ereunitria kentriki

Για το μυθιστόρημα του Μισέλ Φάις «Η Ερευνήτρια» (εκδ. Πατάκη).

Της Ελένης Παπαργυρίου

Στο καινούριο του μυθιστόρημα Η Ερευνήτρια ο Μισέλ Φάις ακολουθεί τα ίχνη του Φραντς Κάφκα στη δύσβατη πορεία του μέσα στο δάσος της αφήγησης. Κατά ομολογία του Φάις, ο Τσεχοεβραίος συγγραφέας των ημιτελών μυθιστορημάτων, των ημερολογιακών σελίδων και των αφορισμών τον στοιχειώνει από τα νεανικά του χρόνια. Επιχείρησε, όπως λέει ο ίδιος, πολλές φορές να γράψει το βιβλίο της διακειμενικής σχέσης του με τον συγγραφέα της Δίκης, το βιβλίο της αναγνωστικής χειρονομίας, ανάγκης, απόλαυσης, ακόμα και αποστροφής, που θυμίζει πόσο λίγο δικό μας είναι αυτό που γράφουμε, χωρίς ωστόσο να το κατορθώσει. Μέχρι τώρα που το εγχείρημα τελικά πήρε σχήμα και τελικά ολοκληρώθηκε.

Το μυθιστόρημα του Φάις δομείται στη βάση τριών θεατρικού τύπου αναλογίων που συσπειρώνονται γύρω από το πρόσωπο μιας ανώνυμης, παθιασμένης ερευνήτριας του Κάφκα. Το πρώτο αναλόγιο είναι ένα φανταστικό ημερολόγιο του συγγραφέα, πιθανώς γραμμένο από την ίδια την ερευνήτρια, που ορίζεται από ένα αντίστροφο διάνυσμα, από τον θάνατο στη γέννησή του. Το δεύτερο αναλόγιο είναι το σημειωματάριο της ερευνήτριας, όπου περιγράφεται σε διάφορες παραλλαγές αλλά με την ίδια πάντα εμμονή, η φαντασίωση της δολοφονίας ενός άντρα, που όπως αποδεικνύεται είναι το ίδιο το αντικείμενο της έρευνάς της. Το τρίτο αναλόγιο είναι επιστολές που απευθύνει η ερευνήτρια στον συγγραφέα. Τα τρία αυτά είδη αναλογίων αντιστοιχούν σε τρία βασικά είδη λόγου που καλλιέργησε ο ίδιος ο Κάφκα: το ημερολόγιο, τις σημειώσεις/αφορισμούς, τις επιστολές. Και τέλος το μυθιστόρημα: ολόκληρο το κείμενο του Φάις γράφεται και ξαναγράφεται σαν καφκική μυθιστορηματική αφήγηση, θραυσματική και ημιτελής, μένοντας μετέωρο πάνω σε μια μισοτελειωμένη φράση.

Ολόκληρο το κείμενο του Φάις γράφεται και ξαναγράφεται σαν καφκική μυθιστορηματική αφήγηση, θραυσματική και ημιτελής, μένοντας μετέωρο πάνω σε μια μισοτελειωμένη φράση.

Μέσα από τα τρία είδη αναλογίων το μυθιστόρημα του Φάις διαβάζει και ερμηνεύει αλλά κυρίως ψηλαφεί με το δάχτυλο, ενδύεται και υποδύεται τον λόγο, τη μορφή, το σώμα και την αύρα του αινιγματικού συγγραφέα, που πρόσφερε, νομίζει κανείς, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στους αναγνώστες τους ένα άδειο σχήμα για να γεμίσουν με τις επιθυμίες και τους φόβους τους. Αυτό είναι το κύριο μοτίβο ερμηνείας της καφκικής αλληγορίας που προτείνει ο Φάις: ότι είναι τόσο συγκεκριμένα ρευστή που μπορεί να χωρέσει σχεδόν κάθε τύπου αναγνώσεις.

fais 4
Ο Μισέλ Φάις είναι απόφοιτος του Οικονοµικού Τµήµατος της Νοµικής Αθηνών. Έχει εργαστεί σε διάφορα έντυπα και εφηµερίδες (Τέταρτο, Ήχος & HiFi, Καθηµερινή, Ταχυδρόµος, Ελεύθερος Τύπος, Ελευθεροτυπία) πάντα από τη θέση του συντάκτη βιβλίου ή κριτικού λογοτεχνίας. Τα τελευταία χρόνια είναι υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην Εφηµερίδα των Συντακτών. 

 

Το βιβλίο μπορεί να χωριστεί σε δύο άτυπα μέρη. Στο πρώτο ο Κάφκα απασχολεί τον Φάις στις δυόμιση δεκαετίες που υπήρξε συγγραφικά ενεργός, από το 1908 που εκδίδεται η πρώτη του ιστορία μέχρι το 1924 που πέθανε. Στο διάστημα αυτό δεν είχε δημοσιεύσει παρά ελάχιστα κείμενα. Αυτός ο Κάφκα είναι παντελώς άγνωστος στο ευρύ κοινό και παλεύει με το μελάνι, στο τέλος και με τις αιμοπτύσεις. Ο Φάις τον παρατηρεί την περίοδο που προσπαθεί απεγνωσμένα να γίνει συγγραφέας. Στο δεύτερο μέρος καταπιάνεται με την τύχη του Κάφκα από τη στιγμή που ο επιστήθιος φίλος του Μαξ Μπροντ αγνόησε την εντολή του να κάψει μετά θάνατον τα χειρόγραφά του κι άρχισε να τα εκδίδει, αρχής γενομένης με τη Δίκη το 1925, δημιουργώντας ουσιαστικά τον λογοτεχνικό του μύθο. Ως κλασικός πλέον συγγραφέας με παγκόσμια απήχηση και στυλοβάτης της γερμανόφωνης λογοτεχνίας εγγράφεται στο έργο του Σάμουελ Μπέκετ, του Χάρολντ Πίντερ και του Πέτερ Χάντκε, διαβάζεται μέσα στα κείμενα άλλων και μεταμορφώνεται, πεθαίνει για να ξαναγεννηθεί. Το μυθιστόρημα του Φάις θυμίζει πόσο πολύ ξεπερνάει τον κειμενικό του κόσμο το κείμενο. 

Γιατί προτιμάται ένα ερευνητικό υποκείμενο γένους θηλυκού; Η έμφυλη πλευρά της ερευνήτριας δίνει στον Φάις την αφορμή να συζητήσει την αδηφάγα σεξουαλική ορμή του συγγραφέα: οι ερωμένες του Κάφκα Φελίτσε, Γκρέτα, Γιούλιε, Ντόρα, η Μιλένα, με την οποία διατήρησε μια σχέση δια αλληλογραφίας, παρουσιάζονται ως πρόσωπα της βιογραφίας του και ως μυθιστορηματικοί ρόλοι. Η ερευνήτρια εκδηλώνει επίσης μια παράλληλη τάση έρωτα και αποστροφής με τον Τσεχοεβραίο συγγραφέα, μια τάση που συμπυκνώνει όλες τις παθιασμένες αναγνωστικές σχέσεις. Όπως και σε άλλα κείμενα του Φάις καταδεικνύεται και εδώ η καταστατική σχέση, και αλληλεξάρτηση, γραφής και σεξουαλικότητας. 

Τέλος, η καλπάζουσα φυματίωση του Κάφκα, που έδωσε τέλος στη σεξουαλική του δραστηριότητα, χωρίς ωστόσο να ανακόψει καθόλου τις επίμονες σκέψεις του για αυτήν, εξετάζεται από τον Φάις στο πλαίσιο μιας νεωτερικής συνθήκης που καθιστά το σώμα αδύναμο και φθαρτό, σε αντιστοιχία με την θραυσματικότητα του κόσμου. Δεν παραλείπει να παραλληλίσει την αμηχανία της εποχής του Κάφκα απέναντι στη φυματίωση, που εξακολουθούσε να είναι ανίατη, με την αμηχανία του σημερινού κόσμου απέναντι στον νέο κορωνοϊό. 

Η ζωή του Κάφκα δίνει στον Φάις την ευκαιρία να μιλήσει, νομίζω για πρώτη φορά τόσο συστηματικά, για το ζήτημα της καταγωγής του, για την εβραϊκότητά του, για το τι θα είχε συμβεί αν. Η Ερευνήτρια είναι ένα κατά βάθος αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα.

Ποια θα ήταν άραγε η τύχη του Κάφκα αν δεν είχε πεθάνει το 1924; Θα είχε άραγε προλάβει να μεταναστεύσει στην Αμερική, όπου θα αναγνωριζόταν όσο ήταν εν ζωή το έργο του; Το πιο πιθανό είναι να είχε ακολουθήσει τη μοίρα των τριών αδερφών του, Έλλι, Βάλλι και Ότλα, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Ο Κάφκα πέθανε νωρίς: στις σελίδες του φανταστικού του ημερολογίου οσμίζεται τη φωτιά που θα κάψει τις σάρκες των αδερφών του (η Ότλα πεθαίνει στο Άουσβιτς το 1943): «Κάτι καίγεται. Δεν θέλω να σκεφτώ τι είναι αυτό που καίγεται. Κι όλος αυτός ο καπνός πίσω σας. Τι συμβαίνει; Ότλα, μίλησε! Έλλι, Βάλλι, μ’ ακούτε; Τι είναι αυτό το μαύρο χιόνι που πέφτει… Πάει το σκηνικό μας…» (σελ. 20).

Ο Τσεχοεβραίος Κάφκα πέθανε νωρίς. Ο Ελληνοεβραίος Φάις γεννήθηκε αργά. Προϋπόθεση της ζωής του ήταν η σωτηρία των γεννητόρων του. Η ζωή του Κάφκα δίνει στον Φάις την ευκαιρία να μιλήσει, νομίζω για πρώτη φορά τόσο συστηματικά, για το ζήτημα της καταγωγής του, για την εβραϊκότητά του, για το τι θα είχε συμβεί αν. Το αν της ιστορίας. Η Ερευνήτρια είναι ένα κατά βάθος αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα.

* Η ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΡΓΥΡΙΟΥ είναι επίκουρη καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας.

→ Στην κεντρική εικόνα: © Μισέλ Φάις από τη σειρά φωτογραφιών «Κτερίσματα», οι οποίες παρουσιάστηκαν στον Χώρο Τέχνης «24» το 2013.


faisΗ ερευνήτρια
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ
ΠΑΤΑΚΗΣ 2020
Σελ. 270, τιμή εκδότη €15.50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ