alt

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Σφάλμα συστήματος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το μυθιστόρημα Οι τυφλοί (2017), που έχει ήδη μείνει στην Ιστορία της λογοτεχνίας μας, όχι μόνο χάρη στα βραβεία που το τίμησαν αλλά και χάρη στη θετικότατη κριτική που το αξιολόγησε, δεν είναι ένα πυροτέχνημα του Νίκου Μάντη. Είχε προηγηθεί –ανάμεσα σε άλλα– η επίσης βραβευμένη Άγρια Ακρόπολη (2013), αλλά και πρωτόλειό του, το Ψευδώνυμο (2006), το οποίο είχε ήδη προδιαγράψει τη λαμπρή πορεία του συγγραφέα. 

Μια πρώτη ανασκόπηση στα γνωρίσματα του σαραντατριάχρονου πεζογράφου δεν μπορεί να αγνοήσει την πολιτική του γραφή, που συναντά την επικαιρότητα, όχι όμως με τους όρους μιας ευθέως ρεαλιστικής προσέγγισης, αλλά μέσα στο πλαίσιο της αλληγορίας και του σπονδυλωτού μυθιστορήματος.

Μια πρώτη ανασκόπηση στα γνωρίσματα του σαραντατριάχρονου πεζογράφου δεν μπορεί να αγνοήσει την πολιτική του γραφή, που συναντά την επικαιρότητα, όχι όμως με τους όρους μιας ευθέως ρεαλιστικής προσέγγισης, αλλά μέσα στο πλαίσιο της αλληγορίας και του σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Το Πέτρα, ψαλίδι, χαρτί (2014), ακόμα κι αν δεν κατορθώνει να συστήσει μέσα στην αποσπασματικότητά του ένα ενιαίο όλο, προσπελάζει την κρίση μέσα από τη ζωή πολλών Ελλήνων και ξένων, οι οποίοι σε ένα γαϊτανάκι βίας, προσπαθούν να επιβιώσουν. Στην Άγρια Ακρόπολη o γενετικός καπιταλισμός χωρίζει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, σε ανθρώπους και σε υπανθρώπους. Σ’ αυτή τη σκηνοθεσία δυστοπικής κοινωνίας, η ανθρωπότητα βρίσκει επιστημονικοφανείς τρόπους να νομιμοποιήσει την επιβολή της μιας τάξης πάνω στην άλλη. Και τέλος στους Τυφλούς το πολιτικό μυθιστόρημα μπολιάζεται με τις θεωρίες συνωμοσίας και την περιπέτεια της αναζήτησης και ανανεώνεται με μπορχεσιανό τρόπο. Εντάσσεται κι αυτό στην Ελλάδα της οικονομικής ύφεσης, όπου οι Αγανακτισμένοι του Συντάγματος συναντάνε τους ακροδεξιούς της Χρυσής Αυγής κι οι διάφορες ερμηνείες της κρίσης με τις προτάσεις εξόδου από αυτήν (ως πολιτισμικό καρκίνωμα) διασταυρώνονται με θεωρίες συνωμοσίας, κρυμμένες αλήθειες κι εθνικιστικές δοξασίες, που έλκουν την καταγωγή τους από τα χρόνια της χούντας.

Το παρόν μυθιστόρημα συγγράφεται πάλι με έναν ευφυή λαβυρινθώδη τρόπο, καθώς σε καθένα από τα δέκα διαδοχικά κεφάλαια διασταυρώνονται τρία βασικά πρόσωπα, ο αφηγητής, ο πρωταγωνιστής διά του οποίου την οπτική γωνία παρακολουθούμε την εξέλιξη κι ο χαρακτήρας που δίνει το όνομά του στον τίτλο. Γύρω τους παρελαύνουν με σάρκα και οστά πλείστοι άλλοι πρωταγωνιστές, δευτεραγωνιστές ή κομπάρσοι. Στον πυρήνα όλων αυτών βρίσκεται μια ομάδα αντιδραστικών νέων, που κινούνταν και κινούνται ανάμεσα στην αναρχία και την Αριστερά. Ο Άρης Χαρώνης, ειδικός στην πληροφορική που θα προσφέρει τις γνώσεις του στην αριστερή κυβέρνηση που αναδείχθηκε το 2015, ο Δημήτρης Δεσύλλας, γιος καναλάρχη, η Ρίτα (Λαοκρατία) Ντούζου, γυναίκα του Δημήτρη, ερωμένη του Άρη και υπουργός, η Αλεξάνδρα κι ο Κωστής Βέρος ή Μεγάλος, που ανεβαίνει σταδιακά στην εξουσία. Δίπλα τους η Ανδρομάχη Κανάκη, μαχητική φεμινίστρια και θεωρητικός της αναρχίας, που άλλαξε φύλο και όνομα μετονομαζόμενη σε Έκτορα. 

Άτυπο κέντρο αυτής της δυναμικής ομήγυρης είναι ο Κάρολος, μεγαλύτερος αδελφός του Άρη, ηγετικό στέλεχος του μαθητικού, φοιτητικού και νεανικού κινήματος, πρωτοστάτης σε κινητοποιήσεις και καταλήψεις, πρότυπο για πολλά αγόρια και έρωτας για πολλά κορίτσια. Αυτός όμως έχει σκοτωθεί από το 2002 σε συμπλοκές με την αστυνομία, με λόγους που επαμφοτερίζουν ανάμεσα στο πολιτικό και το ατομικό: εξουσιαστική καταπίεση των κρατούντων ή εκδικητική μανία κάποιου θιγμένου; 

Όλη αυτή η αναλυτική παρουσίαση προσώπων και γεγονότων δεν κρύβει, σχεδόν ποτέ, την ευθεία ή έμμεση σύνδεση με τον ΣΥΡΙΖΑ και ιδιαίτερα με τον Αλέξη Τσίπρα: από την ιδεολογική σφραγίδα και την άνοδο ώς την πρωθυπουργία και το παρασκήνιο της πολιτικής. 

alt
Ο Νίκος Α. Μάντης έχει τιμηθεί με το βραβείο μυθιστορήματος
της Ακαδημίας Αθηνών (Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη)
για το βιβλίο του Οι τυφλοί. Το ίδιο βιβλίο έχει αποσπάσει
και το βραβείο μυθιστορήματος του ηλεκτρονικού
περιοδικού oanagnostis. Με το ίδιο βραβείο έχει
διακριθεί και το βιβλίο του Άγρια Ακρόπολη.




Η ιστορία ή οι ιστορίες συμπλέκουν το εμφανώς πολιτικό με το ελευθέριο ερωτικό. Ιστορικά γεγονότα της τελευταίας εικοσαετίας, από τις μαθητικές κινητοποιήσεις επί υπουργίας του Γεράσιμου Αρσένη ως τις διαδηλώσεις και πυρπολήσεις κτηρίων στα Δεκεμβριανά του 2008 κι από τις καταλήψεις σε βίλες του αθηναϊκού κέντρου ως το δημοψήφισμα του 2015 αποτελούν πυλώνες, πάνω στους οποίους οικοδομείται η μυθοπλαστική κατασκευή. Αυτή φωτίζει ρητά τα γεγονότα-σταθμούς που προανέφερα, αλλά συνάμα ανοίγει δύο νέους δρόμους: αφενός, το παρασκήνιο το οποίο αναδεικνύει εικασίες και πολιτικές ερμηνείες, που αποκρούει η κυβερνώσα Αριστερά και ενστερνίζονται οι αντίπαλοί της, κι αφετέρου η ερωτική ζωή των πρωταγωνιστών, μια παράπλευρη προσπάθεια να ξεπεράσουν τα ψυχολογικά τους και να κατακτήσουν θώκους απόλαυσης ή αποδοχής.

Έχοντας ακόμα νωπές τις μνήμες από το προηγούμενο έργο του Νίκου Μάντη, τους Τυφλούς, έργο που έχει ήδη αφήσει εποχή, νιώθω ότι το προκείμενο μυθιστόρημά του υστερεί (σαν ο πεζογράφος να βιάστηκε να το δημοσιεύσει, πριν χαθεί η επικαιρότητα). Κι αυτό συμβαίνει όχι επειδή ο συγγραφέας ξεδιπλώνει ένα σενάριο αντισυριζαϊκής πολιτικής, ένα σενάριο που κατά πολλούς μπορεί και να έπαιζε στο παρασκήνιο, πριν τελικά η προηγούμενη κυβέρνηση προχωρήσει σε άλλου είδους, πιο ρεαλιστική, πολιτική. Ούτε επειδή η άνοδος προς την κεντρική εξουσία παραλληλίζεται με την ερωτική κατάκτηση κι έτσι η πραγμάτευση του πολιτικού διαπλέκεται με την ανάδειξη του ατομικού, τόσο των ίδιων των πολιτικών όσο και των παροικούντων και περιοικούντων την Ιερουσαλήμ.

«Το Σφάλμα», ριζωμένο καθώς είναι στο φλέγον παρόν, ενώ προσπαθεί φιλότιμα και έντεχνα να το χειραγωγήσει υπέρ της δικής του αλήθειας, δυσκολεύεται να αποσπαστεί από την εξωκειμενική πραγματικότητα και να τη μετουσιώσει σε μια αυτόνομη οντότητα.

Ο βασικότερος λόγος, κατά τη γνώμη, εξαιτίας του οποίου το Σφάλμα συστήματος χωλαίνει –παρά τα πλείστα πλεονεκτήματά του– είναι η σχέση πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Ενώ οι Τυφλοί, δηλαδή, είχαν στηριχτεί σε έναν αληθοφανή πραγματολογικό άξονα, στο μεγαλύτερο μέρος τους τραβάνε μια μυθοπλαστική γραμμή που εξαερώνει το πραγματικό και το ιστορικό προς όφελος ενός μυθιστορηματικού σύμπαντος. Τόσο η χρονική απόσταση από τη χούντα όσο και η τοπική απόσταση από την επίγεια Αθήνα επιτρέπουν στην αφήγηση να πλάσει τον δικό της γαλαξία, μέσα στον οποίο εισάγει αποτελεσματικά και τον αναγνώστη. Αντίθετα το Σφάλμα, ριζωμένο καθώς είναι στο φλέγον παρόν, ενώ προσπαθεί φιλότιμα και έντεχνα να το χειραγωγήσει υπέρ της δικής του αλήθειας, δυσκολεύεται να αποσπαστεί από την εξωκειμενική πραγματικότητα και να τη μετουσιώσει σε μια αυτόνομη οντότητα. Με άλλα λόγια, το φιλόδοξο σχέδιο του συγγραφέα να μετασχηματίσει το ορατό πολιτικό σε ένα δυναμικό μυθοπλαστικό προσκρούει στα βιώματα του Νεοέλληνα, με αποτέλεσμα οι αλήθειες του μυθιστορήματος να εξαρτώνται από τις αλήθειες της ζώσας Ιστορίας. Έτσι, ο αναγνώστης αδυνατεί να συλλάβει το κείμενο ως μυθιστορηματική παραλληλία και να χαρεί τη δική του κατασκευή, απομονώνοντάς την από την έξωθεν πραγματικότητα, η οποία εξ ανάγκης την τροφοδοτεί πατερναλιστικά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

 Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας της © Julia Gajewska.


altΣφάλμα συστήματος
Νίκος Α. Μάντης
Καστανιώτης 2019
Σελ. 514, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ Α. ΜΑΝΤΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ