεται με πολλά: κάνει λόγο για τη ζωτική ανάγκη της οικογένειας, που πολλές φορές φανερώνεται μέσα από την απόλυτη καλοσύνη των ξένων· για την προσφυγιά, και για τις πατρίδες που χάνονται κι εμφανίζονται ξανά σαν τοπίο στην ομίχλη· για τη μνήμη και για το ιερό δέος που ξεπροβάλλουν απ’ τις σκιές τις ώρες πριν το αγγελόκρουσμα· για την ήμερη αγάπη και για την άγρια ενηλικίωση: κάποια συναισθήματα δαμάζονται, κάποια άλλα παίρνουν το πάνω χέρι και πνίγουν, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές του βιβλίου. Κυρίως όμως είναι ένα μυθιστόρημα για το γνώριμο κόκκινο νήμα που διατρέχει τις ανθρώπινες ψυχές μέσα από τους αιώνες, ένα νήμα γεμάτο πόθο για ελευθερία και ζωή.

[1] Ultima Thula: Η νήσος Θούλη, από τα χρόνια της αρχαιότητας ακόμη, συμβολίζει το βόρειο άκρο του κόσμου. Σήμερα, και με βάση τα σωζόμενα αποσπάσματα, πιθανολογείται πως πρόκειται για την Ισλανδία.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος). 


Απόσπασμα από το βιβλίο

Η σκιά, που δεν ήταν πια ακριβώς σκιά αλλά ένας μεσόκοπος άντρας με μακριά γένια, στάθηκε κάτω απ’ το φανάρι της πύλης και του έκανε νόημα να πλησιάσει. Ο Σταυράκιος έσυρε τα πόδια του στις πέτρες και τον προσέγγισε, όχι όμως και πολύ κοντά.

«Θέλω να δω το πρόσωπό σου, νεαρέ, για να σε θυμάμαι».
«Για ποιον λόγο, κύριε;» κατάφερε να τον ρωτήσει ψελλίζοντας ο δόκιμος.
«Για να θυμάμαι ποιος με είδε βυθισμένο στη συντριβή μου».
«Κλαδάς λέγομαι, κύριε, Σταυράκιος Κλαδάς…»
«Δεν καλοθυμάμαι ονόματα, το πρόσωπό σου θέλω να παρατηρήσω. Για να δούμε… Μάλιστα… Έξυπνο μούτρο έχεις, νεαρέ, ελπίζω να ’χεις και κοντή γλώσσα».
Ο Σταυράκιος ανατρίχιασε και πάλι.
«Είμαι γραφέας, κύριε, και μάλιστα εχέμυθος».
«Εσύ τι γύρευες έξω μες στη νύχτα;»
«Τίποτα».
Ο Μιχαήλ Δούκας αναστέναξε προς στιγμή και κοίταξε την επιβλητική πύλη, που την ασφάλιζαν μεγάλες κλειδαριές.
«Κι εγώ για το τίποτα βγήκα. Νομίζω, Σταυράκιε, ψάχναμε το ίδιο πράγμα μες στη νύχτα».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ