pithagoras kentriki

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Η οικογένεια υπήρξε πάντα ένας προνομιακός χώρος για το μυθιστόρημα, να οργανώσει μια οικογενειακή σάγκα με συγκρούσεις και σκιαγράφηση χαρακτήρων, με συμπλέγματα και ανταγωνισμούς, ή με χρήση της οικογένειας ως πεδίου για την αναφορά σε ευρύτερα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα. Ωστόσο, η αφηγηματική εστίαση στη σχέση των αγοριών αδελφών δεν είναι σύνηθες φαινόμενο, μόλο που διασώζεται αυτό το αρχετυπικό μοτίβο τόσο στην αδελφοκτονία του Άβελ από τον Κάιν όσο και στα παραμύθια.

Αυτό τον άξονα για την αφηγηματική οργάνωση του πρώτου του μυθιστορήματος επέλεξε ο Γιώργος Περαντωνάκης. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο πρόβαλε το εκδοθέν προ ολίγων ετών μυθιστόρημά του ο Γιώργος Συμπάρδης. Αυτό που καθιστά ιδιαίτερη την αφήγηση διαμορφώνοντας τη μυθιστορηματική ιδιοπροσωπία του Περαντωνάκη είναι ο τρόπος που δομεί την ιστορία του. Δυο αδέλφια, ο ένας γιατρός, μεγαλύτερος στην ηλικία, ο άλλος γνωστός με το ψευδώνυμο «Πυθαγόρας» λόγω της αυστηρής, ορθολογικής αλλά και μη ευέλικτης σκέψης και συμπεριφοράς του. Ο μικρός, γυμναστής και προπονητής, αθλητικός, είναι δυσκοίλιος στην επικοινωνία και στις κοινωνικές συναναστροφές, ακόμη και με τον αδελφό του, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του γιατρού να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους.

Η αφηγηματική σκηνοθεσία συνδέεται άρρηκτα με τη αφηγηματική μονοφωνία, η οποία ούτως ή άλλως υπαγορεύεται και από τον χαρακτήρα του μικρού αδελφού, ο οποίος εκφράζεται μονολεκτικά ή με τη σιωπή του.

Αξιοπρόσεκτη είναι η αφηγηματική σκηνοθεσία που αιφνιδιάζει τον αναγνώστη αλλά και ο άξονας της σύγκρουσης, της δημιουργίας χάσματος στη σχέση των δύο αδελφών. Αυτό το τελευταίο διατρέχει τον μονοπρόσωπο εξομολογητικό λόγο του μεγαλύτερου αδελφού, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να έχει έστω και μία μοναδική ευκαιρία να συνομιλήσει με τον αδελφό του, να κατανοήσει τα κίνητρα αυτής της συμπεριφοράς που φτάνει στα όρια του μισανθρωπισμού, ο οποίος εκφράζεται και πολιτικά στο τέλος με τη στράτευσή του σε ναζιστικό πολιτικό σχήμα που γεννήθηκε μέσα σε αυτές τις συνθήκες.

Αντιφωνικός λόγος

Η αφηγηματική σκηνοθεσία συνδέεται άρρηκτα με τη αφηγηματική μονοφωνία, η οποία ούτως ή άλλως υπαγορεύεται και από τον χαρακτήρα του μικρού αδελφού, ο οποίος εκφράζεται μονολεκτικά ή με τη σιωπή του. Διακατέχεται από δυσανεξία στην επικοινωνία, έχει σωματική ρώμη κι αυτό καθιστά, μυθοπλαστικά, αναγκαίο τόσο τον μονόλογο του γιατρού όσο και την ακινητοποίηση του αδελφού του με δέσιμο, ώστε να διαμορφωθεί το αφηγηματικό περιβάλλον. Ο συγγραφέας γνωρίζει τα όρια του εγχειρήματος και την ολισθηρότητα του πεδίου κι αυτό εκφράζεται με την παρεμβολή, υπό την μορφή υποθετικού λόγου, ενός αντιφωνικού αφηγηματικού λόγου σε σχέση με τα αφηγηματικά κρατούντα σ’ ένα είδος πεζογραφίας. «Άλλωστε, αν ήμουν συγγραφέας, θα ’πρεπε να διανθίσω τον λόγο μου με λυρισμό, τραγικότητα, ένταση, πάθος… να πάψω να μιλώ έτσι χύμα, να κάνω πιο λογοτεχνικό το ύφος μου… πού να τα βρω αυτά;»

perantonakis


Αξιοποιώντας την πλούσια εμπειρία του ως κριτικού λογοτεχνίας, ο Περαντωνάκης ενσωματώνει στον μονόλογο του αδελφού έναν παράλληλο εσωτερικό διάλογο με το ύφος ενός μέρους της λογοτεχνίας που διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό αλλά και την εντυπωσιοθηρία στην επιλογή του μύθου. Θίγει έναν υπαρκτό ζήτημα για την επιλογή της θεματογραφίας στην πεζογραφία, η οποία οφείλει να υποχωρεί στoν κανόνα που υπαγορεύεται από τα ευπώλητα.

Ο συγγραφέας έχει σαφή θέση επ’ αυτού. Ο βασικός άξονας της αφήγησης είναι η επιδείνωση των σχέσεων των δύο αδελφών εξαιτίας ενός συνηθισμένου φαινομένου στην καθημερινότητα της ελληνικής κοινωνίας. «Αν ήμουν συγγραφέας κι αποφάσιζα να ορίσω πώς ξεκίνησε μια βεντέτα, θα ήθελα να βρω μια πειστική ιστορία ακραίου μίσους, που ψάχνει τις ρίζες της πίσω σ’ έριδες για ένα χωράφι, μια προσβολή, κλοπή, απαγωγή, κι αν το ’φερνα στη σύγχρονη ζωή, θα ’βρισκα μια γκόμενα, χρήματα, μια οξεία κατάσταση». Στο απόσπασμα περιγράφεται το εύρος της θεματολογίας που εξάπτει το αφηγηματικό ενδιαφέρον, όπως επιδιώκεται στη σύγχρονη μυθοπλασία οποιουδήποτε είδους. Μπορεί να γραφτεί ένα μυθιστόρημα με άξονα ήσσονα θέματα;

Η απάντηση του Περαντωνάκη είναι απολύτως πειστική, όπως αποδεικνύει με το μυθιστόρημά του. Η αφήγηση είναι χαμηλόφωνη, με έναν συγκρατημένο αναστεναγμό για την αγωνιώδη προσπάθεια να υπάρξει επικοινωνία ανάμεσα στα δύο αδέλφια και να γίνουν κατανοητά όσα συμβαίνουν. Προαπαιτούμενο για τη δημιουργία ενός καλού μυθιστορήματος δεν είναι πρωτίστως μια αφηγηματική ζύμη, που θα διεγείρει το ενδιαφέρον με την παραδοξότητα του θέματος ή με την προεικόνιση έντονων συγκρούσεων. Για τον συγγραφέα το κρίσιμο σημείο είναι η οργάνωση της αφήγησης, η είσοδος του αναγνώστη σε μια ανάγνωση που θα τον παρασύρει στο ανείπωτο, το οποίο δεν εμπεριέχει προϋποθέσεις αφηγηματικής κορύφωσης. Όμως είναι ένας ασφαλής τρόπος για την κατανόηση της σιωπής.

Για τον συγγραφέα το κρίσιμο σημείο είναι η οργάνωση της αφήγησης, η είσοδος του αναγνώστη σε μια ανάγνωση που θα τον παρασύρει στο ανείπωτο, το οποίο δεν εμπεριέχει προϋποθέσεις αφηγηματικής κορύφωσης. Όμως είναι ένας ασφαλής τρόπος για την κατανόηση της σιωπής.

Ο Περαντωνάκης τραβάει την κουρτίνα και δίνει λόγο στους κατοίκους μιας μεγάλης ελληνικής πόλης. Είναι ο κόσμος της πολυκατοικίας, που έχει αντικαταστήσει τη γειτονιά. Ένας κόσμος που διαχειρίζεται τη μοναξιά του και τον ατομικισμό του με καινούργιους όρους, οι οποίοι συχνά διοχετεύονται σε κοινωνικές και πολιτικές συμπεριφορές.

Αξιοσημείωτος είναι, τέλος, και ο αντιφωνικός τρόπος οργάνωσης του υλικού, ο οποίος συντελεί στη διαμόρφωση της ιδιοπροσωπίας του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Στα μισά κεφάλαια ο μονόλογος εξιστορεί τα πραγματολογικά γεγονότα, ενώ στα άλλα μισά επιχειρούνται υποθέσεις, μη αληθείς, που ωστόσο λειτουργούν –αντιφωνικά– ως σχόλιο για τα όρια της μυθοπλασίας και της πραγματικότητας.

Ένα πολύπλευρα ενδιαφέρον μυθιστόρημα.

* Ο ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΥΔΙΚΟΣ είναι ομότιμος καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πεζογράφος. Τελευταίο του βιβλίο το μυθιστόρημα Οδός Οφθαλμιατρείου (εκδ. Εστία).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Δεν θέλω να μιλήσω για τον εαυτό μου, έγινα γιατρός επειδή δεν μπορούσα να πιστέψω με τίποτα σε κάτι έξω απ' τον άνθρωπο, έγινα γιατρός γιατί η φυσική ήταν πιο κοντά στη λογική μου απ' τη μεταφυσική, παράτησα τη Θεολογία και την Ελλάδα και φεύγοντας για το εξωτερικό αγάπησα τη Βιολογία και την Ανατομία, στράφηκα προς τον ουμανισμό, γιατί ο χριστιανισμός μού φάνηκε ουτοπικός, αιθεροβάμων, συναισθηματικός. Κι έτσι απομακρύνθηκα από σένα, εγώ ο μεγάλος αδελφός αποδείχθηκα πιο άβολος, εσύ ο μικρός πιο συντηρητικός, πιο κομφορμιστής, λιγότερο ριψοκίνδυνος, εσύ έμεινες στην πίστη κι εγώ, μολονότι απομακρύνθηκα, πάντα θαύμαζα τον παλμό και τη ζέση σου».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ