alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οι πρωτοεμφανιζόμενοι πλέον δεν κατεβαίνουν στη λογοτεχνική κονίστρα γύρω στα τριάντα με σαράντα, όταν δηλαδή συνήθως μετατρέπουν την έφεσή τους στο γράψιμο σε στιβαρή πένα. Πολλοί τολμάνε νωρίτερα, με όλο το ρίσκο της νεανικής ορμής, κι άλλοι περιμένουν να μεστώσει καλά το κρασί στα βαρέλια της σκέψης τους. Έτσι, ενώ η Βάσω Καλαντίδου έρχεται στην ηλικία των σαράντα τεσσάρων να ενταχθεί στην επικράτεια των γραμμάτων, η Αρετή Καράμπελα δημοσιοποιεί, σε πιο ώριμη φάση της ζωής της, τα αξιοπρόσεκτα διηγήματά της, δείγμα πολυετών υπόγειων ζυμώσεων.

Ένα ύφος που αναδεικνύει τη στοχαστική του θωριά, αλλά συνάμα δεν υπαναχωρεί στις αφηγηματικές ανάγκες κάθε ιστορίας. Αυτό είναι το εισιτήριο για τον αναγνώστη που αναζητά πρώτα τη γλώσσα για να πειστεί πως ό,τι διαβάσει έχει τα εχέγγυα της γραφής και της λογοτεχνικής στόφας.

Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των μικρών (2-6 σελίδων) διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα. Από τη μια, η γλώσσα της που δίνει σήμα ότι η συγγραφέας έχει κατακτήσει το προσωπικό της ύφος, ότι μπορεί δηλαδή να λέει τα πράγματα με τον δικό της τρόπο. Ένα ύφος που αναδεικνύει τη στοχαστική του θωριά, αλλά συνάμα δεν υπαναχωρεί στις αφηγηματικές ανάγκες κάθε ιστορίας. Αυτό είναι το εισιτήριο για τον αναγνώστη που αναζητά πρώτα τη γλώσσα για να πειστεί πως ό,τι διαβάσει έχει τα εχέγγυα της γραφής και της λογοτεχνικής στόφας.

Αυτή η γλώσσα, με τις μικρές προτάσεις και τα απανωτά νοήματα, υπηρετεί έναν ρεαλιστικό, συχνά νατουραλιστικό, τρόπο γραφής. Το τοπίο απεικονίζεται όσο χρειάζεται, σκληρό και συχνά ανελέητο, οι άνθρωποι με εξωτερική οπτική γωνία, κρυπτικοί, αινιγματικοί κι ενίοτε κοινωνικά άγριοι, τα ζώα μόνο διάγουν τον δικό τους βίο, ούτε ηθικό ούτε ανήθικο, μέσα στην αν-ιστορική φύση τους.

Από την άλλη, το τέλος κάθε διηγήματος κάνει ένα σκόπιμο, έντονο, αφαιρετικό άλμα, που πετά τον αναγνώστη από τον διάδρομο της ανάγνωσης σε μια γεμάτη ερωτηματικά απόληξη. Η Βάγια λ.χ. πώς βρέθηκε πνιγμένη, όταν ο Κίμωνας κοιτούσε τη σενεγαλέζα καλλονή να χορεύει; Αυτοκτονία λόγω ζήλιας;, αν και δεν υπήρξε στο πρώτο διήγημα της συλλογής «Σιβηριανό χάσκι με λύκο» μια ευθεία γραμμή που να συνδέει το αίτιο με το αιτιατό. Τα πρώτα ειδικά κείμενα του τομίδιου δείχνουν ότι τα πράγματα δεν συνδέονται στη ζωή αυτόματα, αλλά και ότι κάθε νήμα ψάχνει να βρει όσα είναι εν δυνάμει ομοειδή του, για να δημιουργήσει μια βαθύτερη ερμηνευτική σφαίρα.

Έτσι, αυτές οι δύο συνήθως γραμμές αφήνουν ένα μυστήριο, καθώς το ασύμπτωτο της κατεύθυνσής τους αφήνει χάσματα τα οποία ο αναγνώστης καλείται να καλύψει. Ο τελευταίος φτάνει σε ένα σημείο απότομης συγκίνησης, από την ηλικιωμένη γυναίκα που φιλεύει τη γάτα του μικρού παιδιού και το ίδιο, πεινασμένο, ζητά και για τον εαυτό του ένα πιάτο κοτόσουπα ώς τους στρατιώτες που καταφτάνουν με ελικόπτερο για να πάρουν την άρρωστη γριά σε ένα ερημικό νησί των Κυκλάδων. Κι έπειτα, προς το τέλος κάθε ιστορίας, η συγκίνηση εξάγει από μέσα της μια απρόσμενη βία, ένα μικρό τσεκούρι που σπάει το αγαθό συναίσθημα: ο μικρός δοκιμάζει το σκοινί της μπουγάδας, για να το χρησιμοποιήσει εναντίον της ξενίστριάς του; ή ο γέρος να εγκλωβίζει σε έναν λάκκο τους δυο στρατιώτες, που ήρθαν να πάρουν τη γυναίκα του.

alt
Αρετή Καράμπελα - Βάσω Καλαντίδου

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι και η Βάσω Καλαντίδου γράφει μια σειρά διηγημάτων που απλώς συνδέονται πάνω σε μια αφήγηση-πρόσχημα. Ο ήρωάς της, ο Αγγελής Γρίβας, συχνάζει –χωρίς να καταλαβαίνει τι τον έλκει εκεί– στο νεκροταφείο του χωριού του, στη Βόρεια Ελλάδα, και διαβάζει το όνομα και τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου του τεθνεώτα. Αυτό κινητοποιεί τη δημιουργική του φαντασία, ωθώντας τον να γράψει μια ιστορία για κάθε νεκρό. Αρχίζει, λοιπόν, να σωρεύει τέτοια κείμενα, ζεστά, συγκινητικά, ευφάνταστα, που αναπλάθουν μια ζωή την οποία ο ίδιος δεν ξέρει, γραμμένα όχι με τα υλικά της πραγματικότητας αλλά και τα ήθη της περιοχής και τα κλειδιά της φαντασίας. 

Πραγματικό ή επινοημένο το συγγραφικό ενδεχόμενο αποτελεί λύτρωση, γεγονός που δείχνει ότι η ίδια η γραφή ανασταίνει και απαθανατίζει ανώνυμους πεθαμένους αλλά και οδηγεί τον ίδιο τον δημιουργό σε ένα είδος κάθαρσης.

Η κεντρική ιστορία εναλλάσσει αφενός τη ζωή του μικρού Αγγελή που μεγαλώνει, σπουδάζει, γνωρίζεται με ανθρώπους οι οποίοι ενθαρρύνουν την έφεσή του, αλλά και τη χήρα μάνα του η οποία κακοβλέπει τις παραξενιές του με τους τάφους και τα γράμματα, αλλά δεν εγείρει ουσιαστικά εμπόδια, κι αφετέρου τα ψευδοβιογραφικά διηγήματα που εγείρονται από όλα αυτά. Η επεισοδιώδης πλοκή (χωρίς στενούς δεσμούς μεταξύ των επεισοδίων της ζωής του Γρίβα) και τα κείμενα, που μιλάνε σε μια τρίτη διάσταση για πολλούς αφανείς, οδηγούν σε μια συγκινητική κορύφωση. 

Τελικά, τα διηγήματα δεν είναι ατάκτως ερριμμένα, ούτε η υπόλοιπη ζωή του συγγραφέα είναι το άτεχνο περιτύλιγμά τους. Παρά τις ατέλειες στη συγκολλητική ουσία που συνδέει τα επιμέρους μέρη, η προσωπική αναζήτηση του πεθαμένου πατέρα οδηγεί στη δική του εκδοχή που βγαίνει σε ένα ακόμα διήγημα. Πραγματικό ή επινοημένο το συγγραφικό ενδεχόμενο αποτελεί λύτρωση, γεγονός που δείχνει ότι η ίδια η γραφή ανασταίνει και απαθανατίζει ανώνυμους πεθαμένους αλλά και οδηγεί τον ίδιο τον δημιουργό σε ένα είδος κάθαρσης. Ο τελευταίος, που συχνά κουβαλά νεκρούς μέσα του, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, βρίσκει στη λογοτεχνία τη δύναμη της φαντασίας, τη διέξοδο της εξομολόγησης, την αποκατάσταση της γραφής.  

Σπάνια ένα και μόνο βιβλίο μπορεί να καταξιώσει τον συγγραφέα του. Στην περίπτωση της Αρετής Καράμπελα και της Βάσως Καλαντίδου κερδίσαμε τουλάχιστον την πρώτη επαφή, που αφήνει τη συγκίνηση, τη βία και τη φαντασία να νοτίσουν την ανάγνωση μέχρι την επόμενη φορά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

 → Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία © John Crosley.


altΜελανά όπως τα μούρα
Αρετή Καράμπελα
Θράκα 2018
Σελ. 118, τιμή εκδότη €10,00

alt

 

 

 

 

altΣτην πέτρα χαραγμένα
Βάσω Καλαντίδου
Ενύπνιο 2019
Σελ. 144, τιμή εκδότη €10,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ