pos pane ta pragmata kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θάνου Κάππα «Πώς πάνε τα πράγματα» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ας μπω κατευθείαν στο θέμα που απασχολεί το μυαλό μου, προσπερνώνας προσώρας το βιβλίο. Οι Έλληνες συγγραφείς, φορείς μιας μακραίωνης παράδοσης και γι’ αυτό ευαίσθητοι ως προς αυτήν, προσέχουν πολύ τη γλώσσα, αξιοποιούν την ισχύ της, μετέρχονται των δηλωτικών και συνυποδηλωτικών της δυνατοτήτων και πάνω σ’ αυτήν χτίζουν την ατμόσφαιρα, τους χαρακτήρες, τη ματιά στο καθημερινό.

Αυτό συχνά στο μυθιστόρημα δεν αποδίδει. Και δεν αποδίδει όταν η γλωσσική πανδαισία γίνεται το πολύχρωμο τραπέζι που σκεπάζει την αδυναμία της μαγείρισσας ή το ποικιλμένο χαλί που καλύπτει το φθαρμένο πάτωμα. Στο διήγημα όμως παράγει καρπούς, όταν βέβαια η μικρή φόρμα στηριχτεί στο κατάλληλο ύφος, για να διαμορφώσει το κλίμα και τον παλμό, να χτίσει διόδους προς τον αναγνώστη και να τον πείσει ότι τα γερά γλωσσικά θεμέλια δεν είναι το μόνο ατού της οικοδομής. Αυτό συμβαίνει επειδή το διήγημα μπορεί να δρομολογήσει μια ιστορία (μπορεί και όχι), ενδέχεται να παρακάμψει την υπόθεση χάριν της συναισθηματικής φόρτισης, του ολόγλυφου του χαρακτήρα, της μαγικής αύρας αδιόρατων πνοών, της κατά μέτωπο επίθεσης σε ό,τι μικρό και φαινομενικά ασήμαντο δεν βλέπουμε εκτός της λογοτεχνίας.

Οι Έλληνες συγγραφείς, φορείς μιας μακραίωνης παράδοσης και γι’ αυτό ευαίσθητοι ως προς αυτήν, προσέχουν πολύ τη γλώσσα, αξιοποιούν την ισχύ της, μετέρχονται των δηλωτικών και συνυποδηλωτικών της δυνατοτήτων και πάνω σ’ αυτήν χτίζουν την ατμόσφαιρα, τους χαρακτήρες, τη ματιά στο καθημερινό.

Οι χαρακτήρες του Θάνου Κάππα είναι μόνοι, ενώ περιστοιχίζονται από ανθρώπους, έχουν σχέσεις, βρίσκονται σε κάποιον ερωτικό δεσμό ή γάμο, ζουν μέσα στην κοινωνία. Όμως αναλογιζόμενοι τη ζωή τους –σε μια στιγμή έκλαμψης ή σε μια διαρκή πάλη με τον εαυτό τους–, συνειδητοποιούν ότι κάτω από την επιφανειακή ευτυχία, κάτω από την αντικειμενική για τους άλλους επιτυχία τους, είναι στριμωγμένοι σε μια ασφυκτική ατονία. Όλα κυλούν απλά και φυσικά, αλλά εκείνοι μέσα τους νιώθουν το τέλμα, που σταδιακά δημιουργήθηκε, που επεκτάθηκε όχι αναγκαστικά ως επιλογή –και γι’ αυτό ίσως δεν υπάρχει διέξοδος–, αλλά ως ασύνειδη πορεία σε μια κομφορμιστική κλίμακα, που δεν οδηγεί εκεί που θα ήθελαν.

kappas

Ο Θάνος Κάππας γεννήθηκε το 1962 και έμεινε στην Αμφιλοχία ως τα δέκα του χρόνια – έκτοτε ζει στην Αθήνα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική σχολή της Θεσσαλονίκης. Το 2003 δημιούργησε το μπλογκ "vita moderna", ενώ κατά την περίοδο 2004-2008 διατηρούσε την ομώνυμη στήλη στην Athens Voice. Κείμενα και βιβλιοκριτικές του έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά (Δέκατα, Εντευκτήριο, Μπαχάρ, Καθημερινή κ.ά.) καθώς και στη διαδικτυακή πύλη bookpress.gr. Το θεατρικό του κείμενο "Δίκτυο 4" παρουσιάστηκε στο θέατρο Φούρνος σε σκηνοθεσία Μελίνας Σάρδη. Εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια.

 

 

Ο γάμος, που δεν και τόσο πετυχημένος, ενώ ούτε ο εραστής φαίνεται τόσο ικανοποιητικός στην πλήρωση του κενού («Πώς πάνε τα πράγματα»)· η ανήσυχη ερωτική ισορροπία με την κοπέλα, που δεν δείχνει να προτιμά τελεσίδικα αυτόν ή τον φίλο του («Οριγκάμι»)· η οικογένεια, όπου κι οι δυο δεν πλέουν σε πελάγη ευτυχίας, γεγονός που αντανακλά την ασφυξία και την αδιαφορία με την οποία τους μεγάλωσαν οι γονείς τους («Το παιδί που στέκεται εκεί»)· η μικρή δωδεκάχρονη που θέλει να σκοτώσει όλους τους συμμαθητές της και να αυτοκτονήσει από ερωτική απογοήτευση («Η δική μου μέρα»)· να μερικά θέματα τα οποία δείχνουν και τον δρόμο που θέλησε να χαράξει ο Θάνος Κάππας.

Σ’ αυτά, λοιπόν, ο διηγηματογράφος φτιάχνει μια γλυκιά μελαγχολία. Στήνει το απαισιόδοξο πλαίσιό του με υλικά της καθημερινότητας, με απλότητα στην απόδοση των λεπτομερειών, με φυσικότητα σε όλα όσα γίνονται έξω και μέσα στο μυαλό των προσώπων του. Η γλώσσα του, χωρίς να γίνεται εξεζητημένη, εκπέμπει μια θελκτική θέρμη, που μιλά για την αποτελμάτωση της ζωής, αλλά και για την αυτοσυνειδησία της εξόδου, που σκιαγραφεί τον παλμό των απλών πραγμάτων, αλλά και τον σφυγμό του αίματος κάτω από το δέρμα.

Αντιπροσωπευτικό δείγμα της επαγωγής από το καθημερινό σε μια γενικότερη φιλοσοφία ζωής είναι το διήγημα «Τα δώρα των ανθρώπων». Η Διώνη πηγαίνει μόνη στην Επίδαυρο, για να παρακολουθήσει μια παράσταση. Είναι φιλόλογος, ασχολείται με το γράψιμο και το θέατρο, έχει μια σχέση που εν προκειμένω δεν τη συνόδευσε στην εξόρμησή της, νιώθει ότι ο βίος της κύλησε συντηρητικά και άτολμα. Στην παραμονή της εκεί συναντά μια Γερμανίδα που μένει μόνιμα στην Ελλάδα και τη νεαρή Μάνια, παλιά μαθήτριά της στο λύκειο, που την είχε ως πρότυπο. Η διασταύρωση του στίγματός της με τις συντεταγμένες των δύο άλλων γυναικών την κάνει να προχωρήσει έστω κι ένα βήμα προς μια προσωπική απελευθέρωση. Τελικά, μήπως οι ιστορίες του Θάνου Κάππα δεν είναι τόσο απαισιόδοξες όσο φαίνονται;

Μπορεί να ξεχνάς γρήγορα το τέλος κάθε ιστορίας, αλλά ο κραδασμός από το κλίμα που δημιούργησε στον αναγνώστη είναι το καλύτερο εχέγγυο για όσα απόλαυσες, διαβάζοντας όλα σχεδόν τα διηγήματα της συλλογής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

→ Στην κεντρική εικόνα: Ο Walter Mattthau και η Patricia Neal από την ταινία του Elia Kazan “A face in the crowd” (1957).


kappasΠώς πάνε τα πράγματα
ΘΑΝΟΣ ΚΑΠΠΑΣ
ΕΣΤΙΑ 2020
Σελ. 128, τιμή εκδότη €11,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΚΑΠΠΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παπαδάκη «Η γραφή των κυμάτων» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Ziad Antar, Wa © Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης έλεγε ότι για να φτιάξεις μια στιβαρή μυθιστορηματική δομ...

«Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» της Λένας Κιτσοπούλου (νουβέλα) – Πότε η μεταμόρφωση φέρνει την απελευθέρωση;

«Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» της Λένας Κιτσοπούλου (νουβέλα) – Πότε η μεταμόρφωση φέρνει την απελευθέρωση;

Για τη νουβέλα της Λένας Κιτσοπούλου «Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» (εκδ. Μεταίχμιο). Εικόνα: Από την ταινία «Rūrangi» (2020) του Max Currie.

Γράφει ο Βαγγέλης Μανουβέλος

...
«Παρατηρητής» της Αντιγόνης Ντόκα (νουβέλα) – Το παιχνίδι των πολλαπλών εκδοχών, το παιχνίδι του βλέμματος

«Παρατηρητής» της Αντιγόνης Ντόκα (νουβέλα) – Το παιχνίδι των πολλαπλών εκδοχών, το παιχνίδι του βλέμματος

Για τη νουβέλα της Αντιγόνης Ντόκα «Παρατηρητής» (εκδ. Τόπος). Εικόνα: Το έργο «Κύκλος διαγραφής» των Φρανκ Ζιλέτ και Ίρα Σνάιντερ. © MoMA

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Η παρατήρηση, ως μια συνιστώσα από τις πολλές που οδηγούν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ουελμπέκ: Δικαστική έρευνα για υποκίνηση διακρίσεων και μίσους σε βάρος μουσουλμάνων και υποστήριξης της θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης»

Ουελμπέκ: Δικαστική έρευνα για υποκίνηση διακρίσεων και μίσους σε βάρος μουσουλμάνων και υποστήριξης της θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης»

Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, ο Γάλλος συγγραφέας Μισέλ Ουελμπέκ (Michel Houellebecq) τέθηκε υπό δικαστική έρευνα «για συνέργεια σε υποκίνηση διακρίσεων, μίσους ή βίας» για δηλώσεις με τις οποίες στοχοποιούσε μουσουλμάνους. © Wikimedia

Επιμέλεια: Book Press

...
«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Γυναίκα από πηλό και φως» της Ζωής Δικταίου (προδημοσίευση)

«Γυναίκα από πηλό και φως» της Ζωής Δικταίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ποιημάτων από τη νέα συλλογή της Ζωής Δικταίου Γυναίκα από πηλό και φως, που θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Μετρονόμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΛΙΛΙΘ

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Κατρακάζου «Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Βρέθηκε τεσσεράμισι χρόνια μα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Σημαντικά βιβλία που διευρύνουν τη συζήτηση για τον φεμινισμό, τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και το πόσο [δεν θα έπρεπε να] μας αλλάζει το γήρας.

Επιλογή-παρουσίαση: Φανή Χατζή

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ