milionis kentriki

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξέδωσαν μια πολύ σημαντική ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη, η έκδοση της οποίας ήταν προσωπική επιθυμία του ίδιου του συγγραφέα όταν βρισκόταν ακόμη στη ζωή.

Ο Χριστόφορος Μηλιώνης σε είκοσι δύο διηγήματα και δώδεκα κριτικές

Ο τόμος αποτελείται από μια ευσύνοπτη εισαγωγή εργοβιογραφικού χαρακτήρα αλλά και κωδικοποίησης της ποιητικής του. Ακολουθεί το κύριο σώμα των είκοσι δύο διηγημάτων σταχυολογημένων από επτά συλλογές. Ο τόμος επιστέφεται από δώδεκα επιλεγμένες κριτικές των Αλέξανδρου Κοτζιά, Αλέξανδρου Αργυρίου, Σπύρου Τσακνιά, Ελισάβετ Κοτζιά, Τιτίκας Δημητρούλια, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, Μάρης Θεοδοσοπούλου, Τάσου Καλούτσα, Κωστή Παπαγεωργίου, Γιώργου Αράγη, Γεωργίας Λαδογιάννη και Αλέξη Ζήρα.

Η καλαίσθητη αυτή έκδοση απευθύνεται τόσο στους μεγαλύτερους ηλικιακά αναγνώστες, που γνωρίζουν σε βάθος και έκταση το πεζογραφικό έργο του Μηλιώνη, όσο και στους νεότερους που θα ήθελαν να γνωρίσουν έναν βασικό εκπρόσωπο της λεγόμενης δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς πεζογράφων.

Ο Χριστόφορος Μηλιώνης, όπως σημειώνει ομόφωνα η κριτική, ανήκει στην κατηγορία των μεταπολεμικών συγγραφέων μας που ακολουθούν την ανανεωμένη παράδοση, κινούμενος με άνεση ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον μοντερνισμό, ενώ θεματολογικά κινείται σταθερά γύρω από τον ίδιο άξονα (το θέμα σε όλα τα βιβλία του μοιάζει εντέλει να είναι μόνον ένα: το παρελθόν και τα ακατανίκητα φαντάσματά του), αποτέλεσμα δημιουργικού συγκερασμού βιωματικών και αυτοβιογραφικών στοιχείων με στοιχεία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού. Ωστόσο, απέφυγε επιδέξια τα νοσταλγικά ολισθήματα και τις συγκινητικές αναπολήσεις για τον χαμένο παράδεισο της νιότης ή του γενέθλιου τόπου.

Θεματολογικά κινείται σταθερά γύρω από τον ίδιο άξονα (το θέμα σε όλα τα βιβλία του μοιάζει εντέλει να είναι μόνον ένα: το παρελθόν και τα ακατανίκητα φαντάσματά του), αποτέλεσμα δημιουργικού συγκερασμού βιωματικών και αυτοβιογραφικών στοιχείων με στοιχεία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού.

Οι συντάκτες της εισαγωγής τονίζουν μεταξύ άλλων ότι ο Μηλιώνης δεν έπαψε να συνομιλεί τόσο με τις νεότερες πεζογραφικές τάσεις όσο και με τη γραμμή της παραδοσιακής εξομολογητικής απομνημόνευσης, γι’ αυτό και το ρεαλιστικό στοιχείο τέμνεται από το υποκειμενικό, το χιμαιρικό και φασματικό που προσφέρουν το απαιτούμενο βάθος στην αφήγησή του. «Τα γεγονότα αποτελούν αφορμές, δίνοντας λαβή στη μνήμη, στο όραμα, στο όνειρο και στη φαντασία να μεταπλάσουν το γενικό σε προσωπικό».

O Μηλιώνης με το ιδιαίτερο στίγμα της γραφής του ανανέωσε σίγουρα τους τρόπους της ελληνικής διηγηματογραφίας. Τα στοιχεία που συγκροτούν την ποιητική του, όπως μπορώ να τα συνοψίσω στο σύντομο αυτό σημείωμα, είναι –μεταξύ άλλων– τα παρακάτω:

Η μνήμη

Ενώ η σύνδεση παρόντος-παρελθόντος στον Ιωάννου γίνεται με όρους νοσταλγίας και στον Χάκκα από ειρωνική προοπτική, στον Μηλιώνη γίνεται με όρους περισσότερο ενεργητικούς, καθώς οι ήρωές του αναζητούν στο παρελθόν απαντήσεις για ερωτήματα που θέτει το παρόν. Η ιστορία με τη μορφή των μικροϊστοριών είναι διαρκώς παρούσα στο αφηγηματικό του σύμπαν μέσα από το πάσχον άτομο. Ο Μηλιώνης αναμοχλεύει την ιστορία για να απελευθερωθεί από αυτήν. Πρόκειται για την προσπάθεια αποτίναξης της επιβεβλημένης λογοκρισίας, αλλά και αυτολογοκρισίας, κατά το πρόσφατο παρελθόν. Ένα ηπειρώτικο μοιρολόι –με γλώσσα αφτιασίδωτη και χαμηλόφωνη– ως αποτέλεσμα εσωτερικής ηθικής επιταγής του εκάστοτε αφηγητή του για τους νεκρούς που στοιχειώνουν τη μνήμη του κι αυτός νιώθει το χρέος να τους μνημειώσει μέσω της γραφής επιδιώκοντας την υπαρξιακή τους δικαίωση. Με αυτόν τον τρόπο ο μύθος κατακερματίζεται σε αποσπασματικές αφηγηματικές ακολουθίες, ένθετες ιστορίες που αναδύονται μέσω του μνημονικού συνειρμού. Αυτή η αφηγηματική τεχνική τού επιτρέπει να πετύχει μια ιδιαίτερη οργάνωση της πλοκής με στοιχεία τόσο παραδοσιακού όσο και νεωτερικού τύπου.

Η καταγωγή από την παραμεθόρια περιοχή

Ο χώρος και ο χρόνος όπου έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια καθόρισαν αποφασιστικά την πορεία του και ως ανθρώπου και ως συγγραφέα. Η γειτνίαση της ιδιαίτερης πατρίδας του με τα ελληνοαλβανικά σύνορα, χώρος των πρώτων πολεμικών επιχειρήσεων του ’40, και δη με τη Μουργκάνα (Ακροκεραύνια), θέατρο σκληρών εμφυλιοπολεμικών συγκρούσεων, άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της στο έργο του.

Η βιωματική αφήγηση

Η κοινή με τους άλλους μεταπολεμικούς εσωστρέφεια, στην περίπτωση του Μηλιώνη παίρνει τον χαρακτήρα μιας ιδιότυπα «αυτοβιογραφικής» αφηγηματικής μεθόδου παρά μιας τυπικής αυτοβιογράφησης, αν και τα αυτοβιογραφικά στοιχεία που ανιχνεύονται στο έργο του δεν είναι σε καμία περίπτωση αμελητέα. Με άλλα λόγια, κατασκευάζει ένα δραματικό προσωπείο που αντλεί από το αλωνάκι βιωμάτων αυτοβιογραφικών καταβολών, το οποίο παράλληλα λειτουργεί αρχετυπικά, για να προβάλει υπερ-ατομικά ιστορικά γεγονότα. Σε καμία περίπτωση ο Μηλιώνης δεν καταγράφει τα γεγονότα και τις περιπέτειες της ζωής του εν είδει αυτοσκοπού, αλλά όλο αυτό το υλικό μαζί με το επινοημένο συνιστά την προσωπική του μυθολογία. Το βίωμα και η μνήμη αποτελούν τις συντεταγμένες του έργου του, προσδιορίζοντας το περιεχόμενο και τη μορφή των αφηγήσεών του.

Σε καμία περίπτωση ο Μηλιώνης δεν καταγράφει τα γεγονότα και τις περιπέτειες της ζωής του εν είδει αυτοσκοπού, αλλά όλο αυτό το υλικό μαζί με το επινοημένο συνιστά την προσωπική του μυθολογία.

Η στενή σχέση της σκηνογραφίας με τα πράγματα

Ο Μηλιώνης είναι συγγραφέας της εντοπιότητας, καθώς η εποπτεία του είναι προσηλωμένη στο χωριό του και τις όμορες συνοριακές περιοχές. Η εσωστρέφειά του τον δένει με ακατάλυτους δεσμούς μέσω της μνήμης με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Ακόμα κι όταν σε μεταγενέστερα έργα του οι χώροι του διευρύνονται (Αθήνα, Αμαλιάπολη, Αγγλία), αυτοί οι τόποι τού είναι ανοίκειοι, κι αμέσως με την πρώτη αφορμή, μέσω του συνειρμού, επιστρέφει στον γενέθλιο τόπο: το καμένο σπίτι (σταθερό μοτίβο), ο πατέρας, η μάνα, οι παιδικοί φίλοι, οι συγχωριανοί και οι ξένοι, οι ισχυροί τοπικοί παράγοντες συγκροτούν το μυθοπλαστικό σύμπαν του∙ είναι, κατά την έκφραση του Παγανού, «οι αρτηρίες και τα νεύρα της πεζογραφίας του».

Ο Μηλιώνης είναι ιδιοσυγκρασιακός συγγραφέας

Από το έργο του απουσιάζουν οι δραματικές συγκρούσεις των ιστορικών γεγονότων που σημάδεψαν την εποχή του. Γι’ αυτό τόσο η δράση όσο και η πλοκή στο έργο του είναι ισχνή. Σε πλείστα διηγήματά του απουσιάζει μια συνεκτική ιστορία με πλοκή και εξελισσόμενα γεγονότα. Πρόκειται κυρίως για ιστορίες ψυχικών καταστάσεων με λόγο υπαινικτικό. Περισσότερο τον ενδιαφέρει ο αντίκτυπος και ο απόηχος της Ιστορίας και των γεγονότων της στον ευπαθή και εύθραυστο ψυχισμό των ηρώων του –με τους οποίους εν πολλοίς συμπάσχει ακόμα και στις τριτοπρόσωπες αφηγήσεις του– και λιγότερο τα ιστορικά δρώμενα.

Ο Μηλιώνης αντλώντας από τη δύναμη του ρήματος και του ουσιαστικού, αξιοποιεί το ανεπιτήδευτο ύφος της καθημερινής κουβέντας.

Η ιδιαίτερη ποιότητα της αφηγηματικής φωνής

Εάν αληθεύει η άποψη πως ο τόπος (καλύτερα: η ανθρωπογεωγραφία του) καθορίζει τη γλώσσα και εν γένει το ύφος-ήθος μας, τότε μπορούμε να συσχετίσουμε έως ένα σημείο τη φυσιογνωμία του γεωγραφικού τόπου στον οποίο γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Μηλιώνης με το ύφος του. Ο Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος στο προλογικό του σημείωμα για το βιβλίο του Μηλιώνη Σημαδιακός κι αταίριαστος γράφει σχετικά: «Ο Μηλιώνης μιλάει και γράφει γερά ελληνικά, στην Ήπειρο γεννήθηκε και μεγάλωσε· αναρωτιέμαι αν δεν συγγενεύει με τον Χρήστο Μηλιόνη τον αρματολό – δάση, ποτάμια, πουλιά και άλλα ζωντανά, γκρεμοί, εκκλησιές, μοναστήρια, τι τον έμαθε η μάνα του, σημειολογίες τον πότιζε βυζαίνοντάς τον;» Ο Μηλιώνης αντλώντας από τη δύναμη του ρήματος και του ουσιαστικού, αξιοποιεί το ανεπιτήδευτο ύφος της καθημερινής κουβέντας.

Με το συνολικό πεζογραφικό του έργο –διηγηματογραφικό κατά βάση– διερεύνησε, μέσω της μνήμης, σε βάθος τον πολυσχιδή χαρακτήρα της μεταπολεμικής μας κοινωνίας. Γι’ αυτό και η αναγνωστική του απήχηση ξεπέρασε τα στενά όρια της Ελλάδας με τις μεταφράσεις και τις μελέτες ξένων νεοελληνιστών για το έργο του.

Η παρούσα έκδοση, όπως και ανάλογες ανθολογίες συγγραφέων που δεν βρίσκονται πια στη ζωή και πολλά από τα έργα τους δεν κυκλοφορούν, είναι το δίχως άλλο μια σημαντική συνεισφορά στα γράμματα, η οποία πέρα από το εμπορικό ενδιαφέρον μπορεί να προσελκύσει την προσοχή αναγνωστών και μελετητών της πρόσφατης πεζογραφικής κληρονομιάς μας.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Τζίντιλι» (εκδ. Το Ροδακιό).


milionis exΧριστόφορος Μηλιώνης
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ
Εισαγωγή-Ανθολόγηση: ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ,
ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΟΤΖΙΑ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2021
Σελ. 368, τιμή εκδότη €16,50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΜΗΛΙΩΝΗ

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ακούω φωνές: Από τον πέρα μαχαλά η νουνά μου, η Κούζω, που την κάψανε ζωντανή οι Γερμανοί, ο παπα-Μόσχος που πέθανε πέρυσι, ο ξάδερφός μου ο Ζαβρέχης με τη βροντώδη φωνή, ο Αλέξης από τον κάτω μαχαλά, η θεια μου η Λίκα από τη σκάλα της, ο πατέρας μου όρθιος στον κήπο του σπιτιού μας:
“Ω Φόρη! Έρθες; Καλωσόρισες:”»

(«Ακούω τον άνεμο», από τη συλλογή Τα φαντάσματα του Γιορκ, σ. 266).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη – Μονόλογοι και ομολογίες

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη – Μονόλογοι και ομολογίες

Για το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» (εκδ. Μελάνι).

Της Άννας Λυδάκη

«Έχεις δει ποτέ φωτογραφία με το πρόσωπο να κλαίει; Έχεις; Ενώ η φωνή είναι αλλιώς…» Όλοι έχουμε δει πρόσωπα να κλαίνε σε φωτογραφίες, όμως μόνο αν είναι ενσταντανέ, φ...

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα © Nafsika G./Unsplash

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Στο “Jumbo”» ο αφηγητής παρακολουθεί έναν εβδομηντάχρονο υπερήλικα να σερ...

Το ίδιο χώμα, της Λίλας Τρουλινού

Το ίδιο χώμα, της Λίλας Τρουλινού

Για το μυθιστόρημα της Λίλας Τρουλινού «Το ίδιο χώμα – Κατεβαίνοντας τις ανηφόρες της ιστορίας» (εκδ. Περισπωμένη). Στην κεντρική εικόνα, πίνακας της Σοφίας Δατσέρη. 

Του Νίκου Ξένιου

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Τρουλινο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Συνέντευξη με τον Φινλανδό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα Taavi Vartia, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Κλεμμένη νύφη» (μτφρ. Όικαρινεν-Βασιλοπούλου Γιάννα, εκδ. Βακχικόν)

Της Ελένης Κορόβηλα

Ο Τάβι Βάρτια είναι γνωστό...

Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα για το Booker 2021

Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα για το Booker 2021

Πριν από λίγο ανακοινώθηκε η βραβεία λίστα με τα έξι μυθιστορήματα που είναι υποψήφια για το φετινό Man Booker Prize. Η λίστα δεν περιλαμβάνει ούτε τον Καζούο Ισιγκούρο ούτε τη Ρέιτσελ Κασκ.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος

Μια ακόμα χρονιά, γεμάτη υπέροχα και ανατρεπτικά βιβλία από τις εκδόσεις μας πλησιάζει προς το τέλος της. Το πρώτο εξάμηνο ήταν γεμάτο εκπλήξεις: εξαιρετικά ονόματα, βραβευμένες και μοναδικές εκδόσεις. Συνεχίζουμε στο ίδιο μοτίβο, πάντα με αγάπη για το καλό βιβλίο.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 31 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ