alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οι πρωτοεμφανιζόμενοι πλέον δεν κατεβαίνουν στη λογοτεχνική κονίστρα γύρω στα τριάντα με σαράντα, όταν δηλαδή συνήθως μετατρέπουν την έφεσή τους στο γράψιμο σε στιβαρή πένα. Πολλοί τολμάνε νωρίτερα, με όλο το ρίσκο της νεανικής ορμής, κι άλλοι περιμένουν να μεστώσει καλά το κρασί στα βαρέλια της σκέψης τους. Έτσι, ενώ η Βάσω Καλαντίδου έρχεται στην ηλικία των σαράντα τεσσάρων να ενταχθεί στην επικράτεια των γραμμάτων, η Αρετή Καράμπελα δημοσιοποιεί, σε πιο ώριμη φάση της ζωής της, τα αξιοπρόσεκτα διηγήματά της, δείγμα πολυετών υπόγειων ζυμώσεων.

Ένα ύφος που αναδεικνύει τη στοχαστική του θωριά, αλλά συνάμα δεν υπαναχωρεί στις αφηγηματικές ανάγκες κάθε ιστορίας. Αυτό είναι το εισιτήριο για τον αναγνώστη που αναζητά πρώτα τη γλώσσα για να πειστεί πως ό,τι διαβάσει έχει τα εχέγγυα της γραφής και της λογοτεχνικής στόφας.

Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των μικρών (2-6 σελίδων) διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα. Από τη μια, η γλώσσα της που δίνει σήμα ότι η συγγραφέας έχει κατακτήσει το προσωπικό της ύφος, ότι μπορεί δηλαδή να λέει τα πράγματα με τον δικό της τρόπο. Ένα ύφος που αναδεικνύει τη στοχαστική του θωριά, αλλά συνάμα δεν υπαναχωρεί στις αφηγηματικές ανάγκες κάθε ιστορίας. Αυτό είναι το εισιτήριο για τον αναγνώστη που αναζητά πρώτα τη γλώσσα για να πειστεί πως ό,τι διαβάσει έχει τα εχέγγυα της γραφής και της λογοτεχνικής στόφας.

Αυτή η γλώσσα, με τις μικρές προτάσεις και τα απανωτά νοήματα, υπηρετεί έναν ρεαλιστικό, συχνά νατουραλιστικό, τρόπο γραφής. Το τοπίο απεικονίζεται όσο χρειάζεται, σκληρό και συχνά ανελέητο, οι άνθρωποι με εξωτερική οπτική γωνία, κρυπτικοί, αινιγματικοί κι ενίοτε κοινωνικά άγριοι, τα ζώα μόνο διάγουν τον δικό τους βίο, ούτε ηθικό ούτε ανήθικο, μέσα στην αν-ιστορική φύση τους.

Από την άλλη, το τέλος κάθε διηγήματος κάνει ένα σκόπιμο, έντονο, αφαιρετικό άλμα, που πετά τον αναγνώστη από τον διάδρομο της ανάγνωσης σε μια γεμάτη ερωτηματικά απόληξη. Η Βάγια λ.χ. πώς βρέθηκε πνιγμένη, όταν ο Κίμωνας κοιτούσε τη σενεγαλέζα καλλονή να χορεύει; Αυτοκτονία λόγω ζήλιας;, αν και δεν υπήρξε στο πρώτο διήγημα της συλλογής «Σιβηριανό χάσκι με λύκο» μια ευθεία γραμμή που να συνδέει το αίτιο με το αιτιατό. Τα πρώτα ειδικά κείμενα του τομίδιου δείχνουν ότι τα πράγματα δεν συνδέονται στη ζωή αυτόματα, αλλά και ότι κάθε νήμα ψάχνει να βρει όσα είναι εν δυνάμει ομοειδή του, για να δημιουργήσει μια βαθύτερη ερμηνευτική σφαίρα.

Έτσι, αυτές οι δύο συνήθως γραμμές αφήνουν ένα μυστήριο, καθώς το ασύμπτωτο της κατεύθυνσής τους αφήνει χάσματα τα οποία ο αναγνώστης καλείται να καλύψει. Ο τελευταίος φτάνει σε ένα σημείο απότομης συγκίνησης, από την ηλικιωμένη γυναίκα που φιλεύει τη γάτα του μικρού παιδιού και το ίδιο, πεινασμένο, ζητά και για τον εαυτό του ένα πιάτο κοτόσουπα ώς τους στρατιώτες που καταφτάνουν με ελικόπτερο για να πάρουν την άρρωστη γριά σε ένα ερημικό νησί των Κυκλάδων. Κι έπειτα, προς το τέλος κάθε ιστορίας, η συγκίνηση εξάγει από μέσα της μια απρόσμενη βία, ένα μικρό τσεκούρι που σπάει το αγαθό συναίσθημα: ο μικρός δοκιμάζει το σκοινί της μπουγάδας, για να το χρησιμοποιήσει εναντίον της ξενίστριάς του; ή ο γέρος να εγκλωβίζει σε έναν λάκκο τους δυο στρατιώτες, που ήρθαν να πάρουν τη γυναίκα του.

alt
Αρετή Καράμπελα - Βάσω Καλαντίδου

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι και η Βάσω Καλαντίδου γράφει μια σειρά διηγημάτων που απλώς συνδέονται πάνω σε μια αφήγηση-πρόσχημα. Ο ήρωάς της, ο Αγγελής Γρίβας, συχνάζει –χωρίς να καταλαβαίνει τι τον έλκει εκεί– στο νεκροταφείο του χωριού του, στη Βόρεια Ελλάδα, και διαβάζει το όνομα και τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου του τεθνεώτα. Αυτό κινητοποιεί τη δημιουργική του φαντασία, ωθώντας τον να γράψει μια ιστορία για κάθε νεκρό. Αρχίζει, λοιπόν, να σωρεύει τέτοια κείμενα, ζεστά, συγκινητικά, ευφάνταστα, που αναπλάθουν μια ζωή την οποία ο ίδιος δεν ξέρει, γραμμένα όχι με τα υλικά της πραγματικότητας αλλά και τα ήθη της περιοχής και τα κλειδιά της φαντασίας. 

Πραγματικό ή επινοημένο το συγγραφικό ενδεχόμενο αποτελεί λύτρωση, γεγονός που δείχνει ότι η ίδια η γραφή ανασταίνει και απαθανατίζει ανώνυμους πεθαμένους αλλά και οδηγεί τον ίδιο τον δημιουργό σε ένα είδος κάθαρσης.

Η κεντρική ιστορία εναλλάσσει αφενός τη ζωή του μικρού Αγγελή που μεγαλώνει, σπουδάζει, γνωρίζεται με ανθρώπους οι οποίοι ενθαρρύνουν την έφεσή του, αλλά και τη χήρα μάνα του η οποία κακοβλέπει τις παραξενιές του με τους τάφους και τα γράμματα, αλλά δεν εγείρει ουσιαστικά εμπόδια, κι αφετέρου τα ψευδοβιογραφικά διηγήματα που εγείρονται από όλα αυτά. Η επεισοδιώδης πλοκή (χωρίς στενούς δεσμούς μεταξύ των επεισοδίων της ζωής του Γρίβα) και τα κείμενα, που μιλάνε σε μια τρίτη διάσταση για πολλούς αφανείς, οδηγούν σε μια συγκινητική κορύφωση. 

Τελικά, τα διηγήματα δεν είναι ατάκτως ερριμμένα, ούτε η υπόλοιπη ζωή του συγγραφέα είναι το άτεχνο περιτύλιγμά τους. Παρά τις ατέλειες στη συγκολλητική ουσία που συνδέει τα επιμέρους μέρη, η προσωπική αναζήτηση του πεθαμένου πατέρα οδηγεί στη δική του εκδοχή που βγαίνει σε ένα ακόμα διήγημα. Πραγματικό ή επινοημένο το συγγραφικό ενδεχόμενο αποτελεί λύτρωση, γεγονός που δείχνει ότι η ίδια η γραφή ανασταίνει και απαθανατίζει ανώνυμους πεθαμένους αλλά και οδηγεί τον ίδιο τον δημιουργό σε ένα είδος κάθαρσης. Ο τελευταίος, που συχνά κουβαλά νεκρούς μέσα του, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, βρίσκει στη λογοτεχνία τη δύναμη της φαντασίας, τη διέξοδο της εξομολόγησης, την αποκατάσταση της γραφής.  

Σπάνια ένα και μόνο βιβλίο μπορεί να καταξιώσει τον συγγραφέα του. Στην περίπτωση της Αρετής Καράμπελα και της Βάσως Καλαντίδου κερδίσαμε τουλάχιστον την πρώτη επαφή, που αφήνει τη συγκίνηση, τη βία και τη φαντασία να νοτίσουν την ανάγνωση μέχρι την επόμενη φορά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

 → Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία © John Crosley.


altΜελανά όπως τα μούρα
Αρετή Καράμπελα
Θράκα 2018
Σελ. 118, τιμή εκδότη €10,00

alt

 

 

 

 

altΣτην πέτρα χαραγμένα
Βάσω Καλαντίδου
Ενύπνιο 2019
Σελ. 144, τιμή εκδότη €10,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού, ένας αστροναύτης, μέλος μιας τριμελούς ομάδας επιστημόνων, καλείται να ζήσει για...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Μια έρευνα έξι ετών για την ανεξιχνίαστη υπόθεση του προσώπου που πρόδωσε την Άννα Φρανκ οδήγησε σε έναν ύποπτο-έκπληξη. Ποιος είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στους Ναζί την κρυψώνα της οικογένειας δίπλα σε κανάλι του Άμστερνταμ και οδήγησε στον θάνατο σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1945 την έφηβη Εβραιοπούλα...

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ