pithagoras kentriki

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Η οικογένεια υπήρξε πάντα ένας προνομιακός χώρος για το μυθιστόρημα, να οργανώσει μια οικογενειακή σάγκα με συγκρούσεις και σκιαγράφηση χαρακτήρων, με συμπλέγματα και ανταγωνισμούς, ή με χρήση της οικογένειας ως πεδίου για την αναφορά σε ευρύτερα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα. Ωστόσο, η αφηγηματική εστίαση στη σχέση των αγοριών αδελφών δεν είναι σύνηθες φαινόμενο, μόλο που διασώζεται αυτό το αρχετυπικό μοτίβο τόσο στην αδελφοκτονία του Άβελ από τον Κάιν όσο και στα παραμύθια.

Αυτό τον άξονα για την αφηγηματική οργάνωση του πρώτου του μυθιστορήματος επέλεξε ο Γιώργος Περαντωνάκης. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο πρόβαλε το εκδοθέν προ ολίγων ετών μυθιστόρημά του ο Γιώργος Συμπάρδης. Αυτό που καθιστά ιδιαίτερη την αφήγηση διαμορφώνοντας τη μυθιστορηματική ιδιοπροσωπία του Περαντωνάκη είναι ο τρόπος που δομεί την ιστορία του. Δυο αδέλφια, ο ένας γιατρός, μεγαλύτερος στην ηλικία, ο άλλος γνωστός με το ψευδώνυμο «Πυθαγόρας» λόγω της αυστηρής, ορθολογικής αλλά και μη ευέλικτης σκέψης και συμπεριφοράς του. Ο μικρός, γυμναστής και προπονητής, αθλητικός, είναι δυσκοίλιος στην επικοινωνία και στις κοινωνικές συναναστροφές, ακόμη και με τον αδελφό του, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του γιατρού να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους.

Η αφηγηματική σκηνοθεσία συνδέεται άρρηκτα με τη αφηγηματική μονοφωνία, η οποία ούτως ή άλλως υπαγορεύεται και από τον χαρακτήρα του μικρού αδελφού, ο οποίος εκφράζεται μονολεκτικά ή με τη σιωπή του.

Αξιοπρόσεκτη είναι η αφηγηματική σκηνοθεσία που αιφνιδιάζει τον αναγνώστη αλλά και ο άξονας της σύγκρουσης, της δημιουργίας χάσματος στη σχέση των δύο αδελφών. Αυτό το τελευταίο διατρέχει τον μονοπρόσωπο εξομολογητικό λόγο του μεγαλύτερου αδελφού, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να έχει έστω και μία μοναδική ευκαιρία να συνομιλήσει με τον αδελφό του, να κατανοήσει τα κίνητρα αυτής της συμπεριφοράς που φτάνει στα όρια του μισανθρωπισμού, ο οποίος εκφράζεται και πολιτικά στο τέλος με τη στράτευσή του σε ναζιστικό πολιτικό σχήμα που γεννήθηκε μέσα σε αυτές τις συνθήκες.

Αντιφωνικός λόγος

Η αφηγηματική σκηνοθεσία συνδέεται άρρηκτα με τη αφηγηματική μονοφωνία, η οποία ούτως ή άλλως υπαγορεύεται και από τον χαρακτήρα του μικρού αδελφού, ο οποίος εκφράζεται μονολεκτικά ή με τη σιωπή του. Διακατέχεται από δυσανεξία στην επικοινωνία, έχει σωματική ρώμη κι αυτό καθιστά, μυθοπλαστικά, αναγκαίο τόσο τον μονόλογο του γιατρού όσο και την ακινητοποίηση του αδελφού του με δέσιμο, ώστε να διαμορφωθεί το αφηγηματικό περιβάλλον. Ο συγγραφέας γνωρίζει τα όρια του εγχειρήματος και την ολισθηρότητα του πεδίου κι αυτό εκφράζεται με την παρεμβολή, υπό την μορφή υποθετικού λόγου, ενός αντιφωνικού αφηγηματικού λόγου σε σχέση με τα αφηγηματικά κρατούντα σ’ ένα είδος πεζογραφίας. «Άλλωστε, αν ήμουν συγγραφέας, θα ’πρεπε να διανθίσω τον λόγο μου με λυρισμό, τραγικότητα, ένταση, πάθος… να πάψω να μιλώ έτσι χύμα, να κάνω πιο λογοτεχνικό το ύφος μου… πού να τα βρω αυτά;»

perantonakis


Αξιοποιώντας την πλούσια εμπειρία του ως κριτικού λογοτεχνίας, ο Περαντωνάκης ενσωματώνει στον μονόλογο του αδελφού έναν παράλληλο εσωτερικό διάλογο με το ύφος ενός μέρους της λογοτεχνίας που διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό αλλά και την εντυπωσιοθηρία στην επιλογή του μύθου. Θίγει έναν υπαρκτό ζήτημα για την επιλογή της θεματογραφίας στην πεζογραφία, η οποία οφείλει να υποχωρεί στoν κανόνα που υπαγορεύεται από τα ευπώλητα.

Ο συγγραφέας έχει σαφή θέση επ’ αυτού. Ο βασικός άξονας της αφήγησης είναι η επιδείνωση των σχέσεων των δύο αδελφών εξαιτίας ενός συνηθισμένου φαινομένου στην καθημερινότητα της ελληνικής κοινωνίας. «Αν ήμουν συγγραφέας κι αποφάσιζα να ορίσω πώς ξεκίνησε μια βεντέτα, θα ήθελα να βρω μια πειστική ιστορία ακραίου μίσους, που ψάχνει τις ρίζες της πίσω σ’ έριδες για ένα χωράφι, μια προσβολή, κλοπή, απαγωγή, κι αν το ’φερνα στη σύγχρονη ζωή, θα ’βρισκα μια γκόμενα, χρήματα, μια οξεία κατάσταση». Στο απόσπασμα περιγράφεται το εύρος της θεματολογίας που εξάπτει το αφηγηματικό ενδιαφέρον, όπως επιδιώκεται στη σύγχρονη μυθοπλασία οποιουδήποτε είδους. Μπορεί να γραφτεί ένα μυθιστόρημα με άξονα ήσσονα θέματα;

Η απάντηση του Περαντωνάκη είναι απολύτως πειστική, όπως αποδεικνύει με το μυθιστόρημά του. Η αφήγηση είναι χαμηλόφωνη, με έναν συγκρατημένο αναστεναγμό για την αγωνιώδη προσπάθεια να υπάρξει επικοινωνία ανάμεσα στα δύο αδέλφια και να γίνουν κατανοητά όσα συμβαίνουν. Προαπαιτούμενο για τη δημιουργία ενός καλού μυθιστορήματος δεν είναι πρωτίστως μια αφηγηματική ζύμη, που θα διεγείρει το ενδιαφέρον με την παραδοξότητα του θέματος ή με την προεικόνιση έντονων συγκρούσεων. Για τον συγγραφέα το κρίσιμο σημείο είναι η οργάνωση της αφήγησης, η είσοδος του αναγνώστη σε μια ανάγνωση που θα τον παρασύρει στο ανείπωτο, το οποίο δεν εμπεριέχει προϋποθέσεις αφηγηματικής κορύφωσης. Όμως είναι ένας ασφαλής τρόπος για την κατανόηση της σιωπής.

Για τον συγγραφέα το κρίσιμο σημείο είναι η οργάνωση της αφήγησης, η είσοδος του αναγνώστη σε μια ανάγνωση που θα τον παρασύρει στο ανείπωτο, το οποίο δεν εμπεριέχει προϋποθέσεις αφηγηματικής κορύφωσης. Όμως είναι ένας ασφαλής τρόπος για την κατανόηση της σιωπής.

Ο Περαντωνάκης τραβάει την κουρτίνα και δίνει λόγο στους κατοίκους μιας μεγάλης ελληνικής πόλης. Είναι ο κόσμος της πολυκατοικίας, που έχει αντικαταστήσει τη γειτονιά. Ένας κόσμος που διαχειρίζεται τη μοναξιά του και τον ατομικισμό του με καινούργιους όρους, οι οποίοι συχνά διοχετεύονται σε κοινωνικές και πολιτικές συμπεριφορές.

Αξιοσημείωτος είναι, τέλος, και ο αντιφωνικός τρόπος οργάνωσης του υλικού, ο οποίος συντελεί στη διαμόρφωση της ιδιοπροσωπίας του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Στα μισά κεφάλαια ο μονόλογος εξιστορεί τα πραγματολογικά γεγονότα, ενώ στα άλλα μισά επιχειρούνται υποθέσεις, μη αληθείς, που ωστόσο λειτουργούν –αντιφωνικά– ως σχόλιο για τα όρια της μυθοπλασίας και της πραγματικότητας.

Ένα πολύπλευρα ενδιαφέρον μυθιστόρημα.

* Ο ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΥΔΙΚΟΣ είναι ομότιμος καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πεζογράφος. Τελευταίο του βιβλίο το μυθιστόρημα Οδός Οφθαλμιατρείου (εκδ. Εστία).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Δεν θέλω να μιλήσω για τον εαυτό μου, έγινα γιατρός επειδή δεν μπορούσα να πιστέψω με τίποτα σε κάτι έξω απ' τον άνθρωπο, έγινα γιατρός γιατί η φυσική ήταν πιο κοντά στη λογική μου απ' τη μεταφυσική, παράτησα τη Θεολογία και την Ελλάδα και φεύγοντας για το εξωτερικό αγάπησα τη Βιολογία και την Ανατομία, στράφηκα προς τον ουμανισμό, γιατί ο χριστιανισμός μού φάνηκε ουτοπικός, αιθεροβάμων, συναισθηματικός. Κι έτσι απομακρύνθηκα από σένα, εγώ ο μεγάλος αδελφός αποδείχθηκα πιο άβολος, εσύ ο μικρός πιο συντηρητικός, πιο κομφορμιστής, λιγότερο ριψοκίνδυνος, εσύ έμεινες στην πίστη κι εγώ, μολονότι απομακρύνθηκα, πάντα θαύμαζα τον παλμό και τη ζέση σου».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

Τα δύο δώρα, του Γιώργου Μητά

Τα δύο δώρα, του Γιώργου Μητά

Για τη νουβέλα του Γιώργου Μητά «Τα δύο δώρα» (εκδ. Στερέωμα). Φωτογραφία: © Jovana Askrabic/Unsplash.

Της Διώνης Δημητριάδου

Ποιος γνώρισε την ομορφιά και έμεινε αλώβητος; Η σωματική ωραιότητα (γιατί γι’ αυτή μιλάμε) είναι ένα δώρο που με τη...

Τα ζώα θεοί, της Άννας Γρίβα

Τα ζώα θεοί, της Άννας Γρίβα

Για τη συλλογή διηγημάτων της Άννας Γρίβα «Τα ζώα θεοί» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφίες: Sinitta Leunen (αριστερά) & Oleg Magni (δεξιά) © pexels

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Αυτά τα διηγήματα της Άννας Γρίβα, είκοσι ένα συνολικά, νιώθω ότι ισορροπούν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Για την αυτοβιογραφία του Woody Allen «Σχετικά με το τίποτα» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Για να το πούμε από την αρχή: μολονότι οι περισσότεροι θα πάρουν αυτό το βιβλίο για τον πόλεμο της Μία ...

5 λεπτά με τον Αντώνη Χαριστό

5 λεπτά με τον Αντώνη Χαριστό

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Αντώνης Χαριστός με αφορμή το μυθιστόρημα «Οι μαστοί των Αθηνών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ