milionis kentriki

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξέδωσαν μια πολύ σημαντική ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη, η έκδοση της οποίας ήταν προσωπική επιθυμία του ίδιου του συγγραφέα όταν βρισκόταν ακόμη στη ζωή.

Ο Χριστόφορος Μηλιώνης σε είκοσι δύο διηγήματα και δώδεκα κριτικές

Ο τόμος αποτελείται από μια ευσύνοπτη εισαγωγή εργοβιογραφικού χαρακτήρα αλλά και κωδικοποίησης της ποιητικής του. Ακολουθεί το κύριο σώμα των είκοσι δύο διηγημάτων σταχυολογημένων από επτά συλλογές. Ο τόμος επιστέφεται από δώδεκα επιλεγμένες κριτικές των Αλέξανδρου Κοτζιά, Αλέξανδρου Αργυρίου, Σπύρου Τσακνιά, Ελισάβετ Κοτζιά, Τιτίκας Δημητρούλια, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, Μάρης Θεοδοσοπούλου, Τάσου Καλούτσα, Κωστή Παπαγεωργίου, Γιώργου Αράγη, Γεωργίας Λαδογιάννη και Αλέξη Ζήρα.

Η καλαίσθητη αυτή έκδοση απευθύνεται τόσο στους μεγαλύτερους ηλικιακά αναγνώστες, που γνωρίζουν σε βάθος και έκταση το πεζογραφικό έργο του Μηλιώνη, όσο και στους νεότερους που θα ήθελαν να γνωρίσουν έναν βασικό εκπρόσωπο της λεγόμενης δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς πεζογράφων.

Ο Χριστόφορος Μηλιώνης, όπως σημειώνει ομόφωνα η κριτική, ανήκει στην κατηγορία των μεταπολεμικών συγγραφέων μας που ακολουθούν την ανανεωμένη παράδοση, κινούμενος με άνεση ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον μοντερνισμό, ενώ θεματολογικά κινείται σταθερά γύρω από τον ίδιο άξονα (το θέμα σε όλα τα βιβλία του μοιάζει εντέλει να είναι μόνον ένα: το παρελθόν και τα ακατανίκητα φαντάσματά του), αποτέλεσμα δημιουργικού συγκερασμού βιωματικών και αυτοβιογραφικών στοιχείων με στοιχεία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού. Ωστόσο, απέφυγε επιδέξια τα νοσταλγικά ολισθήματα και τις συγκινητικές αναπολήσεις για τον χαμένο παράδεισο της νιότης ή του γενέθλιου τόπου.

Θεματολογικά κινείται σταθερά γύρω από τον ίδιο άξονα (το θέμα σε όλα τα βιβλία του μοιάζει εντέλει να είναι μόνον ένα: το παρελθόν και τα ακατανίκητα φαντάσματά του), αποτέλεσμα δημιουργικού συγκερασμού βιωματικών και αυτοβιογραφικών στοιχείων με στοιχεία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού.

Οι συντάκτες της εισαγωγής τονίζουν μεταξύ άλλων ότι ο Μηλιώνης δεν έπαψε να συνομιλεί τόσο με τις νεότερες πεζογραφικές τάσεις όσο και με τη γραμμή της παραδοσιακής εξομολογητικής απομνημόνευσης, γι’ αυτό και το ρεαλιστικό στοιχείο τέμνεται από το υποκειμενικό, το χιμαιρικό και φασματικό που προσφέρουν το απαιτούμενο βάθος στην αφήγησή του. «Τα γεγονότα αποτελούν αφορμές, δίνοντας λαβή στη μνήμη, στο όραμα, στο όνειρο και στη φαντασία να μεταπλάσουν το γενικό σε προσωπικό».

O Μηλιώνης με το ιδιαίτερο στίγμα της γραφής του ανανέωσε σίγουρα τους τρόπους της ελληνικής διηγηματογραφίας. Τα στοιχεία που συγκροτούν την ποιητική του, όπως μπορώ να τα συνοψίσω στο σύντομο αυτό σημείωμα, είναι –μεταξύ άλλων– τα παρακάτω:

Η μνήμη

Ενώ η σύνδεση παρόντος-παρελθόντος στον Ιωάννου γίνεται με όρους νοσταλγίας και στον Χάκκα από ειρωνική προοπτική, στον Μηλιώνη γίνεται με όρους περισσότερο ενεργητικούς, καθώς οι ήρωές του αναζητούν στο παρελθόν απαντήσεις για ερωτήματα που θέτει το παρόν. Η ιστορία με τη μορφή των μικροϊστοριών είναι διαρκώς παρούσα στο αφηγηματικό του σύμπαν μέσα από το πάσχον άτομο. Ο Μηλιώνης αναμοχλεύει την ιστορία για να απελευθερωθεί από αυτήν. Πρόκειται για την προσπάθεια αποτίναξης της επιβεβλημένης λογοκρισίας, αλλά και αυτολογοκρισίας, κατά το πρόσφατο παρελθόν. Ένα ηπειρώτικο μοιρολόι –με γλώσσα αφτιασίδωτη και χαμηλόφωνη– ως αποτέλεσμα εσωτερικής ηθικής επιταγής του εκάστοτε αφηγητή του για τους νεκρούς που στοιχειώνουν τη μνήμη του κι αυτός νιώθει το χρέος να τους μνημειώσει μέσω της γραφής επιδιώκοντας την υπαρξιακή τους δικαίωση. Με αυτόν τον τρόπο ο μύθος κατακερματίζεται σε αποσπασματικές αφηγηματικές ακολουθίες, ένθετες ιστορίες που αναδύονται μέσω του μνημονικού συνειρμού. Αυτή η αφηγηματική τεχνική τού επιτρέπει να πετύχει μια ιδιαίτερη οργάνωση της πλοκής με στοιχεία τόσο παραδοσιακού όσο και νεωτερικού τύπου.

Η καταγωγή από την παραμεθόρια περιοχή

Ο χώρος και ο χρόνος όπου έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια καθόρισαν αποφασιστικά την πορεία του και ως ανθρώπου και ως συγγραφέα. Η γειτνίαση της ιδιαίτερης πατρίδας του με τα ελληνοαλβανικά σύνορα, χώρος των πρώτων πολεμικών επιχειρήσεων του ’40, και δη με τη Μουργκάνα (Ακροκεραύνια), θέατρο σκληρών εμφυλιοπολεμικών συγκρούσεων, άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της στο έργο του.

Η βιωματική αφήγηση

Η κοινή με τους άλλους μεταπολεμικούς εσωστρέφεια, στην περίπτωση του Μηλιώνη παίρνει τον χαρακτήρα μιας ιδιότυπα «αυτοβιογραφικής» αφηγηματικής μεθόδου παρά μιας τυπικής αυτοβιογράφησης, αν και τα αυτοβιογραφικά στοιχεία που ανιχνεύονται στο έργο του δεν είναι σε καμία περίπτωση αμελητέα. Με άλλα λόγια, κατασκευάζει ένα δραματικό προσωπείο που αντλεί από το αλωνάκι βιωμάτων αυτοβιογραφικών καταβολών, το οποίο παράλληλα λειτουργεί αρχετυπικά, για να προβάλει υπερ-ατομικά ιστορικά γεγονότα. Σε καμία περίπτωση ο Μηλιώνης δεν καταγράφει τα γεγονότα και τις περιπέτειες της ζωής του εν είδει αυτοσκοπού, αλλά όλο αυτό το υλικό μαζί με το επινοημένο συνιστά την προσωπική του μυθολογία. Το βίωμα και η μνήμη αποτελούν τις συντεταγμένες του έργου του, προσδιορίζοντας το περιεχόμενο και τη μορφή των αφηγήσεών του.

Σε καμία περίπτωση ο Μηλιώνης δεν καταγράφει τα γεγονότα και τις περιπέτειες της ζωής του εν είδει αυτοσκοπού, αλλά όλο αυτό το υλικό μαζί με το επινοημένο συνιστά την προσωπική του μυθολογία.

Η στενή σχέση της σκηνογραφίας με τα πράγματα

Ο Μηλιώνης είναι συγγραφέας της εντοπιότητας, καθώς η εποπτεία του είναι προσηλωμένη στο χωριό του και τις όμορες συνοριακές περιοχές. Η εσωστρέφειά του τον δένει με ακατάλυτους δεσμούς μέσω της μνήμης με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Ακόμα κι όταν σε μεταγενέστερα έργα του οι χώροι του διευρύνονται (Αθήνα, Αμαλιάπολη, Αγγλία), αυτοί οι τόποι τού είναι ανοίκειοι, κι αμέσως με την πρώτη αφορμή, μέσω του συνειρμού, επιστρέφει στον γενέθλιο τόπο: το καμένο σπίτι (σταθερό μοτίβο), ο πατέρας, η μάνα, οι παιδικοί φίλοι, οι συγχωριανοί και οι ξένοι, οι ισχυροί τοπικοί παράγοντες συγκροτούν το μυθοπλαστικό σύμπαν του∙ είναι, κατά την έκφραση του Παγανού, «οι αρτηρίες και τα νεύρα της πεζογραφίας του».

Ο Μηλιώνης είναι ιδιοσυγκρασιακός συγγραφέας

Από το έργο του απουσιάζουν οι δραματικές συγκρούσεις των ιστορικών γεγονότων που σημάδεψαν την εποχή του. Γι’ αυτό τόσο η δράση όσο και η πλοκή στο έργο του είναι ισχνή. Σε πλείστα διηγήματά του απουσιάζει μια συνεκτική ιστορία με πλοκή και εξελισσόμενα γεγονότα. Πρόκειται κυρίως για ιστορίες ψυχικών καταστάσεων με λόγο υπαινικτικό. Περισσότερο τον ενδιαφέρει ο αντίκτυπος και ο απόηχος της Ιστορίας και των γεγονότων της στον ευπαθή και εύθραυστο ψυχισμό των ηρώων του –με τους οποίους εν πολλοίς συμπάσχει ακόμα και στις τριτοπρόσωπες αφηγήσεις του– και λιγότερο τα ιστορικά δρώμενα.

Ο Μηλιώνης αντλώντας από τη δύναμη του ρήματος και του ουσιαστικού, αξιοποιεί το ανεπιτήδευτο ύφος της καθημερινής κουβέντας.

Η ιδιαίτερη ποιότητα της αφηγηματικής φωνής

Εάν αληθεύει η άποψη πως ο τόπος (καλύτερα: η ανθρωπογεωγραφία του) καθορίζει τη γλώσσα και εν γένει το ύφος-ήθος μας, τότε μπορούμε να συσχετίσουμε έως ένα σημείο τη φυσιογνωμία του γεωγραφικού τόπου στον οποίο γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Μηλιώνης με το ύφος του. Ο Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος στο προλογικό του σημείωμα για το βιβλίο του Μηλιώνη Σημαδιακός κι αταίριαστος γράφει σχετικά: «Ο Μηλιώνης μιλάει και γράφει γερά ελληνικά, στην Ήπειρο γεννήθηκε και μεγάλωσε· αναρωτιέμαι αν δεν συγγενεύει με τον Χρήστο Μηλιόνη τον αρματολό – δάση, ποτάμια, πουλιά και άλλα ζωντανά, γκρεμοί, εκκλησιές, μοναστήρια, τι τον έμαθε η μάνα του, σημειολογίες τον πότιζε βυζαίνοντάς τον;» Ο Μηλιώνης αντλώντας από τη δύναμη του ρήματος και του ουσιαστικού, αξιοποιεί το ανεπιτήδευτο ύφος της καθημερινής κουβέντας.

Με το συνολικό πεζογραφικό του έργο –διηγηματογραφικό κατά βάση– διερεύνησε, μέσω της μνήμης, σε βάθος τον πολυσχιδή χαρακτήρα της μεταπολεμικής μας κοινωνίας. Γι’ αυτό και η αναγνωστική του απήχηση ξεπέρασε τα στενά όρια της Ελλάδας με τις μεταφράσεις και τις μελέτες ξένων νεοελληνιστών για το έργο του.

Η παρούσα έκδοση, όπως και ανάλογες ανθολογίες συγγραφέων που δεν βρίσκονται πια στη ζωή και πολλά από τα έργα τους δεν κυκλοφορούν, είναι το δίχως άλλο μια σημαντική συνεισφορά στα γράμματα, η οποία πέρα από το εμπορικό ενδιαφέρον μπορεί να προσελκύσει την προσοχή αναγνωστών και μελετητών της πρόσφατης πεζογραφικής κληρονομιάς μας.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Τζίντιλι» (εκδ. Το Ροδακιό).


milionis exΧριστόφορος Μηλιώνης
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ
Εισαγωγή-Ανθολόγηση: ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ,
ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΟΤΖΙΑ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2021
Σελ. 368, τιμή εκδότη €16,50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΜΗΛΙΩΝΗ

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ακούω φωνές: Από τον πέρα μαχαλά η νουνά μου, η Κούζω, που την κάψανε ζωντανή οι Γερμανοί, ο παπα-Μόσχος που πέθανε πέρυσι, ο ξάδερφός μου ο Ζαβρέχης με τη βροντώδη φωνή, ο Αλέξης από τον κάτω μαχαλά, η θεια μου η Λίκα από τη σκάλα της, ο πατέρας μου όρθιος στον κήπο του σπιτιού μας:
“Ω Φόρη! Έρθες; Καλωσόρισες:”»

(«Ακούω τον άνεμο», από τη συλλογή Τα φαντάσματα του Γιορκ, σ. 266).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων» (εκδ. Πατάκη). 

Του Νίκου Ξένιου

Στη συλλογή διηγημάτων Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης επανέ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...
Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Δημήτρης Παπαδημητρίου, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η προσήλωση» (εκδ. Κρ...

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar βιβλίων των εκδόσεων Κριτική με έκπτωση 50% και μόνο μέχρι τις 25 Ιουνίου 2021.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 14 έως και τις 25 Ιουνίου 2021 οι εκδόσεις Κριτική προσφέρουν στους α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ