alt

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Σφάλμα συστήματος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το μυθιστόρημα Οι τυφλοί (2017), που έχει ήδη μείνει στην Ιστορία της λογοτεχνίας μας, όχι μόνο χάρη στα βραβεία που το τίμησαν αλλά και χάρη στη θετικότατη κριτική που το αξιολόγησε, δεν είναι ένα πυροτέχνημα του Νίκου Μάντη. Είχε προηγηθεί –ανάμεσα σε άλλα– η επίσης βραβευμένη Άγρια Ακρόπολη (2013), αλλά και πρωτόλειό του, το Ψευδώνυμο (2006), το οποίο είχε ήδη προδιαγράψει τη λαμπρή πορεία του συγγραφέα. 

Μια πρώτη ανασκόπηση στα γνωρίσματα του σαραντατριάχρονου πεζογράφου δεν μπορεί να αγνοήσει την πολιτική του γραφή, που συναντά την επικαιρότητα, όχι όμως με τους όρους μιας ευθέως ρεαλιστικής προσέγγισης, αλλά μέσα στο πλαίσιο της αλληγορίας και του σπονδυλωτού μυθιστορήματος.

Μια πρώτη ανασκόπηση στα γνωρίσματα του σαραντατριάχρονου πεζογράφου δεν μπορεί να αγνοήσει την πολιτική του γραφή, που συναντά την επικαιρότητα, όχι όμως με τους όρους μιας ευθέως ρεαλιστικής προσέγγισης, αλλά μέσα στο πλαίσιο της αλληγορίας και του σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Το Πέτρα, ψαλίδι, χαρτί (2014), ακόμα κι αν δεν κατορθώνει να συστήσει μέσα στην αποσπασματικότητά του ένα ενιαίο όλο, προσπελάζει την κρίση μέσα από τη ζωή πολλών Ελλήνων και ξένων, οι οποίοι σε ένα γαϊτανάκι βίας, προσπαθούν να επιβιώσουν. Στην Άγρια Ακρόπολη o γενετικός καπιταλισμός χωρίζει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, σε ανθρώπους και σε υπανθρώπους. Σ’ αυτή τη σκηνοθεσία δυστοπικής κοινωνίας, η ανθρωπότητα βρίσκει επιστημονικοφανείς τρόπους να νομιμοποιήσει την επιβολή της μιας τάξης πάνω στην άλλη. Και τέλος στους Τυφλούς το πολιτικό μυθιστόρημα μπολιάζεται με τις θεωρίες συνωμοσίας και την περιπέτεια της αναζήτησης και ανανεώνεται με μπορχεσιανό τρόπο. Εντάσσεται κι αυτό στην Ελλάδα της οικονομικής ύφεσης, όπου οι Αγανακτισμένοι του Συντάγματος συναντάνε τους ακροδεξιούς της Χρυσής Αυγής κι οι διάφορες ερμηνείες της κρίσης με τις προτάσεις εξόδου από αυτήν (ως πολιτισμικό καρκίνωμα) διασταυρώνονται με θεωρίες συνωμοσίας, κρυμμένες αλήθειες κι εθνικιστικές δοξασίες, που έλκουν την καταγωγή τους από τα χρόνια της χούντας.

Το παρόν μυθιστόρημα συγγράφεται πάλι με έναν ευφυή λαβυρινθώδη τρόπο, καθώς σε καθένα από τα δέκα διαδοχικά κεφάλαια διασταυρώνονται τρία βασικά πρόσωπα, ο αφηγητής, ο πρωταγωνιστής διά του οποίου την οπτική γωνία παρακολουθούμε την εξέλιξη κι ο χαρακτήρας που δίνει το όνομά του στον τίτλο. Γύρω τους παρελαύνουν με σάρκα και οστά πλείστοι άλλοι πρωταγωνιστές, δευτεραγωνιστές ή κομπάρσοι. Στον πυρήνα όλων αυτών βρίσκεται μια ομάδα αντιδραστικών νέων, που κινούνταν και κινούνται ανάμεσα στην αναρχία και την Αριστερά. Ο Άρης Χαρώνης, ειδικός στην πληροφορική που θα προσφέρει τις γνώσεις του στην αριστερή κυβέρνηση που αναδείχθηκε το 2015, ο Δημήτρης Δεσύλλας, γιος καναλάρχη, η Ρίτα (Λαοκρατία) Ντούζου, γυναίκα του Δημήτρη, ερωμένη του Άρη και υπουργός, η Αλεξάνδρα κι ο Κωστής Βέρος ή Μεγάλος, που ανεβαίνει σταδιακά στην εξουσία. Δίπλα τους η Ανδρομάχη Κανάκη, μαχητική φεμινίστρια και θεωρητικός της αναρχίας, που άλλαξε φύλο και όνομα μετονομαζόμενη σε Έκτορα. 

Άτυπο κέντρο αυτής της δυναμικής ομήγυρης είναι ο Κάρολος, μεγαλύτερος αδελφός του Άρη, ηγετικό στέλεχος του μαθητικού, φοιτητικού και νεανικού κινήματος, πρωτοστάτης σε κινητοποιήσεις και καταλήψεις, πρότυπο για πολλά αγόρια και έρωτας για πολλά κορίτσια. Αυτός όμως έχει σκοτωθεί από το 2002 σε συμπλοκές με την αστυνομία, με λόγους που επαμφοτερίζουν ανάμεσα στο πολιτικό και το ατομικό: εξουσιαστική καταπίεση των κρατούντων ή εκδικητική μανία κάποιου θιγμένου; 

Όλη αυτή η αναλυτική παρουσίαση προσώπων και γεγονότων δεν κρύβει, σχεδόν ποτέ, την ευθεία ή έμμεση σύνδεση με τον ΣΥΡΙΖΑ και ιδιαίτερα με τον Αλέξη Τσίπρα: από την ιδεολογική σφραγίδα και την άνοδο ώς την πρωθυπουργία και το παρασκήνιο της πολιτικής. 

alt
Ο Νίκος Α. Μάντης έχει τιμηθεί με το βραβείο μυθιστορήματος
της Ακαδημίας Αθηνών (Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη)
για το βιβλίο του Οι τυφλοί. Το ίδιο βιβλίο έχει αποσπάσει
και το βραβείο μυθιστορήματος του ηλεκτρονικού
περιοδικού oanagnostis. Με το ίδιο βραβείο έχει
διακριθεί και το βιβλίο του Άγρια Ακρόπολη.




Η ιστορία ή οι ιστορίες συμπλέκουν το εμφανώς πολιτικό με το ελευθέριο ερωτικό. Ιστορικά γεγονότα της τελευταίας εικοσαετίας, από τις μαθητικές κινητοποιήσεις επί υπουργίας του Γεράσιμου Αρσένη ως τις διαδηλώσεις και πυρπολήσεις κτηρίων στα Δεκεμβριανά του 2008 κι από τις καταλήψεις σε βίλες του αθηναϊκού κέντρου ως το δημοψήφισμα του 2015 αποτελούν πυλώνες, πάνω στους οποίους οικοδομείται η μυθοπλαστική κατασκευή. Αυτή φωτίζει ρητά τα γεγονότα-σταθμούς που προανέφερα, αλλά συνάμα ανοίγει δύο νέους δρόμους: αφενός, το παρασκήνιο το οποίο αναδεικνύει εικασίες και πολιτικές ερμηνείες, που αποκρούει η κυβερνώσα Αριστερά και ενστερνίζονται οι αντίπαλοί της, κι αφετέρου η ερωτική ζωή των πρωταγωνιστών, μια παράπλευρη προσπάθεια να ξεπεράσουν τα ψυχολογικά τους και να κατακτήσουν θώκους απόλαυσης ή αποδοχής.

Έχοντας ακόμα νωπές τις μνήμες από το προηγούμενο έργο του Νίκου Μάντη, τους Τυφλούς, έργο που έχει ήδη αφήσει εποχή, νιώθω ότι το προκείμενο μυθιστόρημά του υστερεί (σαν ο πεζογράφος να βιάστηκε να το δημοσιεύσει, πριν χαθεί η επικαιρότητα). Κι αυτό συμβαίνει όχι επειδή ο συγγραφέας ξεδιπλώνει ένα σενάριο αντισυριζαϊκής πολιτικής, ένα σενάριο που κατά πολλούς μπορεί και να έπαιζε στο παρασκήνιο, πριν τελικά η προηγούμενη κυβέρνηση προχωρήσει σε άλλου είδους, πιο ρεαλιστική, πολιτική. Ούτε επειδή η άνοδος προς την κεντρική εξουσία παραλληλίζεται με την ερωτική κατάκτηση κι έτσι η πραγμάτευση του πολιτικού διαπλέκεται με την ανάδειξη του ατομικού, τόσο των ίδιων των πολιτικών όσο και των παροικούντων και περιοικούντων την Ιερουσαλήμ.

«Το Σφάλμα», ριζωμένο καθώς είναι στο φλέγον παρόν, ενώ προσπαθεί φιλότιμα και έντεχνα να το χειραγωγήσει υπέρ της δικής του αλήθειας, δυσκολεύεται να αποσπαστεί από την εξωκειμενική πραγματικότητα και να τη μετουσιώσει σε μια αυτόνομη οντότητα.

Ο βασικότερος λόγος, κατά τη γνώμη, εξαιτίας του οποίου το Σφάλμα συστήματος χωλαίνει –παρά τα πλείστα πλεονεκτήματά του– είναι η σχέση πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Ενώ οι Τυφλοί, δηλαδή, είχαν στηριχτεί σε έναν αληθοφανή πραγματολογικό άξονα, στο μεγαλύτερο μέρος τους τραβάνε μια μυθοπλαστική γραμμή που εξαερώνει το πραγματικό και το ιστορικό προς όφελος ενός μυθιστορηματικού σύμπαντος. Τόσο η χρονική απόσταση από τη χούντα όσο και η τοπική απόσταση από την επίγεια Αθήνα επιτρέπουν στην αφήγηση να πλάσει τον δικό της γαλαξία, μέσα στον οποίο εισάγει αποτελεσματικά και τον αναγνώστη. Αντίθετα το Σφάλμα, ριζωμένο καθώς είναι στο φλέγον παρόν, ενώ προσπαθεί φιλότιμα και έντεχνα να το χειραγωγήσει υπέρ της δικής του αλήθειας, δυσκολεύεται να αποσπαστεί από την εξωκειμενική πραγματικότητα και να τη μετουσιώσει σε μια αυτόνομη οντότητα. Με άλλα λόγια, το φιλόδοξο σχέδιο του συγγραφέα να μετασχηματίσει το ορατό πολιτικό σε ένα δυναμικό μυθοπλαστικό προσκρούει στα βιώματα του Νεοέλληνα, με αποτέλεσμα οι αλήθειες του μυθιστορήματος να εξαρτώνται από τις αλήθειες της ζώσας Ιστορίας. Έτσι, ο αναγνώστης αδυνατεί να συλλάβει το κείμενο ως μυθιστορηματική παραλληλία και να χαρεί τη δική του κατασκευή, απομονώνοντάς την από την έξωθεν πραγματικότητα, η οποία εξ ανάγκης την τροφοδοτεί πατερναλιστικά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

 Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας της © Julia Gajewska.


altΣφάλμα συστήματος
Νίκος Α. Μάντης
Καστανιώτης 2019
Σελ. 514, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ Α. ΜΑΝΤΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ