alt

Για το μυθιστόρημα της Ευγενίας Μπογιάνου «Φανή» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Η Μπογιάνου φιλοτεχνεί μια οικογενειακή τοιχογραφία καθώς και μια ευρηματική ανασκόπηση των τελευταίων τριάντα χρόνων, εφόσον η αφήγησή της ανοίγεται διαρκώς με ομόκεντρους κύκλους από το κρίσιμο χρονικό σημείο της δεκαετίας της κρίσης στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, οι οποίες εξέθρεψαν την «κατάσταση εξαίρεσης» που βιώσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Κι όλα αυτά αφηγημένα από την οπτική μιας κοπέλας που γεννήθηκε στις αρχές του ’90, της Φανής· φοιτήτριας, που μεγάλωσε σε μονογονεϊκή οικογένεια χωρίς καμία καταπίεση και που τώρα ζει σε ένα διαμέρισμα της Ασκληπιού, στο κέντρο της Αθήνας.

Ένα μέιλ (σπαρακτική απεύθυνση) που απευθύνει η πρωταγωνίστρια στη διάσημη Σουηδέζα συγγραφέα μητέρα της, η οποία την εγκατέλειψε μετά τη γέννησή της στις φροντίδες του Έλληνα ανύπαντρου πατέρα, είναι το πρόσχημα της ιστορίας που συνθέτει η Μπογιάνου, το άλλοθι της γραφής.

Ένα μέιλ (σπαρακτική απεύθυνση) που απευθύνει η πρωταγωνίστρια στη διάσημη Σουηδέζα συγγραφέα μητέρα της, η οποία την εγκατέλειψε μετά τη γέννησή της στις φροντίδες του Έλληνα ανύπαντρου πατέρα, είναι το πρόσχημα της ιστορίας που συνθέτει η Μπογιάνου, το άλλοθι της γραφής. Το εύρημα του μέιλ οδηγεί σε μια εντυπωσιακά αληθοφανή αυτοβιογραφία-ενδοσκόπηση της Φανής, καθώς με αυτόν τον τρόπο συστήνεται στην απόμακρη μητέρα της. Αναφερόμενη στη ζωή της, τις σχέσεις της, τις αρέσκειες και τις απαρέσκειές της, τον πατέρα και τους φίλους της, τους έρωτες, τις ενοχές, τις ματαιώσεις και τις συγκρούσεις της (με το περιβάλλον, τους άλλους, τον εαυτό της) βρίσκει μικρά κομμάτια-ψηφίδες από την παιδική της ηλικία (όλα «τυλιγμένα στις γάζες του καιρού» για να θυμηθούμε τον Γιάννη Πάνου), που συγκροτούν ως θραύσματα το παλίμψηστο της ταυτότητάς της, την ίδια τη ζωή της.

«Όταν φαντάζεσαι, "τακτοποιείς" με έναν τρόπο τα πράγματα στο μυαλό σου».

Τα λογοτεχνικά ευρήματα της Μπογιάνου είναι και αξιοθαύμαστα και τολμηρά αλλά τόσο καλά ραμμένα στο ύφασμα της αφήγησης, που οι ραφές τους είναι αδιόρατες, υποδόριες, κρυφές, χωρίς υποψία αυτάρεσκης επίδειξης. Με γλώσσα πυρετική, νεανική, προκλητική, συχνά οργισμένη, η έμπειρη μαστορική της Μπογιάνου γνωρίζει έως πού μπορεί να φθάσει η θερμοκρασία της γραφής, ώστε απότομα να τη γειώσει, ή ποια πράγματα πρέπει να φανερωθούν και ποια να υπονοηθούν. Συχνά μάλιστα ο λόγος της γίνεται αυτοαναφορικός, φανερώνοντας τις προθέσεις της:

«Έχω ξεχάσει πια για ποιον τα γράφω όλα αυτά, και απλώς τα γράφω. Ψάχνω τις λέξεις μου, προσπαθώ να δώσω κομψότητα στη γραφή μου –με εξαίρεση τα βρισίδια, αυτά δεν τα διαπραγματεύομαι, με απελευθερώνουν–, προσπαθώ να κατασκευάσω ενδιαφέρουσες φράσεις, αρχιτεκτονημένες, στιβαρές, φράσεις που να μην μπάζουν νερά, καμιά φορά καταλαβαίνω πως δεν έχει καν σημασία το "τι" όσο το "πώς", είναι μια μετουσίωση όλο αυτό, οι ιδέες γίνονται λέξεις, τα γεγονότα, τα διλήμματα που γεννιούνται από τα γεγονότα είναι δευτερεύουσας σημασίας».

alt
Η Ευγενία Μπογιάνου γεννήθηκε το 1968 στη
Θεσσαλονίκη και ζει στην Αθήνα. Έχει εκδώσει τρεις
συλλογές διηγημάτων: Το μυστικό (Ροές, 2004),
Κλειστή πόρτα (Πόλις, 2012) και το Μόνο ο αέρας
ακουγόταν (Μεταίχμιο, 2016), ενώ το 2014 κυκλοφόρησε
το μυθιστόρημά της Ακόμα φεύγει (Πόλις). Συνεργάζεται
με την εφημερίδα Αυγή στην κριτική βιβλίου.


Χωρίς να εγκαταλείπει τον ρεαλισμό, η Μπογιάνου διαθέτει τη δυνατότητα να «βλέπει» το πριν των ανθρώπων και των καταστάσεων και να χαρτογραφεί τις συμπεριφορές τους. Το «γιατί» της τέτοιας εξέλιξής τους παρουσιάζεται με τρόπο αβίαστο, καθώς η συγγραφέας γνωρίζει πώς να προσεγγίζει το συλλογικό μέσα από το ατομικό πάθος, αναδεικνύοντας τον λογοτεχνικό λόγο σε μαρτυρία της εποχής μας και εγκαθιδρύοντας με την Ιστορία μια διακειμενική σχέση Λόγων (με τη φουκοϊκή έννοια του όρου), έναν ενδιάμεσο τόπο συνάντησης και διαλόγου μεταξύ της λογοτεχνίας και της Ιστορίας. Γιατί η γραφή της Μπογιάνου μιλά όχι για τα συνταρακτικά πρόσφατα γεγονότα αλλά για τους ανθρώπους από τη μεριά της ζωής, εκεί όπου το ατομικό τέμνεται με το συλλογικό ή το συλλογικό φωτίζεται από το προσωπικό βίωμα και την ανθρώπινη περιπέτεια. Άλλωστε, η «εμπράγματη» λογοτεχνία δεν γράφεται με ιδέες αλλά με αισθήματα και ευαισθησίες.

Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά την αφηγηματική δεινότητα και τη γλωσσική πολυφωνία –κατεξοχήν δημοκρατική τεχνική που επιτρέπει σε όλα τα πρόσωπα να αποκαλύπτονται πρωτοπρόσωπα– τότε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια καθ’ όλα ώριμη πλέον συγγραφέα που ξέρει σε κάθε βιβλίο της να ανανεώνει τη συγγραφική σκευή της αποφεύγοντας τον κίνδυνο της επανάληψης, της τυποποίησης και της μανιέρας προκειμένου να γίνει αρεστή στο αναγνωστικό κοινό της, και ταυτόχρονα επιβεβαιώνοντας αυτό που έχει ειπωθεί εύστοχα από τη Νόρα Αναγνωστάκη, και ισχύει, νομίζω, καθολικά, ότι «την τέχνη και τη λογοτεχνία τη διαμορφώνουν πολύ περισσότερο από τα ρεύματα και τις σχολές τα κοινωνικά δεδομένα και οι ιδιοφυείς προσωπικότητες».

Η Μπογιάνου συνεχίζει με το πέμπτο βιβλίο της, παράλληλα με το σοβαρό κριτικό έργο που ασκεί από τις στήλες της «Αυγής», μια αθόρυβη αλλά έντιμη όρθια στάση, που ξεκίνησε πριν από δεκαέξι χρόνια, στη ζωή και στη γραφή, και που η ταύτισή τους συντηρεί –καλά κρυμμένη– μια σπίθα αυθεντικότητας.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Σπουδή στο κίτρινο» (εκδ. Το Ροδακιό).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αρχίζω να τραγουδάω ένα παιδικό τραγούδι. Δυνατά, όσο πιο δυνατά μπορώ. Γυρίζει, πάλι, σώπα, μου κάνει, αλλά εγώ συνεχίζω. Είναι η στιγμή που νιώθω την παρουσία στην άλλη άκρη της γραμμής, το ακουστικό ξεχειλίζει αναφιλητά, είναι τα δικά μου, τα δικά του, τα δικά μας, είναι μια οικογενειακή μας υπόθεση. Ένα αεράκι φυσάει ξαφνικά και φέρνει μαζί του τους ήχους της θάλασσας. Μπλε και σκούρο πράσινο. Με αρπάζει από το χέρι και πάμε».


altΦανή
Ευγενία Μπογιάνου
Μεταίχμιο 2020
Σελ. 264, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΜΠΟΓΙΑΝΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Γιώργου Κακουλίδη.

Η Εταιρεία Συγγραφέων εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο του καταξιωμένου ποιητή Γιώργου Κακουλίδη. Συγγραφέας αλλά και ζωγράφος, ο Γιώργος Κακουλίδης υιοθέτησε από νέος, έναν τρόπο ζωή...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ